Οι «Αράπηδες» στη Δράμα
Στην πόλη της Δράμας και το γειτονικό Μοναστηράκι, το έθιμο των «Αράπηδων» έχει έντονο λαογραφικό χαρακτήρα.
Οι συμμετέχοντες φορούν μαύρες κάπες, προβιές, μάσκες και ποιμενικά κουδούνια, δημιουργώντας εκκωφαντικούς ήχους καθώς παρελαύνουν στους δρόμους, σε μια τελετουργία που συμβολίζει την απομάκρυνση του κακού. Σκοπός τους είναι η εξασφάλιση της καλοχρονίας, δηλαδή της καλής υγείας και της πλούσια γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής.
Το έθιμο των αράπηδων μας ταξιδεύει πολλά χρόνια πίσω, τότε που οι νέγροι πολεμιστές του Μεγάλου Αλεξάνδρου, λέγεται πως με τους αλαλαγμούς τους κατάφεραν να φοβερίσουν και να διώξουν τους ελέφαντες των Ινδών αντιπάλων
Το ίδιο έθιμο συναντάμε επίσης και στα χωριά Βώλακας, Πετρούσα και Ξηροπόταμος. Αναβιώνει επίσης κάθε χρόνο και στη Νίκησιανη του Δήμου Παγγαίου και άλλες περιοχές του νομού Καβάλας.
Τα Μπαμπούγερα στην Καλή Βρύση της Δράμας
Τα Μπαμπούγερα ξεκινούν το πρωί της παραμονής των Φώτων και μοιάζουν πολύ με τους «αράπηδες». Οι γυναίκες παίρνουν στάχτη και τη σκορπίζουν με το δεξί χέρι γύρω από το σπίτι προφέροντας ξορκιστικές λέξεις για να φύγουν οι καλικάντζαροι και να μην έχει φίδια το καλοκαίρι. Μετά το τέλος της τελετής του αγιασμού των υδάτων, τα μπαμπούγερα συγκεντρώνονται έξω από την εκκλησία. Η αμφίεσή τους είναι ζωόμορφη και παλιότερα κρατούσαν στα χέρια ένα μικρό σακούλι με στάχτη με το οποίο, μέχρι πριν από λίγα χρόνια, χτυπούσαν όσους συναντούσαν για να φοβερίζουν του καλικάτζαρου.
Σήμερα, για αποφυγή τυχόν παρεξηγήσεων από τους αμύητους στο τοπικό έθιμο επισκέπτες, επειδή η στάχτη λέρωνε τα ρούχα, το σακίδιο είναι κενό. Ομάδες-ομάδες τα μπαμπούγερα ή χωριστά γυρίζουν τους δρόμους του χωριού, κυνηγώντας όσους συναντούν και ζητώντας συμβολικά κάποιο φιλοδώρημα.
Τα ραγκουτσάρια δίνουν αποκριάτικο τόνο στα Θεοφάνεια
Στην Καστοριά, τα Ραγκουτσάρια δίνουν αποκριάτικο τόνο στα Θεοφάνεια. Οι κάτοικοι φορούν τρομακτικές μάσκες για να ξορκίσουν το κακό και περιφέρονται στην πόλη ζητώντας φιλοδώρημα για το καλό που προσφέρουν.
Η ρίζα της λέξης «ρουγκατσάρια» συνδέεται με τα κουδούνια, που κάποτε θεωρούνταν ότι «έδιωχναν τα κακά πνεύματα». Το έθιμο διατηρείται, επίσης, στη Μακεδονία και στη Θράκη.
Τα έθιμα των Φώτων στη Θεσσαλία
Ραγκουτσάρια – ή όπως τα λένε εδώ ρουγκάτσια ή ρουγκατσάρια – υπάρχουν και στη Θεσσαλία, αλλά με μια μικρή παραλλαγή.
Ουσιαστικά, πρόκειται για ομάδες μεταμφιεσμένων που περιφέρονταν τραγουδώντας από σπίτι σε σπίτι παίρνοντας την ανάλογη αμοιβή. Μερικά από τα απαραίτητα μέλη του κάθε ομίλου ήταν ο γαμπρός, η νύφη (νέος μεταμφιεσμένος), ο παπάς, ο παππούς, ο γιατρός και οι αρκουδιάρηδες.
Γενικότερα, σε πολλά χωριά της Θεσσαλίας, όπου υπάρχουν ποτάμια, οι κάτοικοι παίρνουν τα εικονίσματα από την εκκλησία και τα μεταφέρουν στο ποτάμι. Εκεί, μέσα στα παγωμένα νερά των ποταμών, ρίχνουν τον σταυρό και με αυτόν ραντίζουν τα εικονίσματα, τα οποία στη συνέχεια επιστρέφουν στην εκκλησία, ενώ συνηθίζουν να ραντίζουν με το ευλογημένο νερό και τα χωράφια για να έχουν καλή σοδιά. Σε αρκετά χωριά της Θεσσαλίας, βουτούν ολόκληρη την εικόνα μέσα στο ποτάμι.
Χαλκιδική: Ο «βασιλιάς» και οι «φωταράδες», η «καμήλα» και οι φούταροι
Στη Χαλκιδική συναντάμε μια σειρά από έθιμα για τα Φώτα, αποδεικνύοντας την πλούσια πολιτιστική ιστορία της περιοχής.
Στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής, στο έθιμο της Καμήλας, συνήθως έξι άντρες μπαίνουν κάτω από το ομοίωμα μιας καμήλας βαδίζοντας ρυθμικά ή χορεύοντας, κουνώντας κουδούνια και τραγουδώντας. Πρόκειται για την αναπαράσταση ενός πραγματικού γεγονότος, την απαγωγής μιας όμορφης κοπέλας από το γιο του Τούρκου επιτρόπου που συνέβη στα τέλη του 19ου αιώνα.
Ο αγαπημένος της για να την ξαναπάρει πίσω έστησε γλέντι και για να μπει στο τούρκικο σπίτι έφτιαξε ένα ομοίωμα καμήλας κάτω από το οποίο κρύφτηκαν οι φίλοι του. Αφού έκρυψαν την κοπέλα κάτω από την καμήλα την έβγαλαν έξω και την επομένη τη στεφάνωσαν με τον αγαπημένο της πριν προλάβουν να την ξαναπάρουν οι Τούρκοι. Το έθιμο της καμήλας γιορτάζεται και σε πολλές άλλες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας.
Στο Παλαιόκαστρο της Χαλκιδικής τηρείται το έθιμο των φωταράδων. Ο «βασιλιάς» φορώντας το ταλαγάνι και φορτωμένος με κουδούνια ανοίγει το χορό. ενώ ακολουθούν οι φωταράδες κρατώντας ξύλινα σπαθιά για να ξυλοφορτώσουν εκείνους που θα επιδιώξουν να πάρουν το λουκάνικο που στήνεται στη μέση του χωριού.
Στον Άγιο Πρόδρομο της Χαλκιδικής πρωταγωνιστές των Θεοφανίων είναι οι φούταροι. Την παραμονή των Φώτων, νεαροί άντρες λένε τα κάλαντα μαζεύοντας κρέας, λουκάνικα και χρήματα και την ημέρα του Αϊ Γιαννιού χορεύουν στην πλατεία του χωριού. Όταν κάνουν διάλειμμα, τρέχουν να πάρουν από ένα ρόπαλο και όταν ξαναμπαίνουν στο χορό, πετούν τα ρόπαλα ψηλά σφυρίζοντας με όλη τους τη δύναμη για να σηματοδοτήσουν το τέλος του Δωδεκαημέρου.
Το «γιάλα – γιάλα» στην Ερμιόνη
Το «γιάλα – γιάλα» αναβιώνει στην Ερμιόνη της Αργολίδας πάνω από 50 χρόνια. Ανάλογα έθιμα επιβιώνουν και σε πολλά ψαροχώρια της περιοχής, όπως στο Πόρτο Χέλι και την Κοιλάδα.
Την παραμονή των Φώτων, οι κάτοικοι στολίζουν της βάρκες τους με φοίνικες, νεραντζιές και μυρτιές, τις οποίες δένουν στο λιμάνι πριν την καθιερωμένη βουτιά.
Το βράδυ της παραμονής ή τα ξημερώματα των Φώτων, τα αγόρια που πρόκειται τη νέα χρονιά να παρουσιαστούν στο στρατό, συγκεντρώνονται, γευματίζουν όλοι μαζί και έπειτα γυρνούν σε όλα τα σπίτια της περιοχής από σοκάκι σε σοκάκι, φορώντας παραδοσιακές ναυτικές φορεσιές και τραγουδώντας το «γιάλα – γιάλα».
Στη συνέχεια, επιστρέφουν στα καΐκια, όπου τραγουδούν το παραδοσιακό άσμα, ενώ το επόμενο πρωί συμμετέχουν στη βουτιά για τον σταυρό.
Το έθιμο των πορτοκαλιών στη Λευκάδα
Στην Λευκάδα τηρείται το έθιμο των πορτοκαλιών. Οι πιστοί βουτούν στη θάλασσα τα πορτοκάλια που κρατούν στα χέρια τους και τα οποία είναι δεμένα μεταξύ τους με σπάγκο.
Έπειτα, τα παίρνουν στο σπίτι τους για ευλογία και αφήνουν ένα από αυτά για ένα ολόκληρο χρόνο στα εικονίσματα του σπιτιού. Πριν την τελετή της κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού, ρίχνουν στη θάλασσα τα παλιά πορτοκάλια.
Νεραντζιές και κοκοράκια στη Ζάκυνθο
Στη Ζάκυνθο, οι νέοι στολίζονται με νεραντζιές, νεράντζια και φύλλα από κοκοράκια (γλαδιόλες), ενώ κατά τον αγιασμό βαπτίζονται πορτοκάλια και νεράντζια, συνεχίζοντας μια παράδοση με έντονο συμβολισμό.
Η διάβαση των αλόγων στις πηγές της Αραβησσού
Στην Αραβησσό, κεφαλοχώρι έξω από τα Γιαννιτσά, τα Θεοφάνεια γιορτάζονται με το έθιμο της διάβασης των αλόγων στα παγωμένα νερά που αναβλύζουν από το όρος Πάικο.
Οι φυσικές πηγές της Αρραβησού τροφοδοτούν με νερό την πόλη της Θεσσαλονίκης, εξού και ονομάζονται ο «υδροβολώνας του Πάικου».
Με μπροστάρισσες δυο μικρές αμαζόνες, οι καβαλάρηδες των Γιαννιτσών, μπαίνουν στα κρύα νερά των πηγών της Αραβησσού για να πιάσουν τον σταυρό αλλά και να αγιαστούν.
Άρνισσα Πέλλας: Τζαμαλάρια
Ένας νεαρός ηλικίας από 16 μέχρι 35 χρονών ντύνεται νύφη με παραδοσιακή τοπική φορεσιά, ενώ άλλα δυο της ίδιας ηλικίας ντύνονται τα αδέρφια της νύφης που την κρατάνε. Ένα ακόμα ντύνεται μπουμπάρι και γυρίζουν όλο το χωριό με συνοδεία παραδοσιακής ορχήστρας.
Στις πλατείας του χωριού αναπαριστάται ένα δρώμενο κατά το οποίο το μπουμπάρι ορμάει για να αρπάξει την νύφη, αλλά τα αδέρφια το ρίχνουν στο έδαφος σκοτωμένο και μοιράζουν τα μέρη του σώματος του. Μετά το μπουμπάρι σηκώνεται πάνω και λένε το σύνθημα «μαύρη προβατίνα, άσπρο γάλα μπρους μπρους» και έτσι συνεχίζουν.
Η νύφη στο έθιμο συμβολίζει τον νέο χρόνο, τα αδέρφια συμβολίζουν τους αγγέλους, ενώ το μπουμπάρι το Κακό.
Οι καλικάτζαροι στη Φθιώτιδα
Από τα Χριστούγεννα ως τα Φώτα δεν είναι λίγοι οι νοικοκυραίοι στη Δυτική Φθιώτιδα που, κρατώντας το έθιμο, βάζουν στο τζάκι αδράχτια για να τα βλέπουν οι καλικάτζαροι και να μην κατεβαίνουν από την καπνοδόχο.
Οι πιστοί στις παραδόσεις, από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι τα Θεοφάνεια, δεν τρώνε ελιές, φασόλια και σύκα για να μην κάνουν «καλογήρους».
Οι καλικάτζαροι, τελικά, φεύγουν ανήμερα των Φώτων.
Νέα Κίος: Γκαζοτενεκέδες
Στην κωμόπολη της Νέας Κίου, λίγα χιλιόμετρα από το Ναύπλιο, αναβιώνουν της έθιμα από την ομώνυμη πόλη της Μικράς Ασίας, με ρίψη του νεότερου καπετάνιου στη θάλασσα και τον πυροβολισμό των γκαζοτενεκέδων.
Μετά την ανάσυρση του τίμιου Σταυρού, κάνει το μπάνιο του ο νεότερος καπετάνιος της Κίου.
Αμέσως μετά, ακολουθεί ο πυροβολισμός των τενεκέδων που έχουν τοποθετηθεί ανοικτά στην θάλασσα κι επιπλέουν.
Tα Σάγια στην Καβάλα
Στην Νέα Καρβάλη, ανατολικά της Καβάλας, κάθε χρόνο την παραμονή των Θεοφανίων αναβιώνουν τα «Σάγια», ένα έθιμο που τηρούνταν σε όλη την Καππαδοκία.
Το έθιμο αποτελεί μια τελετουργική πράξη με χορό και τραγούδι γύρω από αναμμένες πυρές.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου