Απόφαση–σταθμός του ΕΔΔΑ: Υποχρεωτική ακρόαση παιδιών στις υποθέσεις επιμέλειας Καταδίκη της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο(σσ Ευτυχως που υπάρχουν και τα Ευρωπαικά Δικαστηρια)

 
Μικαέλα Σάβα
 
Image byAlexander JungmannfromPixabay


Μια απόφαση – ορόσημο εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), που εξετάζοντας προσφυγή κατά της Ελλάδας, αποφάνθηκε ότι δεν γίνεται τα δικαστήρια να παίρνουν κρίσιμες αποφάσεις για τη ζωή των παιδιών χωρίς καν να εξετάσουν το ενδεχόμενο να τα καλέσουν σε ακρόαση. Και αυτό ακριβώς έπραξαν τα ελληνικά δικαστήρια, παραλείποντας να εξετάσουν την ακρόαση των παιδιών σε μια υπόθεση που έκρινε το μέλλον τους

Η απόφαση αυτή δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη οικογένεια, αλλά βάζει νέα θεμέλια στον τρόπο που οι ελληνικές –και κατ’ επέκταση όλες οι ευρωπαϊκές– δικαστικές αρχές οφείλουν να χειρίζονται υποθέσεις επιμέλειας και απαγωγής ανηλίκων. Σύμφωνα με το ΕΔΔΑ, η ακρόαση των παιδιών δεν αποτελεί μια προαιρετική διαδικασία, αλλά θεμελιώδη υποχρέωση του κράτους, η οποία πρέπει να εξετάζεται αυτεπάγγελτα, ακόμα κι αν δεν έχει ζητηθεί από τους γονείς.

Πώς ξεκίνησε η ιστορία

Η υπόθεση ξεκίνησε το 2020, όταν μια Ελληνίδα μητέρα ταξίδεψε από τις Ηνωμένες Πολιτείες στη Ρόδο με τα δύο παιδιά της, έχοντας αρχικά την προσωρινή συναίνεση του πατέρα. Η παραμονή τους υποτίθεται ότι θα διαρκούσε λίγους μήνες, όμως η μητέρα αποφάσισε να εγκατασταθεί μόνιμα στο νησί, γράφοντας τα παιδιά στο σχολείο και εντάσσοντάς τα στην τοπική κοινωνία.

Ο πατέρας, που έμεινε στις ΗΠΑ, προσέφυγε στις ελληνικές αρχές επικαλούμενος τη Σύμβαση της Χάγης για την Απαγωγή Παιδιών, ζητώντας την άμεση επιστροφή τους. Το Μονομελές Πρωτοδικείο Ρόδου αναγνώρισε ότι η μητέρα κράτησε παράνομα τα παιδιά, ωστόσο έκρινε ότι η μεταφορά τους πίσω στις ΗΠΑ θα έθετε σε κίνδυνο την ψυχική τους υγεία, και απέρριψε το αίτημα επιστροφής.






Η υπόθεση όμως δεν σταμάτησε εκεί. Το Εφετείο Δωδεκανήσου ανέτρεψε την πρωτόδικη απόφαση, αποφασίζοντας ότι τα παιδιά έπρεπε να επιστρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η ένταξή τους στη Ρόδο δεν αρκούσε για να δικαιολογήσει τον ισχυρισμό περί σοβαρού κινδύνου. Τελικά, ο Άρειος Πάγος επικύρωσε την εφετειακή κρίση, αφήνοντας σε ισχύ την εντολή επιστροφής.


Σε όλη αυτή τη διαδικασία, κανένα δικαστήριο δεν έκρινε σκόπιμο να ακούσει τη γνώμη των παιδιών ή να εξετάσει αν είχαν την ωριμότητα να εκφράσουν τη βούλησή τους για το πού ήθελαν να ζουν. Αυτή η παράλειψη αποδείχθηκε καθοριστική στην απόφαση του ΕΔΔΑ.
Καταδίκη της Ελλάδας από το ΕΔΔΑ

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η Ελλάδα δεν διασφάλισε ότι οι φωνές των παιδιών θα ακουστούν. Στην απόφαση υπογραμμίζεται ότι η συμμετοχή των ανηλίκων στη διαδικασία είναι ουσιώδης, καθώς οι συνέπειες μιας δικαστικής απόφασης για την επιμέλεια ή τη μετακίνησή τους έχουν άμεσο και βαρύ αντίκτυπο στην καθημερινότητά τους.

Συγκεκριμένα, το ΕΔΔΑ επεσήμανε «παρά τις αντικρουόμενες αποφάσεις και τη ριζική αλλαγή που θα επέφερε η επιστροφή στις ΗΠΑ στη ζωή των παιδιών, δεν εξέτασαν καθόλου την σκοπιμότητα ακρόασής τους, είτε άμεσα είτε έμμεσα, χωρίς να παράσχουν καμία αιτιολογία και δεν χρησιμοποίησαν όλα τα διαθέσιμα μέσα για να αποκλείσουν κάθε «σοβαρό κίνδυνο» κατά την έννοια του άρθρου 13β της Σύμβασης της Χάγης. Η διαδικασία λήψης των δικαστικών αποφάσεων δεν πληρούσε τις διαδικαστικές εγγυήσεις του άρθρου 8, καθιστώντας την αναγκαστική επιστροφή στις ΗΠΑ μη αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία».

Το Δικαστήριο όρισε αποζημίωση 7.500 ευρώ από κοινού στους προσφεύγοντες για ηθική βλάβη και 4.200 ευρώ στην πρώτη προσφεύγουσα για δικαστικά έξοδα.

Η απόφαση αυτή αποτελεί οδηγό για το μέλλον: τα εθνικά δικαστήρια καλούνται πλέον να εξετάζουν αυτεπάγγελτα αν πρέπει να δώσουν λόγο στα παιδιά σε παρόμοιες υποθέσεις και, εφόσον δεν το πράττουν, να εξηγούν αναλυτικά γιατί. Με τον τρόπο αυτό, το ΕΔΔΑ στέλνει σαφές μήνυμα: η δικαιοσύνη δεν μπορεί να αποφασίζει για τη ζωή των παιδιών χωρίς να τα ακούει.