Ζητά άλλα €6,75 δισ. ενώ δεν έχει απορροφήσει τα προηγούμενα από το Ταμείο Ανάκαμψης

 
Η κυβέρνηση αυτοθαυμάζεται διαβεβαιώνοντας ότι «δεν έχει χαθεί ούτε ένα ευρώ», όμως το 20% των κονδυλίων παραμένει αναξιοποίητο.
Μικαέλα Σάβα
 


 


Η κυβέρ­νηση ολο­κλήρωσε την υπο­βολή των αιτη­μάτων για το Ταμείο Ανάκαμ­ψης και με αξιοσημείωτη ταχύτητα ολο­κλήρωσε και την αυτο­α­ξιο­λόγησή της. «Δεν χάθηκε ούτε ένα ευρώ» διακήρυξε ο Κυριάκος Μητσο­τάκης. Η πολι­τική επι­βράβευση δηλαδή είχε ήδη δοθεί.

Πίσω από τη σκη­νο­θε­σία της επι­τυ­χίας ωστόσο βρίσκο­νται δια­φο­ρε­τικά μεγέθη που η κυβέρ­νηση παρου­σιάζει σαν να είναι ένα: χρήματα που ζητούνται από τις Βρυ­ξέλ­λες, ποσά που εισπράτ­τει το δημόσιο, πιστώ­σεις που προ­γραμ­μα­τίζο­νται και πλη­ρω­μές που πραγματοποιούνται. Μεσο­λα­βούν αξιολογήσεις, συμ­βάσεις κι έργα που πρέπει να παραδοθούν. Τα τελευ­ταία αιτήματα ανέρ­χο­νται σε 6,75 δισ. ευρώ, ενώ μαζί με προηγούμενα υπό αξιολόγηση αιτήματα οι εκκρε­μείς εκτα­μιεύσεις έφτα­ναν τα 11,3 δισ. ευρώ.

Την ίδια στιγμή η έρευνα του Documento τον περα­σμένο Φεβρου­άριο είχε ανα­δείξει χρηματοδοτικές εκκρε­μότη­τες δισε­κα­τομ­μυ­ρίων, εξε­τάζο­ντας 733 έργα προ­ϋπο­λο­γι­σμού περίπου 22 δισ. ευρώ. Βασίστηκε στις επίση­μες απο­φάσεις προ­γραμ­μα­τι­σμού του υπουργείου Οικο­νο­μι­κών και συνέκρινε τις κατα­γε­γραμ­μένες πλη­ρω­μές, τα υπόλοιπα των έργων και τις πιστώσεις του 2026.

Δηλαδή η κυβέρ­νηση ζητά δισε­κα­τομ­μύρια, ενώ δεν έχει απορ­ρο­φήσει τα προη­γούμενα. Αυτό το εύρημα δεν παρα­κάμ­πτε­ται με την επίκληση νέων ημε­ρο­μη­νιών. Η μετάθεση μιας προ­θε­σμίας δεν πλη­ρώ­νει έναν λογα­ρια­σμό. Και οποια­δήποτε αλλαγή προ­ϋπο­λο­γι­σμού ή χρη­μα­το­δότη­σης χρειάζε­ται να απο­τυ­πω­θεί συγκε­κρι­μένα, ώστε να εξη­γεί τι απέγι­ναν οι εκκρε­μότη­τες που κατέγρα­φαν τα ίδια τα κρα­τικά έγγραφα.







Στο περι­βάλ­λον και στην ψηφιακή δια­κυ­βέρ­νηση τα στοι­χεία της έρευ­νας έδει­χναν μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ χρη­μα­το­δο­τι­κών ανα­γκών και προγραμ­μα­τι­σμένων πιστώσεων. Στα επιχειρηματικά δάνεια οι υπο­γε­γραμ­μένες συμ­βάσεις δεν ταυ­τίζο­νται με χρήματα που έχουν ήδη φτάσει στους δικαιούχους: οι εκτα­μιεύσεις συνε­χίζο­νται έως το 2029.

Ο κυβερ­νη­τι­κός απο­λο­γι­σμός προ­σπερνά αυτές τις δια­κρίσεις. Όμως η επι­τυ­χία ενός προγράμματος δεν πιστο­ποιείται από την ευκο­λία με την οποία ανα­κοι­νώ­νε­ται. Αποδεικνύεται με πλη­ρω­μές, παρα­δο­τέα και απο­τέλε­σμα για τους πολίτες. Μια τεκμηρίωση που δεν προ­σφέρει η κυβέρ­νηση Μητσοτάκη.
Πρώτα τα… συγ­χα­ρη­τήρια

Ενα ηλε­κτρο­νικό αίτημα ήταν αρκετό για να αρχίσει η κυβερ­νη­τική απο­νομή συγχαρητηρίων. Στις 29 Σεπτεμ­βρίου ο Κυρ. Μητσο­τάκης βρέθηκε στην Ειδική Υπη­ρε­σία Συντο­νι­σμού του ΤΑΑ για την υπο­βολή των τελευ­ταίων αιτη­μάτων πλη­ρω­μής προς την ΕΕ. Το μήνυμα ήταν κατη­γο­ρη­μα­τικό: «Δεν χάθηκε ούτε ένα ευρώ». Μόνο που εκείνη την ημέρα η Ελλάδα ζητούσε χρήματα, δεν ανακοίνωνε ότι τα είχε ήδη εισπράξει.

Τα δύο τελικά αιτήματα αφο­ρούν συνο­λικά 6,75 δισ. ευρώ: 4,4 δισ. σε επι­χο­ρη­γήσεις και 2,35 δισ. σε δάνεια. Συν­δέο­νται με 123 ορόσημα και στόχους, δηλαδή συγκε­κρι­μένες υποχρεώσεις για επενδύσεις και μεταρ­ρυ­θμίσεις του «Ελλάδα 2.0», τις οποίες η κυβέρ­νηση δηλώ­νει ότι εκπλήρωσε. Η υπο­βολή τους ανοίγει τη δια­δι­κα­σία αξιο­λόγη­σης από την Κομισιόν, η οποία εξε­τάζει την τεκμηρίωση προ­τού εγκρίνει την αντίστοιχη πλη­ρωμή. Και η εκκρεμότητα δεν περιο­ρι­ζόταν στην τελευταία δόση. Σύμ­φωνα με την ίδια την ανα­κοίνωση του Μαξίμου, δύο προη­γούμενα αιτήματα, ύψους 4,55 δισ. ευρώ, βρίσκο­νταν επίσης υπό αξιο­λόγηση.

Συνο­λικά λοι­πόν 11,3 δισ. ευρώ παρέμε­ναν προς εκτα­μίευση. Η προσ­δο­κία είσπρα­ξης ολόκλη­ρου του πακέτου των 35,95 δισ. ευρώ παρουσιάστηκε ως ήδη κατο­χυ­ρω­μένος θρίαμβος. Για να στηρίξει αυτό τον απο­λο­γι­σμό η κυβέρ­νηση επι­κα­λέστηκε νοσοκο­μεία, προ­λη­πτι­κές εξε­τάσεις, σχολεία, ψηφιακές υπη­ρε­σίες, ενερ­γεια­κές υπο­δο­μές και εξοπλισμό Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας. Πρόκει­ται όμως για παραδείγματα από το συνολικό πρόγραμμα. Η ανα­κοίνωση δεν παρα­θέτει ανα­λυ­τικά τα 123 ορόσημα του τελευ­ταίου αιτήμα­τος ούτε την κατα­νομή του ποσού ανά τομέα. Το κου­μπί πατήθηκε και οι έπαι­νοι μοιράστη­καν. Απο­μένει να φανεί τι θα εγκρίνει η επι­τροπή και, κυρίως, τι ακρι­βώς παρέλαβαν οι πολίτες. Γιατί η αίτηση πλη­ρω­μής έχει αποδει­κτικά εκπλήρω­σης υποχρεώσεων προς εξέταση, δεν επιβεβαιώνει από μόνη της την ολοκλήρωση κάθε έργου.
Τι έλεγε το Documento

Τον Φεβρου­άριο του 2026 το Documento είχε μετρήσει όσα δεν χωρούν στους πανηγυρισμούς, καθώς πραγ­μα­το­ποίησε έρευνα για 733 έργα του Ταμείου Ανάκαμ­ψης, συνο­λι­κού προϋπολογισμού περίπου 22 δισ. ευρώ. Συγκέντρωσε, δια­σταύρωσε και επεξεργάστηκε στοι­χεία από τις συγκεντρωτικές αποφάσεις του υπουρ­γείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, οι οποίες είχαν αναρ­τη­θεί στη Διαύγεια στα τέλη Ιανου­α­ρίου. Εξέτασε δηλαδή την εικόνα που αποτύπωνε η ίδια η κυβέρ­νηση στα επίσημα έγγραφά της. Εκεί όπου τα ποσά πρέπει να μπουν σε στήλες και να αθροιστούν, οι διαβεβαιώσεις περί πλήρους αξιο­ποίη­σης δεν αρκούν.



Η έρευνα παρα­κο­λούθησε τον οικο­νο­μικό προ­γραμ­μα­τι­σμό των έργων ανά υπουρ­γείο: ποιος ήταν ο προ­ϋπο­λο­γι­σμός τους, πόσα είχαν πλη­ρω­θεί μέχρι το τέλος του 2025, τι απέμενε και ποιες πιστώ­σεις προ­βλέπο­νταν για το 2026, με κατα­νομή ανά τρίμηνο. Η σύγκριση επέτρεπε να εξεταστεί εάν ο σχεδια­σμός της τελευ­ταίας χρο­νιάς κάλυ­πτε τις εκκρε­μείς χρη­μα­το­δο­τι­κές ανάγκες. Γιατί ένα υπουρ­γείο μπο­ρεί να ανα­κοι­νώ­νει ότι όλα προ­χω­ρούν, αλλά ο πίνα­κας των πιστώ­σεών του οφείλει να εξη­γεί και με πόσα χρήματα.

Από αυτή την επε­ξερ­γα­σία προ­έκυ­πτε, σύμ­φωνα με το δημο­σίευμα, δια­φορά 4,37 δισ. ευρώ: περίπου το 20% του συνο­λι­κού προ­ϋπο­λο­γι­σμού που εξετάστηκε δεν καλυ­πτόταν από τις προβλεπόμενες πιστώ­σεις του 2026. Το Documento προ­ει­δο­ποιούσε ότι αυτά τα ποσά θα έμε­ναν χωρίς απορρόφηση μέχρι τη λήξη του προ­γράμ­μα­τος, εκτι­μώ­ντας ότι θα χάνο­νταν. Η προειδοποίηση είχε συγκε­κρι­μένη αφε­τη­ρία: την απόσταση ανάμεσα στο υπόλοιπο των έργων και στα χρήματα που το κράτος προ­γραμ­μάτιζε να δια­θέσει για την κάλυψή τους.

Αυτή η έρευνα απο­τε­λεί συγκε­κρι­μένη απάντηση στη σημε­ρινή κυβερ­νη­τική προ­σπάθεια να παρου­σια­στεί κάθε αμφι­σβήτηση ως περίπου κακόβουλη πρόβλεψη που δια­ψεύστηκε. Οι εκκρεμότητες δεν ήταν επι­νό­ηση όσων δεν συμ­με­ρίζο­νταν την κυβερ­νη­τική αισιο­δο­ξία. Καταγράφονταν στον επίσημο προ­γραμ­μα­τι­σμό. Και αφο­ρούσαν παρεμ­βάσεις στο περιβάλλον, στις μεταφορές, στην ψηφιακή λει­τουρ­γία του κράτους και την παρα­γωγή. Το πρόβλημα είχε ποσά, υπουρ­γεία και συγκε­κρι­μένα έργα. Δεν εξα­φα­νίζε­ται επειδή μια μεταγενέστερη ομι­λία ολοκληρώθηκε με συγ­χα­ρη­τήρια.

Άρα λοι­πόν η υπο­βολή αιτη­μάτων προς την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή αφορά τη χρηματοδότηση της χώρας και δεν εξη­γεί αυτο­μάτως τι πλη­ρώ­θηκε για καθένα από τα έργα που εξε­τάστη­καν.
Πράσι­νες εξαγ­γε­λίες

Με την υπο­βολή των τελευ­ταίων αιτη­μάτων χρη­μα­το­δότη­σης η κυβέρ­νηση προ­βάλ­λει τις ενεργειακές και περι­βαλ­λο­ντι­κές παρεμ­βάσεις ως μέρος της επι­τυ­χίας του Ταμείου Ανάκαμ­ψης. Στο υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας όμως η έρευνα του Documento τον Φεβρου­άριο κατέγραφε τη μεγα­λύτερη απόκλιση ανάμεσα στα υπόλοιπα των έργων και τις προγραμματισμένες πιστώ­σεις του 2026: περίπου 2 δισ. ευρώ. Αρκετά χρήματα ώστε η σημε­ρινή δια­βε­βαίωση ότι όλα πήγαν περίφημα να χρειάζε­ται κάτι περισ­σότερο από ένα χει­ρο­κρότημα.



Στις παρεμ­βάσεις του «AntiNero II» για την αντι­με­τώ­πιση της διάβρω­σης και των πλημμυρών, από προ­ϋπο­λο­γι­σμό 281,7 εκατ. ευρώ είχαν κατα­βλη­θεί έως το τέλος του 2025 μόλις 124,9 εκατ. Το υπόλοιπο έφτανε τα 156,8 εκατ. ευρώ: περισ­σότερο από το μισό ποσό περίμενε ακόμη την πληρωμή του, ενώ το πρόγραμμα αφο­ρούσε την προ­στα­σία περιο­χών ήδη εκτε­θει­μένων στις συνέπειες των κατα­στρο­φών. Ακόμη μεγα­λύτερη ανα­λο­γικά ήταν η εκκρε­μότητα στις μελέτες χαρα­κτη­ρι­σμού δημο­τι­κών δρόμων. Ενα­ντι προ­ϋπο­λο­γι­σμού 196,9 εκατ. ευρώ, οι πλη­ρω­μές περιορίζονταν σε 35,2 εκατ. Περίπου 161,7 εκατ. ευρώ παρέμεναν προς κατα­βολή. Η ταχύτητα του διοικητικού εκσυγ­χρο­νι­σμού, του­λάχι­στον στους συγκε­κρι­μένους λογα­ρια­σμούς, απείχε αισθητά από εκείνη των κυβερ­νη­τι­κών ανακοινώσεων.

Στους κύκλους ενερ­γεια­κής ανα­βάθμι­σης κατοι­κιών του 2021-2022 η έρευνα κατέγραφε επίσης υπόλοιπο 289,4 εκατ. ευρώ. Πίσω από αυτό βρίσκονταν παρεμ­βάσεις που μπο­ρούν να περιο­ρίσουν την κατα­νάλωση ενέρ­γειας και το κόστος δια­βίω­σης. Για τα νοι­κο­κυ­ριά η χρη­σι­μότητά τους αρχίζει όταν ολο­κλη­ρω­θούν οι εργα­σίες, όχι όταν ανα­κοι­νω­θεί ένας συνο­λι­κός δείκτης απορρόφησης. Αλλω­στε η προ­στα­σία από πλημ­μύρες και η εξοικονόμηση ενέργειας δεν μετριούνται με… συχα­ρίκια, αλλά με έργα που λει­τουρ­γούν όταν χρειάζο­νται.
Ψηφιακή εκκρε­μότητα

Σήμερα η κυβέρ­νηση ζητά την τελευ­ταία χρη­μα­το­δότηση του Ταμείου Ανάκαμ­ψης, δηλώνοντας ότι εκπλήρωσε 123 ορόσημα και στόχους. Στον απολογι­σμό που συνο­δεύει τα αιτήματα ο ψηφιακός μετα­σχη­μα­τι­σμός εμφα­νίζε­ται ξανά ως απόδειξη επι­τυ­χίας. Τον Φεβρου­άριο όμως η έρευνα του Documento κατέγραφε στο υπουρ­γείο Ψηφια­κής Διακυβέρνησης δια­φορά 601 εκατ. ευρώ ανάμεσα στα υπόλοιπα των έργων και τις προβλεπόμενες πιστώ­σεις του 2026. Απόσταση διόλου αμε­λη­τέα για να καλυ­φθεί μόνο με συγχαρητήρια.

Στα πολε­ο­δο­μικά αρχεία που επρόκειτο να ψηφιο­ποι­η­θούν οι πλη­ρω­μές μέχρι το τέλος του 2025 έφτα­ναν τα 91,5 εκατ. ευρώ, ένα­ντι προ­ϋπο­λο­γι­σμού 229,6 εκατ. Απέμε­ναν 138,1 εκατ. ευρώ. Για την κυβερ­νο­α­σφάλεια του δημο­σίου είχαν κατα­βλη­θεί μόλις 152.000 ευρώ από τα προ­βλε­πόμενα 52 εκατ. ευρώ: λιγότερο από το 0,3%. Στο μητρώο του­ρι­στι­κών επι­χει­ρήσεων η χρη­μα­το­δο­τική εκτέλεση ήταν μηδε­νική, με προ­ϋπο­λο­γι­σμό 10,1 εκατ. ευρώ. Στην αναβάθμιση των συστη­μάτων της Δικαιο­σύνης παρέμε­ναν προς πλη­ρωμή άλλα 27,2 εκατ. ευρώ. Αυτά ήταν τα συγκε­κρι­μένα μεγέθη πίσω από την εικόνα του ψηφια­κού εκσυχρονισμού. Η ανα­κοίνωση δεν παρου­σιάζει την εξέλιξη αυτών των πλη­ρω­μών ούτε συν­δέει τα 123 ορόσημα με τα συγκε­κρι­μένα έργα. Η κυβέρνηση βρήκε χώρο για τον έπαινο του ψηφια­κού κράτους, για τον ανα­λυ­τικό λογα­ρια­σμό του πάλι όχι.
Τα δάνεια έκλει­σαν, οι εκτα­μιεύσεις συνε­χίζο­νται

Από τα 6,75 δισ. ευρώ των τελευ­ταίων αιτη­μάτων πλη­ρω­μής, τα 2,35 δισ. αφο­ρούν το δανειακό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμ­ψης. Πρόκει­ται για χρηματοδότηση που ζητά η Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Επι­τροπή όχι για ισόποση κατα­βολή χρη­μάτων στους λογαριασμούς επι­χει­ρήσεων. Στον κυβερνητικό απο­λο­γι­σμό βέβαια οι δια­φο­ρε­τι­κές αυτές διαδρομές χωρούν βολικά στην ίδια λέξη: «απορ­ρόφηση».

Ηδη στις 19 Μαΐου ο ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Εθνι­κής Οικο­νο­μίας και Οικο­νο­μι­κών Νίκος Παπαθανάσης ανα­κοίνωνε ότι η απορ­ρόφηση των δανείων έφτασε το 100%. Νωρίτερα όμως το «Σημείωμα για την ελλη­νική οικο­νο­μία» της Τράπε­ζας της Ελλάδος (ΤτΕ) κατέγραφε επι­βράδυνση στην υπογραφή δανεια­κών συμ­βάσεων και μεγα­λύτερο από τον ανα­με­νόμενο διοι­κη­τικό φόρτο. Η διαδρομή προς τον πανη­γυ­ρικό τερ­μα­τι­σμό είχε επομένως εμπόδια που δεν εξα­φα­νίζο­νται από τον απο­λο­γι­σμό επειδή χαλούν τη φωτογραφία. Το ουσια­στι­κότερο βρίσκε­ται στη διάκριση μεταξύ υπογρα­φής και εκταμίευσης. Στις 10 Ιου­λίου ο διοι­κη­τής της ΤτΕ Γιάν­νης Στουρ­νάρας ανέφερε ότι μέχρι το τέλος Μαΐου είχαν συμ­βα­σιο­ποι­η­θεί δάνεια 13,2 δισ. ευρώ.

Διευ­κρίνισε ωστόσο ότι οι πληρωμές προς τους τελι­κούς δικαιούχους θα συνε­χι­στούν έως το 2029, καθώς οι επεν­δύσεις υλοποιούνται στα­διακά. Συνε­πώς η ολο­κλήρωση των συμβάσεων δεν σημαίνει ότι ολόκληρο το ποσό έχει ήδη περάσει στην αγορά. Ούτε, αντιστρόφως, κάθε μελλοντική εκτα­μίευση αποτε­λεί καθυ­στέρηση. Παράλ­ληλα η πρόσβαση στη χρη­μα­το­δότηση προϋπέθετε τρα­πε­ζική αξιο­λόγηση, βιώ­σιμο επενδυ­τικό σχέδιο και του­λάχι­στον 20% ιδι­ω­τική συμμετοχή. Το φτηνό χρήμα δεν ήταν δια­θέσιμο χωρίς προϋποθέσεις σε κάθε μικρή επι­χείρηση.

Ο πραγ­μα­τι­κός απο­λο­γι­σμός απαι­τεί λοι­πόν περισ­σότερα από ένα εντυ­πω­σιακό ποσο­στό: ποσά που εκτα­μιεύτη­καν, επεν­δύσεις που προ­χώ­ρη­σαν και κατα­νομή των ωφε­λη­μάτων ανά μέγε­θος επι­χείρη­σης. Το «100%» περι­γράφει έναν δείκτη. Δεν αφη­γείται από μόνο του τι συνέβη σε ολόκληρη την οικονο­μία.