Η πόλη της Ευρώπης με τα 1.500 μ. υψόμετρο που κάθε χρόνο καθορίζει τις παγκόσμιες τάσεις - Όταν Παπανδρέου και Οζάλ συμφωνούσαν Ελλάδα και Τουρκία να μείνουν μακριά από εντάσεις
Στα 1.500 μέτρα, στις συνήθως χιονισμένες Άλπεις της ανατολικής Ελβετίας, στέκεται το Νταβός. Συμβολικά, η πόλη-παραθεριστικό κέντρο για σκι των 10.000 κατοίκων που βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο της Ευρώπης έχει μετατραπεί στο κέντρο όπου οι υψηλοί προσκεκλημένοι συζητούν και εν πολλοίς καθορίζουν τις τάσεις. Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ένα ετερόκλητο πλήθος 3.000 ατόμων, κάθε χρονιά και μεγαλύτερο, γίνεται ένα σε αυτή την τεράστια δεξαμενή σκέψης.
Πόσο ετερόκλητο; Από την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στους προέδρους των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, της Γαλλίας Εμάνουελ Μακρόν με τα γυαλιά ηλίου, της Συρίας Αχμεντ Αλ-Σαράα, του Κονγκό Φέλιξ Τσισεκέντι και τον αναπληρωτή πρωθυπουργό της Κίνας Χε Λιφένγκ. Ανάμεσα σε πανίσχυρους ηγέτες, CEOs τιτάνων της τεχνολογίας και των επιχειρήσεων συναντά κανείς σομελιέ, influencers, προσωπικότητες όπως ο Ντέιβιντ Μπέκαμ (ως πρόεδρο και συνιδιοκτήτη της ποδοσφαιρικής ομάδας του Μαϊάμι), ιδρυτές εταιρειών fintech συνήθως από αφρικανικές χώρες που δεν έχουν καν τράπεζες, γαλαζοαίματοι ορίτζιναλ και μη, στάρλετ που στριμώχνονται στα πάρτι που γίνονται, νεόπλουτοι που ψωνίζουν ό,τι βλέπουν στις βιτρίνες, όλοι θέλουν να αφήσουν το δικό τους αποτύπωμα στο σημαντικότερο, ίσως, κοινωνικοπολιτικοοικονομικό γεγονός της χρονιάς.
Στο Νταβός συναντά κανείς τους «συνήθεις υπόπτους»: προέδρους, πρωθυπουργούς, επικεφαλής οργανισμών όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα. Ωστόσο, η πραγματική δυναμική κρύβεται συχνά στους απροσδόκητους καλεσμένους: νεαρούς επιχειρηματίες συνδικαλιστές που κάθονται στο ίδιο πάνελ με CEOs, καλλιτέχνες που μιλούν για την επίδραση της τεχνολογίας στην ανθρώπινη δημιουργικότητα.
Οι τάσεις του Νταβός
Λογικό είναι σε αυτό το «σούπερ γεγονός», στο οποίο φέτος είχε προγραμματιστεί να συμμετάσχουν, μεταξύ άλλων, 55 υπουργοί Οικονομικών, 33 υπουργοί Εξωτερικών, 34 υπουργοί Εμπορίου και Βιομηχανίας και 11 κεντρικοί τραπεζίτες, ο Τραμπ να ήθελε να μονοπωλήσει το ενδιαφέρον με το ζήτημα της Γροιλανδίας, των δασμών και των σχέσεων με τις χώρες της Ε.Ε. Ομως δεν είναι πάντα έτσι.
Από τον πόλεμο της Ουκρανίας και την πολυπόθητη ειρήνη στην προστασία του περιβάλλοντος, πολλές φορές οι συμμετέχοντες στο φόρουμ συζητούν θέματα που αργότερα μονοπωλούν το ενδιαφέρον της ανθρωπότητας. Άλλες φορές το κάνουν εκτιθέμενοι στην κοινή γνώμη. Όπως τότε που η ελίτ συζητούσε για την κλιματική αλλαγή έχοντας φτάσει στο Νταβός με ιδιωτικά τζετ, ελικόπτερα και ενεργοβόρες λιμουζίνες... Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2010 η κλιματική αλλαγή στο Νταβός αντιμετωπίζεται ως ειδικό θέμα. Το 2015 αλλάζει το πλαίσιο. Στα πάνελ κυριαρχεί η έννοια του «climate risk». CEOs ασφαλιστικών ομίλων και επενδυτικών funds εξηγούν ότι η κλιματική κρίση απειλεί ισολογισμούς, όχι μόνο οικοσυστήματα.
Πολύ προτού η Τεχνητή Νοημοσύνη μπει στην καθημερινότητα, στο Νταβός συζητούνται οι κίνδυνοι της ανεξέλεγκτης ανάπτυξής της. Η ανησυχία δεν αφορά μόνο τις θέσεις εργασίας, αλλά τη συγκέντρωση ισχύος σε λίγες τεχνολογικές εταιρείες. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 είναι ίσως το πιο καθοριστικό τεστ για το φόρουμ. Το 2009 τραπεζίτες, υπουργοί Οικονομικών και κεντρικοί τραπεζίτες συζητούν ανοιχτά για κάτι που μέχρι τότε λεγόταν χαμηλόφωνα: ότι ορισμένες τράπεζες δεν μπορούν να αφεθούν να καταρρεύσουν.
ΚλείσιμοΤο Νταβός έχει χρησιμοποιηθεί και ως ουδέτερο έδαφος. Όπως το 1992, όταν ο Νέλσον Μαντέλα, τότε επικεφαλής του ANC, και ο Φρέντερικ ντε Κλερκ, πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, εμφανίζονται στο ίδιο βήμα. Δεν υπογράφεται καμία συμφωνία. Η κοινή παρουσία τους, όμως, λίγους μήνες πριν από τη διάλυση του απαρτχάιντ, στέλνει ένα σαφές μήνυμα: το φόρουμ μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτικά ουδέτερη ζώνη πριν από ιστορικές αλλαγές.
Όταν Παπανδρέου και Οζάλ συμφωνούσαν Ελλάδα και Τουρκία να μείνουν μακριά από εντάσεις
Όπως έγινε και το 1988 με τη συνάντηση του Ανδρέα Παπανδρέου με τον Τουργκούτ Οζάλ, όπου συμφώνησαν Ελλάδα και Τουρκία να απέχουν από εντάσεις.
Δεν είναι όμως μόνο διπλωματικές και πολιτικές οι επιτυχίες του φόρουμ. Θυμηθείτε, για παράδειγμα, την επιστολή των 200 και πλέον δισεκατομμυριούχων που ζητούσαν από τις πολιτικές ηγεσίες να τους φορολογήσουν υψηλότερα! Το «Tax the rich» ήταν ένα μήνυμα και μια τάση που ταιριάζει περισσότερο σε ροκ συναυλία παρά σε ένα τόσο σοβαρό, κορυφαίο φόρουμ.
Στο φόρουμ επίσης, μέσα σε μία δεκαετία, τα κριτήρια ESG μετατράπηκαν από επικοινωνιακό εργαλείο σε βασικό παράγοντα επενδυτικών αποφάσεων. Το φόρουμ έπαιξε κομβικό ρόλο φέρνοντας κυβερνήσεις, funds και επιχειρήσεις στο ίδιο τραπέζι. Πολύ προτού η AI γίνει καθημερινότητα, στο Νταβός συζητούνταν τα ηθικά και πολιτικά της όρια. Το βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: πώς ρυθμίζεται μια τεχνολογία που εξελίσσεται ταχύτερα από τους νόμους;
Η ανισότητα δεν αντιμετωπίζεται πια ως παράπλευρη απώλεια της ανάπτυξης. Στο Νταβός αναγνωρίζεται ως κεντρικός παράγοντας πολιτικής αστάθειας.
Από ένα σεμινάριο μάνατζμεντ σε παγκόσμιο βαρόμετρο
Η ιστορία του φόρουμ ξεκίνησε το 1971, όταν ο Κλάους Σβαμπ, Γερμανός οικονομολόγος με έδρα στην Ελβετία, διοργάνωσε ένα κλειστό συνέδριο για Ευρωπαίους διευθυντές επιχειρήσεων. Το όνομα ήταν European Management Forum και το αντικείμενο, απολύτως τεχνοκρατικό.
Από την αρχή, όμως, υπήρχε κάτι διαφορετικό. Ο Σβαμπ μιλούσε για έναν καπιταλισμό που δεν εξαντλείται στη μεγιστοποίηση του κέρδους, αλλά λαμβάνει υπόψη του όλους τους «συμμετόχους» μιας οικονομίας: εργαζόμενους, κοινωνία, περιβάλλον. Η ιδέα αυτή έμοιαζε, τότε, περισσότερο ακαδημαϊκή άσκηση παρά πολιτικό πρόγραμμα.
Η αλλαγή έγινε σταδιακά. Τη δεκαετία του ’80 το φόρουμ άνοιξε τις πόρτες του σε πολιτικούς ηγέτες. Τη δεκαετία του ’90, μετά την πτώση του Τείχους, έγινε τόπος συνάντησης Ανατολής και Δύσης. Το 1992 ο Μαντέλα εμφανίστηκε στο ίδιο βήμα με τον Ντε Κλερκ στέλνοντας ένα μήνυμα που ξεπερνά την αίθουσα: το Νταβός μπορεί να λειτουργήσει ως ουδέτερη ζώνη. Από εκεί και πέρα, η πορεία είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Οσο ο κόσμος γίνεται πιο αλληλένδετος, τόσο μεγαλώνει η ανάγκη για έναν χώρο όπου οι συνομιλίες δεν περιορίζονται από θεσμικά πρωτόκολλα.
Αυτοί που λάμπουν σταθερά διά της απουσίας τους
Για ένα φόρουμ που θέλει να λέγεται οικονομικό και άρα να αποτυπώνει το οικονομικό και όχι μόνο μέλλον του πλανήτη, μερικές απουσίες δεν μπορούν να δικαιολογηθούν. Πιο βροντερή αυτή του επενδυτή των επενδυτών, του ανθρώπου που διαχρονικά ανταγωνίζεται και προσπερνά τον S&P 500, του «μάντη της Ομαχα». Ο λόγος για τον επικεφαλής της Berkshire Hathaway Γουόρεν Μπάφετ που λάμπει διά της απουσίας του πάντα από το Φόρουμ του Νταβός.
Είναι το κρύο; Είναι τα underground parties και events που διοργανώνονται εκεί; Είναι η σπατάλη (περίπου 70.000 δολάρια κοστίζει η είσοδος) ή κάτι άλλο; Η ετήσια παρέλαση των διάσημων προσωπικοτήτων στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας είναι πάντα εντυπωσιακή.
Στους συμμετέχοντες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο δισεκατομμυριούχος Μπιλ Γκέιτς, ο διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan Chase Τζέιμι Ντίμον και ο κινηματογραφικός αστέρας και φιλάνθρωπος Ματ Ντέιμον.
Εξίσου ηχηρά όμως είναι και τα ονόματα των διασημοτήτων και ισχυρών που, παρά τις επανειλημμένες προσκλήσεις, δεν πατάνε στο Νταβός. Εκτός από τον Μπάφετ, στο φόρουμ δεν έχει παραβρεθεί ποτέ ο διευθύνων σύμβουλος της Apple Τιμ Κουκ, ο οποίος προΐσταται της μεγαλύτερης εταιρείας στον κόσμο από άποψη αγοραίας αξίας. Ο προκάτοχός του Στιβ Τζομπς επίσης δεν είχε πάει ποτέ. Ακόμη, οι ιδρυτές της Google Λάρι Πέιτζ και Σεργκέι Μπριν σταμάτησαν να πηγαίνουν πριν από μερικά χρόνια, όπως και ο πρόεδρος της Facebook Μαρκ Ζούκερμπεργκ.
Ο Τζέφρι Σόνενφελντ, ανώτερος αναπληρωτής κοσμήτορας στη Σχολή Διοίκησης του Πανεπιστημίου Γέιλ και διδάσκων πολλών από τους συμμετέχοντες στο Νταβός μέσω του προγράμματος διοίκησης στελεχών, σημείωσε ότι αρκετοί διευθύνοντες σύμβουλοι παρευρίσκονται κάθε δύο χρόνια για να γνωρίσουν νέους αρχηγούς κρατών. Παρ’ όλα αυτά, επεσήμανε ότι πολλά στελέχη εκφράζουν δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι ουσιαστικά αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις είναι λίγοι σε σύγκριση με τον μεγάλο αριθμό συμβούλων και υποψηφίων.
Άλλοι πάλι αποφεύγουν την εκδήλωση για καθαρά πρακτικούς λόγους. «Η πρόσβαση είναι δύσκολη, υπάρχουν πολλά εμπόδια, κάνει κρύο και επικρατεί συνωστισμός. Ακόμη και η μετακίνηση στους δρόμους μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα αποθαρρυντική», είχε δηλώσει στο Bloomberg News ο Τζον Κάο, πρόεδρος του Institute for Large Scale Innovation και τακτικός συμμετέχων.
Το αόρατο Νταβός: εξουσία, κοινωνικό κεφάλαιο και οι κλειστές πόρτες της παγκόσμιας ελίτ
Το Νταβός, επισήμως, είναι ένας χώρος διαλόγου: πολιτικοί, επιχειρηματίες, ακαδημαϊκοί και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών συζητούν για την οικονομία, το κλίμα, την τεχνολογία και τις μεγάλες προκλήσεις του κόσμου. Ανεπισήμως, όμως είναι κάτι πολύ περισσότερο. Είναι ένας τόπος όπου η εξουσία λειτουργεί σιωπηλά, μέσα από κοινωνικές επαφές, ιδιωτικές συναντήσεις και κλειστές πόρτες.
Αυτό το υπόγειο Νταβός δεν έχει πρόγραμμα, δεν ανακοινώνεται δημόσια, ούτε καν μεταδίδεται ζωντανά. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί θεωρούν ότι εκεί λαμβάνονται οι πιο ουσιαστικές αποφάσεις ή, τουλάχιστον, δημιουργούνται οι σχέσεις που θα καθορίσουν μελλοντικές εξελίξεις.
Το επίσημο αφήγημα και η ανεπίσημη πραγματικότητα
Το World Economic Forum προβάλλεται ως πλατφόρμα ιδεών. Οι ομιλίες επικεντρώνονται στη βιώσιμη ανάπτυξη, στη μείωση των ανισοτήτων και την ανάγκη διεθνούς συνεργασίας. Το λεξιλόγιο είναι προσεκτικά επιλεγμένο και συχνά επαναλαμβάνεται: συμπερίληψη, υπευθυνότητα, καινοτομία. Ωστόσο, έξω από τις αίθουσες των συνεδρίων η ατμόσφαιρα αλλάζει.
Σε πολυτελή σαλέ, ιδιωτικά ξενοδοχεία και προσωρινά διαμορφωμένους χώρους διοργανώνονται δεκάδες εκδηλώσεις που δεν εμφανίζονται ποτέ στο επίσημο πρόγραμμα. Δείπνα με αυστηρά περιορισμένες λίστες καλεσμένων, πάρτι με προσωπικό ασφαλείας στην είσοδο, συναντήσεις όπου τα κινητά τηλέφωνα αφήνονται εκτός δωματίου. Εκεί η συζήτηση είναι πιο ειλικρινής, αλλά και πιο ωμή.
Γιατί οι κλειστές συναντήσεις έχουν σημασία
Η ισχύς αυτών των ανεπίσημων εκδηλώσεων δεν έγκειται απαραίτητα σε συγκεκριμένες συμφωνίες που υπογράφονται επί τόπου. Βρίσκεται στο κοινωνικό κεφάλαιο. Οταν ένας διευθύνων σύμβουλος μιλά χαλαρά με έναν υπουργό ή ένας επενδυτής γνωρίζει προσωπικά με έναν αρχηγό κράτους, δημιουργείται ένα δίκτυο εμπιστοσύνης. Αυτές οι σχέσεις δεν είναι παράνομες, αλλά είναι αδιαφανείς.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι άνθρωποι μιλούν ιδιωτικά, αλλά ότι οι αποφάσεις που επηρεάζουν εκατομμύρια πολίτες συχνά ξεκινούν από συζητήσεις στις οποίες δεν υπάρχει καμία δημοκρατική λογοδοσία. Το υπόγειο Νταβός λειτουργεί ως επιταχυντής επιρροής για όσους έχουν ήδη πρόσβαση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου