Στο διασκεδαστικότατο (αλλά και πολύ σοβαρό όπου πρέπει) ιστολόγιο JungleReport, δημοσιεύτηκε τις προάλλες ένα άρθρο με τίτλο «Άδωνις Γεωργιάδης ο παραχαράκτης». Το άρθρο αναδημοσιεύτηκε και στον γνωστό ιστότοπο Indymedia, με αποτέλεσμα να το πάρει είδηση ο Άδωνης και να απαντήσει από την τηλεοπτική εκπομπή του. Την απάντηση του Άδωνη...
μπορείτε να τη δείτε, ολόκληρη και αμοντάριστη σε βιντεάκι που έχουν αναρτήσει τα παιδιά του Jungle σε δεύτερο άρθρο τους που περιέχει την ανταπάντησή τους (όχι το πρώτο-πρώτο βιντεάκι, το δεύτερο). Στο προκείμενο, δεν θα σταθώ· η απάντηση του Άδωνη είναι άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε. Για άλλο τον κατηγορούν και σε άλλο απαντάει. (Μου άρεσε πάντως εκεί που, ενώ απαντάει, πλασάρει και τα βιβλία του, από 70 ευρώ μόνο 35, και κιλίμια έχω λέγετεεεε). Όμως, σε ένα σημείο, ο Άδωνης λέει προς τους συντάκτες του JungleReport: Άδωνι παρακαλώ, με γιώτα.
Κατά σύμπτωση, χτες ακριβώς σε μια συζήτηση σε ιντερνετική λίστα, μια παλιά φίλη με ρώτησε «Άδωνι ή Άδωνη;». Και πριν από κάτι μήνες, με αφορμή ένα άλλο άρθρο μου, ένας πολλαπλώς καλοπροαίρετος φίλος με είχε μαλώσει, διότι, λέει, ενώ είχα δίκιο επί της ουσίας, έπρεπε να σεβαστώ το όνομα του Άδωνη και να γράψω «Άδωνις».
Μου δίνεται λοιπόν η ευκαιρία να εξετάσω το ζήτημα γενικά: Πώς πρέπει να γράφουμε και να λέμε τα αρχαιοελληνικά ονόματα; Πρέπει να κάνουμε διάκριση στην κλίση ανάμεσα στους αρχαίους και στους νέους που τυχαίνει να έχουν το ίδιο όνομα, λογουχάρη ανάμεσα στον Ηρακλή τον ημίθεο και τον Ηρακλή τον αδερφό της βαφτιστήρας μου, ή πρέπει να τους κλίνουμε και τους μεν και τους δε το ίδιο;
Εδώ υπάρχουν κάποιοι που κάνουν τη «λεπτή διάκριση». Για παράδειγμα, πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια, ο λόγιος Γ. Καλιόρης είχε στηλιτεύσει την τάση των σχολικών βιβλίων να συμμορφώνουν με το τυπικό της δημοτικής τα ονόματα των αρχαίων (ο Σόλωνας, του Πλάτωνα) διότι, όπως έλεγε, έστω κι αν τα ονόματα αυτά έχουν χρησιμοποιηθεί ως βαπτιστικά μεταγενέστερων, «ο αρχαίος φιλόσοφος, ο ένας και ανεπανάληπτος και απολύτως ορισμένος παραμένει Πλάτων και όχι Πλάτωνας, γιατί αυτό είναι το όνομά του». Άρα, Πλάτων ο φιλόσοφος, αλλά Πλάτωνας ο περιπτεράς της γωνίας, κατά Καλιόρη. Σεβαστή η άποψη αυτή, αλλά δύσκολο να κρατηθεί στην πράξη. Άλλωστε, και από τους λογίους υπάρχει αντίλογος έμπρακτος. Στη μνημειώδη μετάφραση της Ιστορίας της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας του Lesky, ο Αγαπητός Τσοπανάκης (που δεν ήταν και ακραίος δημοτικιστής) γράφει «του Σοφοκλή, του Σωκράτη» κτλ. δηλαδή κλίνει νεοελληνικά τους αρχαίους. Και καλά κάνει.
Τη λεπτή διάκριση ελάχιστοι την κρατούν. Επειδή, όπως δεν θα κουραστώ να λέω, οι όμορφες διακρίσεις όμορφα καίγονται, η διάκριση δεν άντεξε και πολύ και, πλάι στους λογικούς ανθρώπους που λένε «του Πλάτωνα, του Ευριπίδη, του Σοφοκλή» αναφερόμενοι στους αρχαίους, άνοιξαν οι κρουνοί της γλαφυρότητας και ακούγονται και αρχαιολάγνοι τύποι όπως Σαπφούς Νοταρά, Διδούς Σωτηρίου (και από υπουργικά χείλη, παρόλο που οι ίδιες το ήθελαν Σαπφώς, Διδώς), και βέβαια –επόμενο ήταν- Ηρούς, Μυρτούς, Μαντούς, Γωγούς, Ζωζούς και άλλα τόσα ελληναροπρεπή.
Φυσικά, αυτό είναι εκζήτηση και μόδα και δεν είναι τυχαίο ότι η αρχαιότροπη κλίση ονομάτων σημερινών προσώπων περιορίζεται στη γενική του θηλυκού σε –ώ και στον Άδωνη Γεωργιάδη. Είναι αλήθεια ότι τόσο μερικές Μαντούδες, Ζωζούδες και Αργυρούδες όσο και ο Άδωνης έχουν ζητήσει να κλίνονται αρχαιοπρεπώς. Όμως, δεν είμαστε υποχρεωμένοι να αλλάξουμε το τυπικό της γλώσσας μας για να ικανοποιήσουμε τη ματαιοδοξία του κάθε ψώνιου ή του κάθε ελλαδέμπορα.
Το θέμα είναι ότι αν εισακουστεί η παράκληση του Άδωνη Γεωργιάδη να τον πούμε «Άδωνις» στην ονομαστική, πρέπει να πούμε «του Αδώνιδος» στη γενική, «τον Άδωνιν» στην αιτιατική. Είναι κωμικό, όσο κι αν ο ίδιος το λέει καμιά φορά για τον εαυτό του. Και όχι μόνο αυτόν. Πρέπει επίσης, αν μιλήσουμε για τον αδελφό του Μπουμπούκου, να πούμε «του Λεωνίδου Γεωργιάδου», διότι έτσι είναι τ’ αρχαία –ενώ, ακόμα κι ο ίδιος ο Μπουμπούκος έχει ακουστεί να λέει από την τηλεόραση «του Λεωνίδα».
Με την ίδια λογική, αν πούμε «μ’ αρέσει η ΆλκηστΙΣ Πρωτοψάλτη» πρέπει επίσης να πούμε «δεν μ’άρεσε ο τελευταίος δίσκος της Αλκήστιδος Πρωτοψάλτη». Το λέει αυτό άνθρωπος; Και στο ίδιο πνεύμα, αν αρχαιοκλίνουμε τα σύγχρονα ονόματα, πρέπει να γράψουμε και να πούμε για την «πολιτική του Σοφοκλέους Βενιζέλου» (ούτε το 1960 δεν το έλεγαν αυτό, όπως θα διαπιστώσετε αν ανατρέξετε σε παλιές εφημερίδες), πρέπει να γράψουμε για «τη σέντρα ακριβείας του Ερμού Κουρόπουλου» ή για τα«άπιαστα γκολ του Θαλού Τσιριμώκου». Και πρέπει, όταν φωνάξω τον Ηρακλή τον αδερφό της βαφτιστήρας μου, να του πω: «Ηράκλεις έλα δω!» διότι έτσι είναι η κλητική στ’ αρχαία. Οπότε βέβαια το παιδί με το δίκιο του θα πει στην αδελφή του «Τρελός νονός σε βάφτισε».
Διότι ή θα τα κλίνουμε όλα αρχαιότροπα, ή κανένα. Δεν μπορεί να κάνουμε εξαίρεση για τον Άδωνη που θέλει να λέγεται Άδωνις. Και αν το δίλημμα τίθεται «ή όλα αρχαιότροπα ή κανένα», εμείς θα φανούμε συνεπείς, δηλαδή θα κλίνουμε όλα τα αρχαία σύμφωνα με το τυπικό της νεοελληνικής. Άλλωστε, ακόμα και η κυρία Ξανθάκη, πρόεδρος του Συλλόγου Φιλολόγων, η οποία προωθεί με μοναδικό ζήλο την αρχαιομάθεια, παρόλ’ αυτά, όταν ρωτήθηκε τι θέματα έπεσαν στις εξετάσεις αρχαιομάθειας, απάντησε «ένα κείμενο του Ευριπίδη και ένα του Ξενοφώντα» -δεν είπε «ένα του Ευριπίδου και ένα του Ξενοφώντος».
Μπορούμε λοιπόν χωρίς καμιά ενοχή να λέμε «ο Άδωνης του Άδωνη», «ο Σοφοκλής του Σοφοκλή», «η Κλειώ της Κλειώς», κι αν κανένα ψώνιο μάς ζητήσει να το λέμε «της Κλειούς» μπορούμε να ρωτήσουμε: Δηλαδή Κλειού σε λένε; Εγώ τουλάχιστον αυτό κάνω.
Αλλά, ας επανέλθουμε στον Άδωνη (και όχι Άδωνιν) και τις λαθροχειρίες του. Είχα πει πιο πάνω ότι δεν θα μπω στην ουσία του θέματος, δηλαδή της αντιδικίας του με το JungleReport, γιατί μου είχε φανεί πολύ μπερδεμένη, αλλά τελικά είναι απλή. Ο Άδωνης είχε ισχυριστεί πως ο Ισοκράτης λέει ότι «όλοι οι Έλληνες είναι αυτόχθονες», όμως τα παιδιά του Jungle του επισήμαναν, και με το δίκιο τους, ότι ο Ισοκράτης λέει απλώς «εμείς οι Αθηναίοι είμαστε αυτόχθονες» (μάλιστα τους Σπαρτιάτες τούς λέει επήλυδες, φερμένους από αλλού). Δηλαδή, είναι σαν να λέω εγώ «ο Άδωνης είναι ψεύτης» και να μου πείτε ότι λέω πως «όλοι οι Λαοτιανοί είναι ψεύτες». Μπορεί και να είναι, αλλά δεν το είπα εγώ.
Βέβαια, δεν είναι η πρώτη φορά που ο τηλεβιβλιοπώλης-βουλευτής πιάνεται να κάνει λαθροχειρίες. Τον είχαμε τσακώσει κι εδωπέρα, και μάλιστα σε διπλή λαθροχειρία. Οπότε, για να επιστρέψω στο ερώτημα του τίτλου, αν είναι σωστό να λέμε «Άδωνις ο παραχαράκτης» ή «Άδωνης ο παραχαράκτης», το «παραχαράκτης» είναι δεδομένο. Το μόνο για το οποίο χωράει συζήτηση είναι αν θα γράψουμε «Άδωνης» ή «Άδωνις». Και ύστερα από την παραπάνω ανάλυση, πιστεύω να συμφωνείτε μαζί μου πως το σωστό είναι:
Άδωνης ο παραχαράκτης
Υστερόγραφο: Να σημειωθεί πως εδώ δεν εξετάζω αρχαιόπρεπα που έχουν μείνει σε τυποποιημένες εκφράσεις. Η οδός Σοφοκλέους θα μείνει, όπως και όλα τα ονόματα οδών, το ίδιο και το πεδίο του Άρεως.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου