Η ενεργειακή αβεβαιότητα συναντά μια οικονομία στην οποία οι τιμές έχουν αυξηθεί σωρευτικά κατά 20,9% από το 2020, τα τρόφιμα κατά 33,4% και τα φορολογικά έσοδα κατά 50% από το 2021.
Τζώρτζης Ρούσσος
Δύο ειδήσεις άμεσα συνδεόμενες οδηγούν την κοινωνία από το φθινόπωρο μπροστά σε νέα αύξηση του κόστους ζωής. Οπως προκύπτει από τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οι τιμές παραγωγού κατέγραψαν αύξηση 8,8% τον Ιούνιο 2026 σε σχέση με τον Ιούνιο 2025, την ίδια ώρα που το Ιράν εμφανίζεται έτοιμο να επιβάλλει τέλη 7% στη διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Αυτή η αύξηση στις τιμές παραγωγού οφείλεται κατά κύριο λόγο στις πολεμικές αντιπαραθέσεις που έχουν κλείσει τα Στενά του Ορμούζ από το τέλος του περασμένου Φεβρουαρίου.
Εδώ εισέρχονται οι εγκληματικές ευθύνες του Κυριάκου Μητσοτάκη που έκανε τον πληθωρισμό της απληστίας όπλο που σκοτώνει τα ελληνικά νοικοκυριά. Η νέα μετακύλιση ακρίβειας από το φθινόπωρο βρίσκει την ελληνική κοινωνία γονατισμένη από την κρίση κόστους ζωής και από αυτό που περιγράφεται ως «πληθωρισμός της απληστίας». Οι δύο εξελίξεις δεν είναι ανεξάρτητες. Η πρώτη δημιουργεί τον κίνδυνο ενός νέου διεθνούς ενεργειακού και μεταφορικού κόστους. Η δεύτερη δείχνει ότι οι πιέσεις έχουν ήδη επιστρέψει στην ελληνική παραγωγή. Αν τα τέλη επιβληθούν, ακόμη και προσωρινά, η ελληνική οικονομία θα δεχτεί ένα νέο σοκ, ενώ τα νοικοκυριά δεν έχουν ανακτήσει τις απώλειες της προηγούμενης τετραετίας.
Το 7% δεν αποτελεί ακόμη τετελεσμένο γεγονός. Στις διαπραγματεύσεις για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας η ιρανική πλευρά ζητά χρέωση 5-7% επί της αξίας των φορτίων, το Ομάν έχει προτείνει 3% και οι ΗΠΑ μηδενική επιβάρυνση. Ωστόσο οι αγορές δεν περιμένουν την τελική υπογραφή. Τιμολογούν τον κίνδυνο, τα ασφάλιστρα πολέμου, τη διαθεσιμότητα πλοίων και τις πιθανές καθυστερήσεις πολύ προτού εμφανιστεί η πρώτη επίσημη χρέωση.
Πριν από τη σύγκρουση από τα Στενά του Ορμούζ περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των ημερήσιων παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Στις 6 Αυγούστου το πετρέλαιο μπρεντ κινείτο κοντά στα 79,93 δολάρια το βαρέλι. Σε αυτή την τιμή μια επιβάρυνση 7% αντιστοιχεί μηχανικά σε περίπου 5,6 δολάρια ανά βαρέλι, χωρίς να υπολογίζονται υψηλότεροι ναύλοι και ασφάλιστρα. Δεν σημαίνει ότι κάθε βαρέλι που φτάνει στην Ευρώπη θα ακριβύνει αυτόματα κατά 7%. Σημαίνει όμως ότι δημιουργείται ένα νέο σημείο αναφοράς για ολόκληρη την αγορά ενέργειας.
Η Ελλάδα είναι ιδιαιτέρως ευάλωτη σε τέτοιου τύπου διαταραχές. Η τιμή του πετρελαίου μεταφέρεται άμεσα στα καύσιμα και στις μεταφορές, ενώ η τιμή του LNG επηρεάζει το κόστος των μονάδων φυσικού αερίου και, μέσω της οριακής τιμολόγησης, τη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού. Το επιπλέον κόστος περνά στη βιομηχανία, την ακτοπλοΐα, στις οδικές μεταφορές, στην ψύξη, στα λιπάσματα, στις συσκευασίες και τελικά στο καλάθι του καταναλωτή.
Τα εργοστάσια
Το δεύτερο προειδοποιητικό σήμα έχει ήδη καταγραφεί από την ΕΛΣΤΑΤ. Ο γενικός δείκτης τιμών παραγωγού στη βιομηχανία αυξήθηκε τον Ιούνιο κατά 8,8% σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025, όταν η ετήσια αύξηση ήταν μόλις 1,6%. Η ετήσια εικόνα παραμένει βαριά: οι επιχειρήσεις αγοράζουν ενέργεια, πρώτες ύλες και ενδιάμεσα αγαθά σε σημαντικά υψηλότερες τιμές από πέρυσι. Η κατεύθυνση είναι σαφής: όταν το κόστος παραγωγής αυξάνεται επί μήνες, οι επιχειρήσεις είτε περιορίζουν επενδύσεις και απασχόληση είτε μετακυλίουν μέρος της επιβάρυνσης στους τιμοκαταλόγους. Ας μην ξεχνάμε ότι η ανέλεγκτη από την κυβέρνηση αισχροκέρδεια βρίσκει αφορμές για να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία για αισχρά κέρδη.
Οι τέσσερις διαδρομές μέσω των οποίων το νέο σοκ μπορεί να φτάσει στην καθημερινότητα είναι συγκεκριμένες:
Στη θέρμανση και στον ηλεκτρισμό, με μεγαλύτερη ζήτηση από τον Οκτώβριο και κορύφωση τον χειμώνα.
Στα τρόφιμα, μέσω λιπασμάτων, ζωοτροφών, ενέργειας, ψυγείων, μεταφορών και συσκευασιών.
Στις μετακινήσεις, όπου τα καύσιμα επηρεάζουν ταυτόχρονα οδικές, θαλάσσιες και αεροπορικές συνδέσεις.
Στην έμμεση φορολογία, καθώς η άνοδος των τελικών τιμών αυξάνει αυτομάτως τις εισπράξεις ΦΠΑ, ακόμη και όταν η πραγματική κατανάλωση μένει στάσιμη.
Συνέταιρος της ακρίβειας
Από το 2021 η αντιμετώπιση της ακρίβειας βασίστηκε κυρίως σε επιδοτήσεις, έκτακτα βοηθήματα και διαδοχικά pass, χωρίς μόνιμη τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας και χωρίς ουσιαστική αποκλιμάκωση των υψηλών έμμεσων φόρων στα βασικά αγαθά και στην ενέργεια. Οι κυβερνητικές επιλογές επαίσχυντες όσο και η αισχροκέρδεια: το κράτος ανακαλύπτει εκ των υστέρων με ψίχουλα ένα μέρος της ζημιάς, αλλά ταυτόχρονα εισπράττει περισσότερα από την ίδια την ανατίμηση.
Ας το δούμε με τα επίσημα στοιχεία από τις ανακοινώσεις εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Τα φορολογικά έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού αυξήθηκαν από 48,126 δισ. ευρώ το 2021 σε 71,909 δισ. ευρώ το 2025, δηλαδή κατά 23,8 δισ. ευρώ ή 49,4%. Μόνο το 2025 οι εισπράξεις ΦΠΑ έφτασαν τα 27,775 δισ. ευρώ και οι φόροι εισοδήματος τα 26,542 δισ. ευρώ. Προφανώς η αύξηση αυτή δεν οφείλεται αποκλειστικά στον πληθωρισμό. Συνέβαλαν η ενίσχυση της απασχόλησης, τα επιχειρηματικά κέρδη (συμπεριλαμβανομένων των αισχρών), η επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και η βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης. Η κυβέρνηση όμως πανηγυρίζει κάθε φορά για την υπεραπόδοση της οικονομίας που στηρίζεται κυρίως στην υπεραπόδοση έμμεσων φόρων.
Ο ΦΠΑ υπολογίζεται επί της ονομαστικής τιμής. Οταν η τιμή ενός προϊόντος αυξάνεται κατά 20%, αυξάνεται κατά 20% και το ποσό του ΦΠΑ ανά μονάδα προϊόντος, εφόσον ο συντελεστής παραμένει ίδιος. Το κράτος γίνεται έτσι δημοσιονομικός συνέταιρος της ακρίβειας. Επειδή οι έμμεσοι φόροι επιβαρύνουν αναλογικά περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα, το αποτέλεσμα είναι βαθιά άνισο. Το νοικοκυριό που δαπανά σχεδόν όλο το εισόδημά του σε τρόφιμα, ενέργεια, στέγαση και μεταφορές πληρώνει αναλογικά βαρύτερο τίμημα από εκείνο που μπορεί να αποταμιεύσει μέρος του εισοδήματός του.
Ας μην ξεχνάμε ότι η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) έχει αποτυπώσει σε έκθεσή της ότι το μηνιαίο εισόδημα των νοικοκυριών επαρκεί για μόλις 18-23 ημέρες. Σε όλο αυτό εισέρχεται και η υπεραπόδοση της άμεσης φορολόγησης (εισοδήματα) λόγω της μη τιμαριθμοποίησης των φορολογικών κλιμάκων. Οταν οι ονομαστικοί μισθοί αυξάνονται για να καλύψουν μέρος του πληθωρισμού, ο εργαζόμενος μπορεί να πληρώσει περισσότερο φόρο χωρίς να αυξάνει τα εισοδήματα του σε σχέση με φορολόγηση-ακρίβεια. Η ονομαστική αύξηση εμφανίζεται ως νέα φοροδοτική ικανότητα, με την αγοραστική δύναμη να κατακρημνίζεται.
Οι τιμές δεν επέστρεψαν
Η πίεση αποτυπώνεται στο ίδιο το επίπεδο των τιμών. Με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ο μέσος γενικός δείκτης τιμών του 2025 ήταν 20,91% υψηλότερος από το 2020. Στα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά η σωρευτική αύξηση έφτασε το 33,35%, στη στέγαση το 26,64% και στις μεταφορές το 23,31%. Η επιβράδυνση του ετήσιου πληθωρισμού δεν ανέτρεψε καμία από αυτές τις αυξήσεις. Αυτή είναι η βασική εξήγηση για την κρίση κόστους ζωής.
Οπως αποκάλυψε το Ιδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) σχεδόν επτά στα δέκα νοικοκυριά (68%) δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους, ποσοστό υπερτριπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης που διαμορφώνεται στο 19%. Οι μισθοί μπορεί να αυξήθηκαν ονομαστικά, οι οικογένειες όμως αγοράζουν τρόφιμα, πληρώνουν ενοίκια και καλύπτουν λογαριασμούς σε επίπεδα τιμών πολύ υψηλότερα από εκείνα του 2021. Η κοινωνία συνεπώς πιέζεται δύο φορές: πρώτα από τις τιμές και έπειτα από τη φορολογική μεταχείριση των ονομαστικών αυξήσεων.
Στο έλεος της αβεβαιότητας
Η νέα διεθνής αβεβαιότητα εμφανίζεται συνεπώς στη χειρότερη δυνατή στιγμή. Η ΤτΕ προβλέπει για το 2026 ανάπτυξη περίπου 1,9% και πληθωρισμό 3,7-3,8%, αλλά η αποκλιμάκωση των επόμενων ετών βασίζεται στην υπόθεση ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα τερματιστεί και ότι οι τιμές ενέργειας και τροφίμων θα υποχωρήσουν. Η ίδια προειδοποιεί ότι αποτυχία της συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και παράταση της σύγκρουσης θα προκαλέσουν ευρύτερες και πιο μακροχρόνιες μακροοικονομικές επιπτώσεις. Παράλληλα, αναμένει επιδείνωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών το 2026 εξαιτίας των αυξημένων τιμών καυσίμων και του μεγάλου βάρους του πετρελαίου στο εμπορικό ισοζύγιο της χώρας.
Το πρώτο εξάμηνο του 2026 δείχνει πάντως ότι διατηρείται η ισχυρή διά των φόρων εισπρακτική δυναμική. Τα φορολογικά έσοδα, μετά την αφαίρεση συγκεκριμένων έκτακτων ποσών, έφτασαν τα 33,478 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας τον στόχο κατά 679 εκατ. ευρώ. Το πρωτογενές πλεόνασμα σε τροποποιημένη ταμειακή βάση διαμορφώθηκε στα 4,48 δισ. ευρώ έναντι στόχου 1,953 δισ. ευρώ. Το πρόβλημα επομένως δεν είναι ότι το κράτος δεν διαθέτει καθόλου μέσα. Είναι ότι δεν έχει οικοδομήσει έναν αυτόματο και διαφανή μηχανισμό που να επιστρέφει στην κοινωνία το δημοσιονομικό όφελος της ακρίβειας. Οταν οι διεθνείς τιμές ανεβαίνουν περισσότερο από τις προβλέψεις του προϋπολογισμού, ο ΦΠΑ υπεραποδίδει. Οταν οι ονομαστικοί μισθοί αυξάνονται, οι άμεσοι φόροι και οι εισφορές ενισχύονται. Η προστασία όμως παραμένει έκτακτη, αποσπασματική και εξαρτώμενη από τις εκάστοτε κυβερνητικές ανακοινώσεις, όπως αυτές που αναμένεται να δημοσιοποιήσει προσβλέποντας σε υφαρπαγή ψήφων ο Κυρ. Μητσοτάκης στη ΔΕΘ.
Το κρίσιμο τρίμηνο
Το φθινόπωρο θα κριθεί σε τρία μέτωπα: στην τελική συμφωνία για το Ορμούζ, την πορεία του πετρελαίου και του LNG και την ταχύτητα με την οποία το 8,8% των τιμών παραγωγού θα περάσει στη λιανική. Το δυσμενές σενάριο δεν απαιτεί πλήρες κλείσιμο των Στενών. Αρκούν ένα μόνιμο τέλος, υψηλά ασφάλιστρα και ασταθείς ροές για να διατηρήσουν τις ενεργειακές τιμές σε επίπεδα που ακυρώνουν την αναμενόμενη αποκλιμάκωση.
Η ελληνική κοινωνία εισέρχεται σε αυτήν τη δοκιμασία χωρίς αποθέματα αγοραστικής δύναμης ως η τελευταία στην ΕΕ. Πέντε χρόνια μετά την έναρξη του πληθωριστικού κύματος το πραγματικό ζήτημα δεν είναι αν θα ανακοινωθεί ακόμη ένα επίδομα. Είναι αν η οικονομική πολιτική θα πάψει να αντιμετωπίζει την ακρίβεια ως πηγή φορολογικής υπεραπόδοσης και θα δημιουργήσει μόνιμη προστασία: με τιμαριθμοποίηση της φορολογίας, στοχευμένη ελάφρυνση βασικών αγαθών, αποτελεσματικό έλεγχο της αγοράς και αυτόματη επιστροφή μέρους των υπερεσόδων που γεννά ο πληθωρισμός, κάτι που μοιάζει απίθανο.
Ως εκ τούτου το επερχόμενο ενεργειακό σοκ θα επαναλάβει το γνώριμο σχήμα: οι τιμές θα ανεβαίνουν, η κατανάλωση θα πιέζεται, τα φορολογικά έσοδα θα υπεραποδίδουν και η κυβέρνηση θα επιστρέφει ένα μέρος τους ως προσωρινή βοήθεια, πανηγυρίζοντας για την πορεία της ελληνικής οικονομίας που ποδοπατά την κοινωνία. Το κράτος δηλαδή θα εμφανίζεται θωρακισμένο με πλεονάσματα, αλλά η κοινωνία θα παραμένει γυμνή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου