Όταν πέφτει ένας κεραυνός κοντά μας, μπορεί να προκαλέσει μια αίσθηση τρόμου, υπερφυσικής δύναμης και κακού προαισθήματος. Ειδικά τα μικρά παιδιά, αλλά και κάποιοι μεγάλοι, φοβούνται τις αστραπές και τις βροντές.
Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.
Οι αρχαίοι λαοί, όπως οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι, πίστευαν ότι ο κεραυνός προερχόταν από τους θεούς.
Ορισμένοι αρχαίοι στοχαστές, ωστόσο, υποψιάζονταν ότι οι θεοί δεν είχαν καμία σχέση με αυτό. Αναρωτιούνταν, αιώνες μπροστά από την εποχή τους, αν ο κεραυνός σχετιζόταν με κάποιο τρόπο με την κίνηση του αέρα και των νεφών.
Τι πίστευαν οι αρχαίοι Έλληνες για τον κεραυνό
Στη μυθολογία της αρχαίας Ελλάδας και της Ρώμης, οι βροντές και οι κεραυνοί ήταν το κύριο όπλο του Δία του βασιλιά των θεών, με τη ρωμαϊκή εκδοχή του να είναι Jupiter/Γιούπιτερ.
Ο αρχαίος Έλληνας ποιητής Ησίοδος (που έγραφε γύρω στο 700 π.Χ.) περιέγραφε τον Δία να εξαπολύει κεραυνούς και βροντές εναντίον των θεϊκών του εχθρών. Ο Δίας έπληττε επίσης ανθρώπους, όπως τον μυθικό βασιλιά Σαλμωνέα, ως τιμωρία επειδή απαιτούσε από τους υπηκόους του να τον λατρεύουν ως θεό.
Λεπτομέρεια από τη Γιγαντομαχία: ο Δίας (κέντρο αριστερά) πολεμάει τον Πορφυρίωνα. Στο σηκωμένο του χέρι κρατούσε τον κεραυνό. Από το Μουσείο της Περγάμου στο Βερολίνο (Wikipedia)Τα σωζόμενα ελληνικά και ρωμαϊκά αγάλματα απεικονίζουν τον Δία να κρατά κεραυνούς ως το βασικό του όπλο ισχύος, όπως αναφέρεται στο The Conversation.
Advertisement
Κεραυνός: Τι πίστευαν οι Ρωμαίοι
Για τους Ρωμαίους, ο Γιούπιτερ και οι θεοί γενικότερα παρενέβαιναν στις ανθρώπινες υποθέσεις μέσω των κεραυνών. Συχνά αποτελούσαν σαφή ένδειξη θεϊκής δυσαρέσκειας.
Ένας από τους πιο μισητούς στρατηγούς της Ρώμης, ο Πομπήιος Στράβων, πατέρας του γνωστού Πομπηίου, λέγεται ότι σκοτώθηκε από κεραυνό το 87 π.Χ., σύμφωνα με την εκδοχή του Πλούταρχου. Για πολλούς εκείνη την εποχή, οι θεοί είχαν αποδώσει δικαιοσύνη.
Περίπου το 125 μ.Χ., ο πολυταξιδεμένος αυτοκράτορας Αδριανός ανέβηκε στο όρος Κάσιος στη Συρία για να δει την ανατολή του ηλίου. Όταν προσέφερε θυσία στον Δία/Γιούπιτερ, στον οποίο το βουνό ήταν ιερό, ένας κεραυνός σκότωσε τόσο τον βοηθό όσο και το θύμα της θυσίας. Ο ίδιος ο Αδριανός σώθηκε.
Ο Δίας με τον κεραυνό και το σκήπτρο. Τοιχογραφία από το Herculaneum (Wikipedia)Το 283 μ.Χ., ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κάρος δεν ήταν τόσο τυχερός. Χτυπήθηκε και σκοτώθηκε από κεραυνό ενώ βρισκόταν σε εκστρατεία κατά των Περσών. Μια αρχαία μαρτυρία υποστήριξε ότι ο Κάρος σκοτώθηκε επειδή εκστράτευσε πιο μακριά από όσο επέτρεπαν οι θεοί.
Τον τέταρτο αιώνα μ.Χ., ο Έλληνας συγγραφέας Λιβάνιος χτυπήθηκε από κεραυνό, ενώ διάβαζε ένα έργο του Αριστοφάνη. Υπέφερε από εξουθενωτικούς πονοκεφάλους και άλλες παθήσεις για το υπόλοιπο της ζωής του.
Κεραυνός: Πολύπλοκες τελετουργίες και ένα δώρο από τους θεούς
Περιστασιακά, ο κεραυνός στελνόταν από τους θεούς για να βοηθήσει έναν αυτοκράτορα στη μάχη. Όταν ο Μάρκος Αυρήλιος εκστράτευσε εναντίον μιας φυλετικής ομάδας τη δεκαετία του 160 μ.Χ., κεραυνοί διέλυσαν τον εχθρό. Σύμφωνα με τον ιστορικό της εκκλησίας, Ευσέβιο, η λεγεώνα που τον συνόδευε ήταν, από τότε, γνωστή ως η «Κεραυνοβόλος Λεγεώνα» (Fulminata).
Η ρωμαϊκή θρησκευτική πρακτική επέβαλλε περίπλοκες τελετουργίες γύρω από το έδαφος που είχε πληγεί από κεραυνό. Σε αυτό που ήταν γνωστό ως «Τελετουργικό Bidental», οι ιερείς εξάγνιζαν το σημείο. Στη συνέχεια, αυτό σφραγιζόταν και απαγορευόταν να το πατήσει κανείς ή ακόμα και να το κοιτάξει.
Ακόμη και ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος, ο οποίος ασπάστηκε τον Χριστανισμό, διέταξε την εκτέλεση παραδοσιακών παγανιστικών τελετών όταν δημόσια κτίρια χτυπήθηκαν από κεραυνό το 320 μ.Χ.
«Δεν είναι ο Δίας εκεί πάνω»
Ενώ οι περισσότεροι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι πίστευαν ένθερμα ότι ο κεραυνός προερχόταν από τους θεούς, δεν είχαν πειστεί όλοι.
Στις «Νεφέλες» του Αριστοφάνη, ο Σωκράτης εξηγεί στον πρωταγωνιστή της παράστασης, Στρεψιάδη, πώς δημιουργούνται οι κεραυνοί και οι βροντές:
ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ: Έχεις δίκιο! Όμως, σε ρωτώ ποιος τότε κάνει τις βροντές; Δεν είναι ο Δίας;
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Οι Νεφέλες κυλιούνται και βροντούν. Όταν γεμίσουν με νερό, βαριές καθώς είναι, η μια πάνω στην άλλη πέφτουν. Σπάζουν και βροντούν. […]
ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ: Τώρα πες μου για τους κεραυνούς. Ο Δίας δεν τους ρίχνει σ’ όσους λένε ψέματα;
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Τι λες, βρε χούφταλο! Αν ο Δίας χτυπούσε με τους κεραυνούς του ους ψεύτες και τους κλέφτες, δεν θα είχε γεμίσει ο κόσμος απ’ αυτούς.
Είναι πολύ πιθανό ο γνωστός φιλόσοφος να είχε εκφράσει τέτοιες απόψεις, εξάλλου ο λόγος που οδηγήθηκε στον θάνατο ήταν η ασέβεια προς τους θεούς.
Την ίδια ώρα, Αριστοφάνης και Σωκράτης ήταν σύγχρονοι και φαίνεται να γνωρίζονταν καλά μεταξύ τους, είχαν μάλιστα μια άτυπη κόντρα. Σε όλες τις «Νεφέλες», ο συντηρητικός Αριστοφάνης σατιρίζει τόσο τους σοφιστές όσο και τον Σωκράτη, δείχνοντας ότι βάζουν επαναστατικές ιδέες στα μυαλά των νέων.
Πιο μετά, ο Ρωμαίος φιλόσοφος του πρώτου αιώνα μ.Χ. Σενέκας πίστευε ότι: «Τα σύννεφα που συναντιούνται με μικρή δύναμη προκαλούν λάμψεις κεραυνών· αν ωθούνται με μεγαλύτερη βία, προκαλούν αστραπές». Δηλαδή, δεν έβλεπε κανέναν ρόλο για τους θεούς στη δημιουργία κανενός από τα δύο φαινόμενα.
Ένα στο εκατομμύριο
Φυσικά, πολλοί άλλοι αρχαίοι πολιτισμοί πίστευαν ότι ο κεραυνός (και η βροντή) είχαν θρησκευτική σημασία.
Στον Ζωροαστρισμό, ο κεραυνός παρήγαγε την ταχύτερη φωτιά από 16 διαφορετικούς τύπους φωτιάς. Η φωτιά ήταν κεντρική στη λατρεία του Αχούρα Μάζντα, του υπέρτατου θεού του Ζωροαστρισμού.
Για τη φυλή Kunwinjku στη βόρεια Αυστραλία, το προγονικό ον Namarrkon ενσάρκωνε τον κεραυνό και τη βροντή. Χρησιμοποιούσε πέτρινα τσεκούρια για να σχίσει τα σύννεφα και κεραυνούς ως όπλα.
Το Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών εκτιμά ότι περίπου 40 εκατομμύρια κεραυνοί χτυπούν το έδαφος στις ΗΠΑ κάθε χρόνο. Αλλά οι πιθανότητες να χτυπηθεί κάποιος άνθρωπος σε οποιοδήποτε έτος είναι εξαιρετικά σπάνιες: λιγότερες από μία στο εκατομμύριο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου