Ψίχουλα» στην κοι­νω­νία από τον «θρίαμβο» του ΦΠΑ

 
Πάνω από 13% η πτώση στις απώ­λειες είσπρα­ξης των έμμε­σων φόρων, σύμ­φωνα με το ΙΟΒΕ, αλλά η φορο­ε­λάφρυνση των μισθω­τών που δόθηκε από την κυβέρ­νηση ήταν μόλις 2%.
Τζώρτζης Ρούσσος
 


UNSPLASH


Είναι η σκοτεινή πλευρά της φορομπηχτικής πολιτικής του Κυριάκου Μητσοτάκη. Από τη μία καταγράφεται ραγδαία μείωση του «κενού ΦΠΑ» από το 2019, δηλαδή των χρημάτων που δεν εισπράττονταν λόγω φοροδιαφυγής ή για άλλους λόγους, αλλά αυτό δεν αποδίδεται στους πολίτες με ελάφρυνση των φορολογικών συντελεστών. Σύμφωνα με την πρόσφατη τριμηνιαία έκθεση του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) για την ελληνική οικονομία, η Ελλάδα πέτυχε έναν άθλο: κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση στο «κενό συμμόρφωσης» ΦΠΑ (VAT gap) μεταξύ των χωρών της ΕΕ για την περίοδο 2019-2023, με μια πτώση της τάξης των 12,6 ποσοστιαίων μονάδων. Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί, ωστόσο πίσω από τις θριαμβολογίες κρύβεται η άβολη αλήθεια της απουσίας ουσιαστικού μερίσματος για την κοινωνία.

Συγκεκριμένα η ανάλυση του ΙΟΒΕ καταδεικνύει ότι το «κενό συμμόρφωσης» ΦΠΑ σε σχέση με τη συνολική φορολογική υποχρέωση στην Ελλάδα, όπως το εκτίμησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το Δεκέμβριο 2025 και το ανέλυσαν οι εμπειρογνώμονες του ΙΟΒΕ για το 2024, ήταν στο 9%, όταν το 2019 εκτιμήθηκε στο 24%, ενώ το 2023 είχε μετρηθεί στο 11,4%. Προφανώς αυτή η πτώση συνεχίστηκε και το 2025 που ακόμη δεν έχει μετρηθεί επισήμως. Ανεπίσημα έχει προκληθεί μείωση περί τη μιάμιση ποσοστιαία μονάδα ακόμη. Δηλαδή έχει πέσει κάτω από το 8%.


Τι έχουν πάρει οι πολίτες από αυτήν τη ραγδαία πτώση που ξεπερνά τις 13 ποσοστιαίες μονάδες; Μόλις μία ελάφρυνση της τάξης του 2% για τα εισοδήματα του 2026 και μετά. Το λες και ψίχουλα στις χούφτες αυτών που έχουν γονατίσει στα ράφια των σουπερμάρκετ από την αισχροκέρδεια των προϊόντων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ίδια ανάλυση του ΙΟΒΕ δείχνει ότι η σωρευτική αύξηση από τις αρχές του 2022 του σχετικού δείκτη για τα τρόφιμα ανέρχεται το γ΄ τρίμηνο του 2025 σε 32,3%.
Στάσιμοι συντελεστές

Η οικονομική λογική επιτάσσει πως, όταν η φορολογική βάση διευρύνεται, ανοίγει ο δρόμος για ουσιαστική μείωση των φόρων. Δυστυχώς η κυβερνητική πολιτική επιμένει στη φορομπηχτική πολιτική σε βάρος των νοικοκυριών. Οι επιχειρήσεις βλέπουν τον φορολογικό συντελεστή να παραμένει «κολλημένος» στο 22% παρά την αύξηση των κρατικών εισπράξεων, γεγονός που υπονομεύει την επενδυτική ελκυστικότητα της χώρας.


Ακόμη πιο απογοητευτική είναι η εικόνα για τους μισθωτούς. Η πολυαναμενόμενη φορολογική ελάφρυνση περιορίστηκε σε μια ανεπαίσθητη μείωση κατά μόλις 2% για τα εισοδήματα από 10.000 έως 40.000 ευρώ. Πρόκειται για ψίχουλα μπροστά στο κύμα ακρίβειας που σαρώνει το διαθέσιμο εισόδημα. Η μεσαία τάξη καλείται να χρηματοδοτήσει την επιτυχία των κρατικών εσόδων χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.

Ακριβή η νομιμότητα

Είναι προφανές ότι η καταπολέμηση της παραοικονομίας είναι αναγκαία. Ομως η εξίσωση έχει δύο πλευρές. Η βίαιη εξάλειψή της, χωρίς την ταυτόχρονη γενναία μείωση των φόρων, οδηγεί σε ασφυξία. Στην πραγματικότητα το κόστος της νομιμότητας μετακυλίεται εξ ολοκλήρου στον πολίτη. Οταν ο καταναλωτής καλείται να πληρώσει για μια υπηρεσία που του παρέχεται από κλάδους υψηλής φορολογικής παραβατικότητας (π.χ. ηλεκτρολογικά, μερεμέτια, υδραυλικά) 150 ευρώ αντί για 100 για να λάβει απόδειξη, η διαφορά αυτή αφαιρείται απευθείας από την κατανάλωση ή την αποταμίευση.
Δομικές αδυναμίες

Tο ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι παρά τη μείωση του κενού συμμόρφωσης ο δείκτης αποτελεσματικότητας είσπραξης εσόδων ΦΠΑ παραμένει χαμηλός στην κατάταξη της ΕΕ λόγω του «κενού πολιτικής» και των πολλών εξαιρέσεων. Το σύστημα παραμένει δαιδαλώδες παρά την ψηφιακή «γυαλάδα». Η κυβέρνηση Μητσοτάκη οφείλει να αντιληφθεί ότι η αύξηση των εσόδων εις βάρος της κοινωνίας δεν είναι αυτοσκοπός. Αν τα πλεονάσματα δεν μετατραπούν άμεσα σε τολμηρές μειώσεις συντελεστών, τότε η «επιτυχία» θα είναι πύρρειος, αφού η μείωση της αγοραστικής δύναμης μειώνει τον τζίρο και καταστρέφει τις επιχειρήσεις. Οι πολίτες δεν μπορούν να συνεχίσουν να επιβαρύνονται με το κόστος της φορολογικής συμμόρφωσης ενώ το κράτος θησαυρίζει, αρνούμενο να μοιραστεί το μέρισμα της νομιμότητας με την κοινωνία.