Τα 5 αγκάθια: Γιατί είναι δύσκολη μια συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν Ανάλυση του BBC για τις συνομιλίες στο Πακιστάν. Η σύνθετη αποστολή του αντιπρόεδρου των ΗΠΑ Βανς.

 
AP Photo/Jacquelyn Martin, Pool
 


Ενώ οι ΗΠΑ και το Ιράν ετοιμάζονται να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ, μια σειρά από ανοιχτά μέτωπα και βαθιές διαφωνίες συνθέτουν ένα εξαιρετικά δύσκολο σκηνικό, καθιστώντας αβέβαιη την προοπτική επίτευξης συμφωνίας.
Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.

Ο χώρος είναι έτοιμος, οι φρουροί βρίσκονται στις θέσεις τους και το κράσπεδο κατά μήκος της οδού πρόσβασης έχει βαφτεί πρόσφατα με κίτρινο και μαύρο χρώμα. Το Ισλαμαμπάντ περιμένει.


Ως οικοδεσπότες των κρίσιμων συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι αξιωματούχοι της πακιστανικής κυβέρνησης εκφράζουν αισιοδοξία, τονίζοντας ότι, σε αντίθεση με πολλούς άλλους, απολαμβάνουν την εμπιστοσύνη και των δύο πλευρών.

Ο επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας, ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, εμφανίζεται επίσης αισιόδοξος. «Αν οι Ιρανοί είναι πρόθυμοι να διαπραγματευτούν με καλή πίστη», είπε πριν αναχωρήσει από τις ΗΠΑ, «είμαστε σίγουρα πρόθυμοι να τους τείνουμε το χέρι», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, υπήρξε και μια προειδοποίηση. «Αν προσπαθήσουν να μας ξεγελάσουν, τότε θα διαπιστώσουν ότι η διαπραγματευτική ομάδα δεν είναι και τόσο δεκτική», τόνισε

Είναι δίκαιο να πούμε ότι μπροστά μας βρίσκεται ένα ολόκληρο βουνό εμποδίων, αναφέρει σε ανάλυσή του το BBC.
Λίβανος

Η συνεχιζόμενη εκστρατεία του Ισραήλ εναντίον του συμμάχου του Ιράν, της ένοπλης οργάνωσης Χεζμπολάχ, απειλεί να εκτροχιάσει τις συνομιλίες πριν καν ξεκινήσουν.

«Η συνέχιση αυτών των ενεργειών θα καταστήσει τις διαπραγματεύσεις άνευ νοήματος», έγραψε ο Πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν στο X.

«Τα δάχτυλά μας παραμένουν στη σκανδάλη. Το Ιράν δεν θα εγκαταλείψει ποτέ τις αδελφές και τους αδελφούς του στο Λίβανο», πρόσθεσε.AP Photo/Bilal Hussein

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, δηλώνει ότι «δεν υπάρχει κατάπαυση του πυρός» όσον αφορά τη Χεζμπολάχ, αλλά οι επανειλημμένες προειδοποιήσεις του Ισραήλ προς τους κατοίκους των νότιων προαστίων της Βηρυτού να εκκενώσουν την περιοχή δεν έχουν οδηγήσει ακόμη σε περαιτέρω ενέργειες.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δηλώνει ότι η δράση του Ισραήλ στο Λίβανο θα είναι πλέον «λίγο πιο διακριτική», ενώ το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ ανακοινώνει ότι την επόμενη εβδομάδα θα πραγματοποιηθούν απευθείας συνομιλίες μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου στην Ουάσινγκτον.

Μένει να δούμε αν θα είναι αρκετά διακριτική ώστε να ικανοποιήσει το Ιράν.
Στενό του Ορμούζ

Ένα άλλο ζήτημα που ενδέχεται να εμποδίσει τις συνομιλίες από την αρχή είναι το κρίσιμο πέρασμα μεταφοράς πετρελαίου, το Στενό του Ορμούζ.

Ο Τραμπ λέει ότι το Ιράν «κάνει πολύ κακή δουλειά» στο να επιτρέπει στα πλοία να περάσουν από το στενό, παρά το γεγονός ότι αρχικά είχε δηλώσει ότι θα το έκανε.

«Αυτή δεν είναι η συμφωνία που έχουμε!» δήλωσε σε μια ανάρτηση στο Truth Social, κατηγορώντας το Ιράν ότι είναι «ατιμωτικό».AP

Πολύ λίγα πλοία διέρχονται, με εκατοντάδες πλοία και περίπου 20.000 ναυτικούς να παραμένουν εγκλωβισμένοι στον Κόλπο.

Έχοντας επιτύχει τον έλεγχο αυτής της ζωτικής σημασίας θαλάσσιας οδού, το Ιράν φαίνεται αποφασισμένο να τον επισημοποιήσει, αποκαλώντας την κυρίαρχα ιρανικά ύδατα και μιλώντας για ένα νέο σύνολο κανόνων που θα ρυθμίζουν τι μπορεί και τι δεν μπορεί να περάσει.

Την Πέμπτη, ανακοίνωσε τη δημιουργία νέων διαδρομών διέλευσης, βόρεια των δύο υφιστάμενων διαύλων διαχωρισμού κυκλοφορίας. Σε μια δήλωση που εκμεταλλεύτηκε πολύ συνειδητά τους υπάρχοντες φόβους των ναυτιλιακών εταιρειών, ανέφερε ότι οι νέες διαδρομές ήταν απαραίτητες «για να αποφευχθεί η παρουσία διαφόρων τύπων ναρκών κατά πλοίων στην κύρια ζώνη κυκλοφορίας».

Εν μέσω αναφορών ότι ορισμένα από τα πλοία που κατάφεραν να περάσουν τις τελευταίες εβδομάδες κατέβαλαν διόδια ύψους 2 εκατ. δολαρίων (1,5 εκατ. λιρών), ο Τραμπ προειδοποίησε ότι το Ιράν «καλό θα ήταν να μην χρεώνει τέλη στα δεξαμενόπλοια».
Πυρηνικά

Το μεγαλύτερο, και σίγουρα το πιο μακροχρόνιο, σημείο διαφωνίας είναι το πυρηνικό ζήτημα.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι ξεκίνησε την «Επιχείρηση Epic Fury», εν μέρει, για να διασφαλίσει ότι το Ιράν «δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο».

Το Ιράν ισχυρίζεται ότι δεν επιδίωξε ποτέ να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα – ένας ισχυρισμός που οι περισσότερες δυτικές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν με τεράστιο σκεπτικισμό – αλλά επιμένει ότι, ως υπογράφον μέλος της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο για μη στρατιωτικούς σκοπούς.



Η πρόταση 10 σημείων του Ιράν, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε ως «μια λειτουργική βάση για διαπραγματεύσεις», περιλαμβάνει το αίτημα για διεθνή αναγνώριση των δικαιωμάτων του στην εμπλουτισμό ουρανίου.

Το δικό του σχέδιο 15 σημείων του Τραμπ απαιτεί, σύμφωνα με πληροφορίες, από το Ιράν να «τερματίσει κάθε εμπλουτισμό ουρανίου σε ιρανικό έδαφος». Ωστόσο, όταν ρωτήθηκε σχετικά νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ περιορίστηκε να πει ότι το Ιράν «ποτέ δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο ή την ικανότητα να βρει τον δρόμο προς αυτό».

Χρειάστηκαν χρόνια για να καταλήξουν οι διεθνείς διαπραγματευτές στο Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) του 2015, το οποίο αντιμετώπισε αυτό το δύσκολο ζήτημα με εξαιρετική λεπτομέρεια.

Είναι οι δύο πλευρές έτοιμες να συζητήσουν μια νέα συμφωνία;
Οι περιφερειακοί σύμμαχοι του Ιράν

Το δίκτυο των περιφερειακών συμμάχων και εκπροσώπων του Ιράν – η Χεζμπολάχ στο Λίβανο, οι Χούτι στην Υεμένη, η Χαμάς στη Γάζα και διάφορες πολιτοφυλακές στο Ιράκ – έχει προσδώσει στην Τεχεράνη περιφερειακή επιρροή, επιτρέποντας στο Ιράν να εφαρμόζει αυτό που συχνά αποκαλείται «προληπτική άμυνα» στις μακροχρόνιες διαμάχες του με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, το δίκτυο που το Ιράν αποκαλεί «Άξονα της Αντίστασης» δέχεται συνεχείς επιθέσεις. Ένα μέρος του, το καθεστώς του πρώην δικτάτορα της Συρίας Μπασάρ αλ-Άσαντ, δεν υπάρχει πλέον.

Ωστόσο, το Ισραήλ θεωρεί αυτό που αποκαλεί «Άξονα του Κακού» ως μια υπαρξιακή απειλή, η οποία πρέπει να εξαλειφθεί πλήρως.

Σε μια εποχή που η ιρανική οικονομία καταρρέει, πολλοί Ιρανοί θα ήθελαν επίσης να δουν την κυβέρνησή τους να ξοδεύει λιγότερα χρήματα σε εξωτερικές περιπέτειες και περισσότερα για να κάνει τη ζωή τους ευκολότερη.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις ότι το Ιράν είναι έτοιμο να εγκαταλείψει τους συμμάχους του.
Ανακούφιση από τις κυρώσεις

Το ισλαμικό καθεστώς υφίσταται καταστροφικές διεθνείς κυρώσεις εδώ και δεκαετίες. Ζητά την άρση όλων των αμερικανικών και διεθνών κυρώσεων ως μέρος οποιασδήποτε συμφωνίας.

Την Παρασκευή, ο πρόεδρος του κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ, δήλωσε ότι πρέπει να αποδεσμευθούν περίπου 120 δισ. δολάρια (89 δισ. λίρες) από τα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία πριν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις.

Αυτό, όπως είπε, ήταν ένα από τα δύο μέτρα που είχαν συμφωνηθεί προηγουμένως (το άλλο ήταν η κατάπαυση του πυρός στο Λίβανο).

Ωστόσο, η δήλωση της 7ης Απριλίου του πρωθυπουργού του Πακιστάν, Σεμπάζ Σαρίφ, με την οποία ανακοίνωσε την κατάπαυση του πυρός για δύο εβδομάδες, δεν ανέφερε τίποτα σχετικά με την αποδέσμευση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων. Δεν είναι σαφές σε ποια συμφωνία αναφερόταν ο Καλιμπάφ.

Φαίνεται εξαιρετικά απίθανο ότι η κυβέρνηση Τραμπ είναι διατεθειμένη να κάνει μια τόσο σημαντική παραχώρηση μόνο και μόνο για να ξεκινήσουν οι συνομιλίες.