Ευθανασία κατοικίδιου: Είναι τελικά απόφαση για το ζώο ή για εμάς; Αναστασία Στουπάκη

Photo: Shutterstock




Υπάρχει μια στιγμή που κανένας κηδεμόνας δεν θέλει να ζήσει. Η στιγμή που κάθεται απέναντι από τον κτηνίατρο και ακούει τη φράση: «Πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε την ποιότητα ζωής». Και τότε γεννιέται η πιο δύσκολη ερώτηση: Ήρθε η ώρα;

Η ευθανασία στα ζώα συντροφιάς είναι μια από τις πιο δύσκολες αποφάσεις που μπορεί να πάρει ένας άνθρωπος. Είναι ιατρική πράξη. Είναι ηθική πράξη. Είναι πράξη αγάπης. Είναι όμως και πράξη αποχωρισμού. Και μέσα στον πόνο, συχνά μπερδεύονται όλα.

Ας ξεκινήσουμε από κάτι βασικό. Η ευθανασία στην κτηνιατρική δεν είναι εγκατάλειψη. Δεν είναι «παράδοση». Είναι μια ελεγχόμενη, ανώδυνη διαδικασία που επιλέγεται όταν ο πόνος ή η ανίατη ασθένεια έχουν αφαιρέσει από το ζώο τη δυνατότητα να ζει με αξιοπρέπεια. Προηγείται συνήθως ηρεμιστική ένεση, ώστε το ζώο να είναι ήρεμο και χαλαρό. Στη συνέχεια χορηγείται φάρμακο που το οδηγεί σε βαθύ ύπνο και σταδιακά σε ανακοπή της καρδιάς. Δεν υπάρχει αγωνία. Δεν υπάρχει πόνος.


Αυτό που υπάρχει είναι το βάρος της απόφασης

Πότε όμως τίθεται πραγματικά το δίλημμα; Συνήθως όταν η ασθένεια έχει προχωρήσει σε τέτοιο βαθμό ώστε το ζώο να μην τρώει, να μην σηκώνεται, να μην ανταποκρίνεται, να πονάει παρά την αγωγή του. Σε τελικό στάδιο καρκίνου, σε βαριά νεφρική ανεπάρκεια, σε προχωρημένη νευρολογική κατάρρευση, σε χρόνιο πόνο που δεν ελέγχεται πλέον.

Στην κτηνιατρική μιλάμε συχνά για «ποιότητα ζωής». Είναι ένα σύνολο ερωτήσεων: Τρώει; Πίνει; Μπορεί να κινηθεί χωρίς έντονο πόνο; Χαίρεται όταν σε βλέπει; Αλληλεπιδρά; Όταν οι καλές μέρες είναι λιγότερες από τις κακές, τότε το ερώτημα δεν είναι αν παρατείνουμε τη ζωή. Είναι αν παρατείνουμε τον πόνο.

Κι εδώ έρχεται η δυσκολία. Γιατί πολλές φορές η απόφαση δεν αφορά μόνο το ζώο. Αφορά και εμάς. Τον φόβο μας να αποχωριστούμε. Την ανάγκη μας να «κάνουμε κι άλλη προσπάθεια», με την ελπίδα ότι ίσως αύριο είναι καλύτερα.

Μου είχαν πει κάποτε κάτι που μου έμεινε: τα ζώα δεν ζουν για το αύριο. Δεν κάνουν σχέδια. Δεν σκέφτονται «αν αντέξω λίγο ακόμη θα είμαι καλυτέρα». Ζουν το παρόν. Αν πονάνε σήμερα, η ζωή τους είναι πόνος. Αν δεν μπορούν να κινηθούν σήμερα, ο κόσμος τους είναι περιορισμένος σήμερα. Δεν έχουν τη συναισθηματική παρηγοριά του μέλλοντος που έχουμε εμείς.


Και ίσως εκεί κρύβεται ένα μέρος της απάντησης. Εμείς συχνά κρατιόμαστε από το αύριο. Εκείνα ζουν μόνο το τώρα.

Υπάρχει και κάτι ακόμη που σπάνια λέγεται δυνατά. Πολλοί κηδεμόνες φοβούνται τη στιγμή όχι μόνο για την απώλεια, αλλά και για το πώς θα είναι εκείνη η τελευταία τους στιγμή. Αν θα αντέξουν να είναι παρόντες. Αν θα «σπάσουν». Κι όμως, για το ζώο, εκείνη η παρουσία είναι το μόνο που έχει σημασία. Δεν αντιλαμβάνεται τη φιλοσοφία του τέλους. Αντιλαμβάνεται τη φωνή σου, το άγγιγμά σου, τη γνώριμη μυρωδιά σου. Ζει εκείνη τη στιγμή όπως έζησε όλες τις άλλες: μέσα στη σχέση σας.

Κάποτε μου είπαν πως τα ζώα μάς μαθαίνουν πώς να φεύγουμε. Χωρίς σχέδια, χωρίς μετάνοιες για το μέλλον, χωρίς φόβο για το τι έρχεται. Ζουν το παρόν μέχρι το τελευταίο λεπτό. Ίσως λοιπόν η δική μας ευθύνη είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτό το παρόν δεν θα είναι γεμάτο πόνο, αλλά με ηρεμία.

Υπάρχει βέβαια και η άλλη πλευρά. Υπάρχουν κηδεμόνες εξαντλημένοι. Οικονομικά, ψυχικά, πρακτικά. Η φροντίδα ενός βαριά άρρωστου ζώου είναι απαιτητική. Και τότε γεννιέται μια διαφορετική ενοχή: «Μήπως το κάνω για να ανακουφιστώ εγώ;»

Η ευθανασία δεν είναι ποτέ καθαρά για το ζώο ούτε καθαρά για εμάς. Είναι η στιγμή όπου ο δικός του πόνος συναντά τη δική μας αγάπη και τον δικό μας φόβο. Και εκεί, μέσα σε αυτή τη συνάντηση, παίρνεται αυτή η απόφαση.


Ο ρόλος του κτηνιάτρου είναι να βοηθήσει να δούμε καθαρά. Να εξηγήσει την ιατρική εικόνα. Να εκτιμήσει αν υπάρχει ρεαλιστική βελτίωση για το ζώο μας. Να σταθεί δίπλα μας – όχι να επιβάλει.


Πώς καταλαβαίνουν τα κατοικίδιά μας ότι επιστρέφουμε στο σπίτι

Πώς γίνεται κάθε φορά που μπαίνετε μέσα στο σπίτι ο σκύλος και η γάτα σας να βρίσκονται πίσω από την πόρτα και να σας περιμένουν;

Και μετά έρχεται η σιωπή. Το «αντίο». Και, σχεδόν πάντα, η ενοχή. «Μήπως βιάστηκα;» «Μήπως άργησα;» Αυτές οι σκέψεις είναι κομμάτι του πένθους. Δεν σημαίνουν ότι η απόφαση ήταν λάθος. Σημαίνουν ότι η σχέση ήταν πραγματική.

Η ευθανασία δεν είναι αποτυχία. Δεν ακυρώνει όσα ζήσατε. Δεν σβήνει τα χρόνια χαράς, παιχνιδιού και συντροφιάς. Είναι, πολλές φορές, η τελευταία πράξη προστασίας. Το να επιλέγεις να μη συνεχίσει να υποφέρει το αγαπημένο σου κατοικίδιο – ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα πονέσεις εσύ.

Ίσως τελικά η ερώτηση δεν είναι «για ποιον είναι η απόφαση». Ίσως είναι: ζει ακόμη με ποιότητα; Ζει με χαρά; Ή απλώς παρατείνουμε το αναπόφευκτο;

Τα ζώα μας έμαθαν να ζούμε πιο απλά. Πιο στο παρόν. Και όταν έρθει εκείνη η στιγμή, ίσως η πιο γενναία πράξη αγάπης είναι να δούμε το δικό τους παρόν – όχι το δικό μας φόβο για το αύριο.

Γιατί μερικές φορές, το πιο δύσκολο «σ’ αγαπώ» είναι αυτό που αφήνει ελεύθερο.