Καλώδια ηλεκτροδότησης: Οι «σιωπηλοί» πυροδότες των δασών – Τέσσερις μεγάλες φωτιές με ίδια πηγή ανάφλεξης

Οι πυρκαγιές από καλώδια έκαψαν φέτος το 75% των συνολικών εκτάσεων που έγιναν στάχτη. Τι λένε ειδικοί στο iEidiseis.gr.
AP Photo/Giannis Papanikos

 
Γράφει οΑλέξανδρος Καλαφάτης 
Ποια είναι η κοινή συνισταμένη στις καταστροφικές πυρκαγιές που έκαψαν Ρέθυμνο, Βοιωτία, Κουβαρά και Χαλκιδική; Στελέχη της Πυροσβεστικής απαντούν ότι το σημείο όπου «τέμνονται» οι τέσσερις αυτές φωτιές είναι η αιτία πρόκλησης. Και στις τέσσερις περιπτώσεις η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού «είδε» καλώδια ηλεκτροδότησης. Αρμόδιες πηγές που μίλησαν στο iEidiseis για το θέμα εξηγούν:

«Σε θεωρητικό επίπεδο πριν από την αντιπυρική περίοδο θα έπρεπε να έχει ελεγχθεί όλο το δίκτυο ηλεκτροδότησης που διέρχεται από ‘κόκκινες’ ζώνες για πρόκληση πυρκαγιών. Δηλαδή, το δίκτυο που περνάει μέσα από δάση, δίπλα από δάση, μέσα από περιοχές με ξερή βλάστηση κοκ. Αυτό όμως θεωρητικά. Πρακτικά αυτό είναι αδύνατο, διότι δεν υπάρχει το προσωπικό για να κάνει κάτι τέτοιο. Το αποτέλεσμα είναι όποτε εκδηλώνονται έκτακτα καιρικά φαινόμενα, όπως οι πολύ δυνατοί άνεμοι, τα προβληματικά σημεία να βγάζουν φωτιές. Αυτό φαίνεται και στα στατιστικά της Πυροσβεστικής. Οι φωτιές από το δίκτυο ηλεκτροδότησης είναι σχετικά λίγες σε ποσοστό, όμως φέτος φαίνεται -τουλάχιστον προανακριτικά- ότι έκαψαν περίπου το 75% των συνολικών εκτάσεων που έγιναν στάχτη».
Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.


Σε κατάθεση που έδωσε πραγματογνώμονας στην Πυροσβεστική ανέφερε ότι ο υπεύθυνος του δικτύου είναι παράλληλα αρμόδιος για τον καθαρισμό της περιοχής δίπλα από τις κολώνες ηλεκτροδότησης, προκειμένου εάν πέσουν σπίθες να μην υπάρχει καύσιμη ύλη. Επίσης, πηγές από την Πυροσβεστική σημειώνουν ότι ο υπεύθυνος του δικτύου είναι αρμόδιος για την προστασία των καλωδίων από πτώσεις δέντρων.

Οι τέσσερις μεγάλες φωτιές που ξέσπασαν τις τελευταίες δύο εβδομάδες προκλήθηκαν από καλώδια παροχής ηλεκτρικής ενέργειας.
Η φωτιά στη ΧαλκιδικήAP Photo/Giannis Papanikos

Στη Χαλκιδική η πυρκαγιά ξέσπασε στη Σίβηρη. Η Πυροσβεστική «βλέπει» βραχυκύκλωμα. Από τον δυνατό αέρα έπεσε δέντρο πάνω σε πυλώνα ηλεκτροδότησης. Χτύπησε την αντηρίδα του στύλου, ο οποίος από το χτύπημα του δέντρου μετακινήθηκε. Το αποτέλεσμα ήταν τα καλώδια να ακουμπήσουν το ένα με το άλλο και έτσι να προκληθεί βραχυκύκλωμα και σπινθήρες.

Οι σπινθήρες άναψαν την πρώτη εστία σε ξερή βλάστηση και από τους ανέμους οι φλόγες επεκτάθηκαν με ταχύτητα. Εκτός από την αυτοψία, υπάρχει και μαρτυρία στα χέρια της Πυροσβεστικής που δείχνει το σημείο έναρξης της φωτιάς


Ο συγκεκριμένος στύλος ηλεκτροδότησης βρίσκεται σε «μικτή ζώνη», σε περιοχή δηλαδή όπου υπάρχουν σπίτια και δάσος. Συγκεκριμένα ανάμεσα στα σπίτια δεσπόζουν πολλά πεύκα.
Η πυρκαγιά στον Κουβαρά



Στις 10 Αυγούστου το πύρινο μέτωπο είχε ως σημείο έναρξης την περιοχή του Αγίου Στυλιανού στον Κουβαρά. Όλα ξεκίνησαν -κατά την Πυροσβεστική- από κολώνα ηλεκτροδότησης μέσα στον οικιστικό ιστό. Κάτοικοι της περιοχής υπέδειξαν το συγκεκριμένο σημείο ως το σημείο έναρξης και για το λόγο αυτό το κλιμάκιο της Πυροσβεστικής επικέντρωσε εξ αρχής την έρευνα στο συγκεκριμένο χώρο.

Την ώρα της εκδήλωσης του μετώπου, λίγο μετά τις 8.00 το πρωί, έπνεαν δυνατοί άνεμοι στον Κουβαρά, με το πιθανότερο σενάριο να είναι να μετακινήθηκαν ηλεκτροφόρα καλώδια και να προκλήθηκε βραχυκύκλωμα και σπινθηρισμός.
Η μεγάλη φωτιά στη ΒοιωτίαEurokinissi | Τατιάνα Μπόλαρη

Ένας γνωστός επιχειρηματίας που ασχολείται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ο δήμαρχος Στυλίδας και ένας ηλεκτρολόγος μηχανικός, είναι οι κατηγορούμενοι για τη μεγάλη φωτιά που ξέσπασε πριν από δύο εβδομάδες στη Βοιωτία και έκαψε δεκάδες χιλιάδες στρέμματα φτάνοντας μέχρι την Αττική.


Αυτή τη φορά το σημείο έναρξης ήταν ιδιωτικό δίκτυο ηλεκτροδότησης αιολικού πάρκου που είχε προκαλέσει και πάλι φωτιά στις 27 Ιουνίου. Πηγές από την Πυροσβεστική σημειώνουν ότι τότε η φωτιά ξέσπασε από το σημείο του δικτύου που βρισκόταν περίπου 500 μέτρα μακριά από το αιολικό πάρκο. Παρότι εκείνη η φωτιά σήμανε το καμπανάκι του κινδύνου για την κακή κατασκευή του δικτύου, η εταιρία προχώρησε σε κάποιες επιδιορθώσεις, ωστόσο, δεν αντικατέστησε το σύνολο του δικτύου που είναι περίπου 600 μέτρα.

Το αποτέλεσμα ήταν ένα μήνα μετά να ξεσπάσει η καταστροφική πυρκαγιά στον Άγιο Βασίλειο Βοιωτίας, η οποία επεκτάθηκε στο Πόρτο Γερμενό και στις υπόλοιπες περιοχές. Η δεύτερη φωτιά ξέσπασε σε μικρή απόσταση από την προηγούμενη. Το ένα σημείο απέχει περίπου 100 μέτρα από το άλλο. Στο σημείο βρέθηκαν καλώδια «μαυρισμένα» που παραπέμπουν σε βραχυκύκλωμα.
Ο πύρινος εφιάλτης στο Ρέθυμνο



Το μεσημέρι της 29ης Ιουλίου εκδηλώθηκε φωτιά στην περιοχή της Κρύας Βρύσης στο Ρέθυμνο. Τα έμπειρα στελέχη της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι όλα ξεκίνησαν από το δίκτυο ηλεκτροδότησης και γι’ αυτό συνελήφθη στέλεχος του ΔΕΔΔΗΕ.

Ο ηλεκτρολόγος μηχανικός διαπίστωσε ότι είχε μετακινηθεί ο επίμαχος στύλος του δικτύου μέσης τάσης του ΔΕΔΔΗΕ που προκαλούσε ταλάντωση των καλωδίων. Επίσης, διαπίστωσε έντονα υπολείμματα ροής υγροποιημένου γράσου στο ένα από τα τρία καλώδια, γεγονός που σημαίνει ανάπτυξη πολύ υψηλών θερμοκρασιών.


Σύμφωνα με τον ερευνητή, τα ευρήματα αυτά μπορούν να προκαλέσουν φωτιά για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι ότι λόγω των ανέμων που προκαλούσαν ταλάντωση των καλωδίων, σε συνδυασμό με τη μετακίνηση του στύλου, μπορούν να έρθουν πολύ κοντά τα καλώδια και να προκληθεί σπινθήρας λόγω της υψηλής τάσης που φτάνει τα 20.000 volt. Οι σπινθήρες μπορούν να φτάσουν στο έδαφος και να ανάψουν εστία εάν έρθουν σε επαφή με καύσιμη ύλη, όπως για παράδειγμα ξερά χόρτα.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι το γράσο υπό τη μορφή καυτού λαδιού μπορεί να πέσει από το πυρακτωμένο καλώδιο και να προκαλέσει φωτιά σε ξερή βλάστηση.
Η προειδοποίηση των ειδικών

Έκθεση του Πολυτεχνείου προειδοποιούσε για το πρόβλημα κρούοντας το καμπανάκι του κινδύνου.

Η ερευνητική ομάδα του ΕΜΠ σημείωνε ότι «στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία των Koutantou et al (2025), από τις 41 μεγαλύτερες πυρκαγιές του 2025 στη χώρα, οι 15 αποδόθηκαν πιθανότατα στις εναέριες γραμμές και στο ηλεκτρικό δίκτυο καταστρέφοντας συνολικά 51.000 στρέμματα. Παλαιότερες πυρκαγιές έχουν επίσης αποδοθεί σε βλάβες και ηλεκτρικά τόξα σε πυλώνες του δικτύου υψηλής τάσης του ΑΔΜΗΕ.

Χαρακτηριστικά στο πόρισμα της Πυροσβεστικής για τη φωτιά στη Βαρυμπόμπη το 2021, που έκαψε 100.000 στρέμματα πευκοδάσους και 130 κατοικίες, αναφέρεται ότι η φωτιά προκλήθηκε από πυλώνα υψηλής τάσης του ΑΔΜΗΕ, λόγω δημιουργίας ηλεκτρικών τόξων από ακαθάριστους μονωτήρες».


Σημειώνεται ότι «η υπογειοποίηση των γραμμών μεταφοράς υψηλής τάσης αντιμετωπίζεται ως η κύρια εναλλακτική λύση απέναντι στις παραδοσιακές εναέριες γραμμές (ΕΓΜΥΤ)».AP Photo/Michael Varaklas

Και αυτό διότι οι εναέριες γραμμές εμφανίζουν αυξημένη ευπάθεια σε καιρικά φαινόμενα και συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς, με αιτία είτε την πτώση πτηνών πάνω στα καλώδια είτε βραχυκυκλώματα, σπινθήρες, επαφή κλαδιών στις γραμμές κλπ».

Η έκθεση αναφέρεται στις γραμμές υψηλής τάσης, ωστόσο, ένα από τα μέλη της ερευνητικής ομάδας θέτει το θέμα επί γενικότερης βάσης σε σχέση με την επίδραση των εναέριων γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Πιο συγκεκριμένα, στο θέμα αναφέρθηκε με ανάρτησή του ο καθηγητής του ΕΜΠ Νίκος Μπελαβίλας, ο οποίος ήταν μέλος της ερευνητικής ομάδας που εκπόνησε την έκθεση. Όπως λέει, οι εξελίξεις για τα αίτια που προκάλεσαν τη μεγάλη φωτιά στο Ρέθυμνο (που ξέσπασε σύμφωνα με την Πυροσβεστική από το δίκτυο ηλεκτροδότησης) έρχονται να δείξουν ότι οι προειδοποιήσεις της έρευνας μόνο αβάσιμες δεν ήταν:

«Τα περιστατικά αυτά δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για τον ρόλο των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας στην εκδήλωση δασικών πυρκαγιών. Αντί να αναζητούμε εύκολους ενόχους σε θεωρίες περί «ξένων πρακτόρων», «Τούρκων» ή «αναρχικών», οφείλουμε να εξετάσουμε με σοβαρότητα έναν παράγοντα που επανεμφανίζεται διαρκώς: τα εναέρια δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, τους πυλώνες, τις υποδομές των ΑΠΕ και τη γενικευμένη βιομηχανικού τύπου δικτύωση ορεινών και δασικών περιοχών».


Ο κ. Μπελαβίλας προσθέτει ότι δεν μπορεί να σχεδιάζεται η «πράσινη μετάβαση» για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής με τίμημα εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα καμένου φυσικού πλούτου:

«Αν οι σχετικοί υπολογισμοί είναι σωστοί, οι εκπομπές αυτές είναι της ίδιας τάξης μεγέθους με την ετήσια εξοικονόμηση εκπομπών που αποδίδεται στο γιγαντιαίο πάρκο ΑΠΕ με τις εκατοντάδες ανεμογεννήτριες που αλλοίωσαν το τοπίο του Κάβο Ντόρο και της βραχονησίδας Σαν Τζώρτζη. Κάπου, λοιπόν, υπάρχει μια θεμελιώδης αντίφαση. Αν η ενεργειακή μετάβαση προϋποθέτει την εκβιομηχάνιση των τελευταίων παρθένων φυσικών τοπίων και συνοδεύεται από ολοένα μεγαλύτερο κίνδυνο καταστροφής των δασικών οικοσυστημάτων, τότε ο σχεδιασμός της δεν είναι απλώς προβληματικός· είναι αυτοαναιρούμενος».
Τι λέει ο ΔΕΔΔΗΕ

Από την πλευρά του ο ΔΕΔΔΗΕ κάνει λόγο για αυθαίρετη στοχοποίηση του δικτύου ηλεκτροδότησης. Αναλυτικά η ανακοίνωση:

«Την ώρα που τα συνεργεία του ΔΕΔΔΗΕ έχουν παρουσία σε όλα τα μέτωπα των πυρκαγιών, δίνοντας υπεράνθρωπο αγώνα για να διευκολύνουν τις πυροσβεστικές δυνάμεις στην κατάσβεση και την αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης, επαναλαμβάνονται αυθαίρετες δημόσιες αναφορές που επιχειρούν να αποδώσουν ευθύνες για τις φωτιές στο ηλεκτρικό δίκτυο, χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο.

Η εύκολη στοχοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ κάθε φορά που εκδηλώνεται μία πυρκαγιά δεν υπηρετεί ούτε την αλήθεια ούτε την προστασία των πολιτών. Αντιθέτως, δημιουργεί εσφαλμένες εντυπώσεις, και, σε αρκετές περιπτώσεις, φαίνεται να εξυπηρετεί πρόσκαιρες σκοπιμότητες και ιδιοτελείς επιδιώξεις καλύπτοντας τοπικές ευθύνες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ενιαίου Συντονιστικού Κέντρου Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων (Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ.) για το 2025 το ποσοστό των περιστατικών που πραγματικά αποδίδονται στο δίκτυο ηλεκτροδότησης, αγγίζει μόλις το 1% (ενώ για παράδειγμα στις ΗΠΑ φτάνει το 3%).

Ο ΔΕΔΔΗΕ θα συνεχίσει να συνεργάζεται πλήρως με τις αρμόδιες αρχές και να βρίσκεται δίπλα στις τοπικές κοινωνίες που πλήττονται από τις πυρκαγιές, ζητώντας από όλους υπευθυνότητα, τεκμηρίωση και σεβασμό στα πραγματικά δεδομένα».