Γιατί τρώμε λαγάνα, χαλβά και θαλασσινά την Καθαρά Δευτέρα Τα έθιμα και οι παραδόσεις πίσω από τα εδέσματα που απολαμβάνουμε στο σαρακοστιανό τραπέζι την Καθαρά Δευτέρα.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ/EUROKINISSI
 
 

Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί την έναρξη για τη Σαρακοστή, της 40ήμερης νηστείας που οδηγεί στο Πάσχα.

Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.

Μαζί με το πέταγμα του χαρταετού και τις εξορμήσεις στην ύπαιθρο, το σαρακοστιανό τραπέζι έχει τα δικά του σταθερά σύμβολα: τη λαγάνα, τον χαλβά και τα θαλασσινά.


Κάθε ένα από αυτά συνδέεται με διαφορετικό τρόπο με την παράδοση, τη θρησκεία αλλά και τις διατροφικές ανάγκες της νηστείας.
Γιατί τρώμε λαγάνα την Καθαρά Δευτέρα

Τραγανή, λεπτή και σουσαμένια, η λαγάνα είναι το κατεξοχήν ψωμί της Καθαράς Δευτέρας.

Παρασκευάζεται χωρίς προζύμι, όπως τα άζυμα, θυμίζοντας – σύμφωνα με τη θρησκευτική παράδοση – το ψωμί που κατανάλωσαν οι Ισραηλίτες κατά την Έξοδο από την Αίγυπτο, όταν ο Θεός τούς βοήθησε να διαφύγουν και να πορευτούν προς τη Γη της Επαγγελίας.ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΑΡΑΣ/EUROKINISSI

Η κατανάλωση άζυμου άρτου επιβαλλόταν από τον Μωσαϊκό Νόμο κατά την εορτή του Πάσχα, μέχρι που, σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, ο Χριστός ευλόγησε τον ένζυμο άρτο στο τελευταίο Πάσχα. Παρ’ όλα αυτά, το έθιμο του άζυμου ψωμιού διατηρήθηκε και στη χριστιανική πρακτική ως σύμβολο της πρώτης ημέρας της νηστείας.


Η λαγάνα, όμως, έχει ακόμη παλαιότερες ρίζες, καθώς αναφέρεται από κείμενα της αρχαίας Ελλάδας και της Ρώμης. Στις «Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη συναντάμε τη φράση «λαγάνα πέττετται», δηλαδή «ψήνονται λαγάνες», ενώ ο Οράτιος την περιγράφει ως «γλύκισμα των φτωχών».
Ο χαλβάς, το νηστίσιμο γλυκό της Σαρακοστής

Σε αντίθεση με τη λαγάνα, ο χαλβάς δεν συνδέεται με συγκεκριμένη θρησκευτική παράδοση. Έχει όμως καθιερωθεί ως το γλυκό της Σαρακοστής, κυρίως επειδή είναι απολύτως φυτικός και προσφέρει ενέργεια σε μια περίοδο αποχής από ζωικά προϊόντα.

Η ονομασία του προέρχεται από την αραβική λέξη halwa, που σημαίνει «γλυκό». Αν και θεωρείται πια μέρος της ελληνικής γαστρονομικής ταυτότητας, εκτιμάται ότι η παράδοση του χαλβά έφτασε στον ελλαδικό χώρο μέσω της Οθωμανικής και ευρύτερα της ανατολικής κουζίνας.

Στην Ελλάδα συναντάμε τρία βασικά είδη: τον σησαμένιο, τον σιμιγδαλένιο και τον χαλβά Φαρσάλων. Την Καθαρά Δευτέρα κυριαρχεί ο σησαμένιος χαλβάς, γνωστός και ως «μακεδονικός» ή «χαλβάς του μπακάλη», επειδή παραδοσιακά βρισκόταν σε κάθε παντοπωλείο.ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

Βασικό του συστατικό είναι το ταχίνι, που τον καθιστά ένα πραγματικό superfood. Είναι πλούσιος σε καλά λιπαρά, δηλαδή μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, τα οποία συμβάλλουν στη μείωση της κακής χοληστερόλης και στην προστασία της καρδιάς.


Παράλληλα, προσφέρει ενέργεια στον οργανισμό σε μια περίοδο περιορισμών στη διατροφή. Σήμερα κυκλοφορεί σε παραλλαγές με βανίλια, σοκολάτα, ξηρούς καρπούς ή ανάμεικτες γεύσεις.
Τα θαλασσινά στο σαρακοστιανό τραπέζι

Τα θαλασσινά και τα όστρακα δεν έχουν ιδιαίτερο συμβολικό υπόβαθρο όπως η λαγάνα, αλλά συνδέονται με τους κανόνες της νηστείας.

Στην ορθόδοξη παράδοση επιτρέπονται τα τρόφιμα που δεν έχουν αίμα, γι’ αυτό και στο σαρακοστιανό τραπέζι βρίσκονται χταπόδι, καλαμάρια, γαρίδες, όστρακα και μαλάκια.

Μαζί τους συνυπάρχουν τα υπόλοιπα σαρακοστιανά, όπως όσπρια, ελιές, τουρσιά και ταραμοσαλάτα, δημιουργώντας ένα τραπέζι που, παρά τη νηστεία, είναι πλούσιο και γευστικό.

Οι τροφές αυτές υπενθυμίζουν τον χαρακτήρα της Σαρακοστής: μια περίοδο απλότητας και εγκράτειας, αλλά όχι στέρησης.