Χάνουν αυξήσεις πάνω από 500.000 συνταξιούχοι λόγω προσωπικής διαφοράς

 
Το λειψό 2,8% απέναντι στον πληθωρισμό «ψαλιδίζεται» και από την εξαίρεση της προσωπικής διαφοράς στον υπολογισμό της αύξησης.
Τζώρτζης Ρούσσος
 


EUROKINISSI
 

Τα πανηγύρια έχουν ήδη αρχίσει για τις αυξήσεις που θα προκύψουν στις συντάξεις από τις αρχές του 2027. Σύμφωνα με το προσχέδιο του προϋπολογισμού η εισοδηματική αύξηση των συντάξεων καθορίστηκε στο 2,8% από την 1/1/2027 και θα δοθεί για το σύνολο των 2,5 εκατ. συνταξιούχων χωρίς τον «κόφτη» της προσωπικής διαφοράς που είχαν 671.000 συνταξιούχοι και το 2026. Ομως πίσω από τους θριαμβευτικούς τίτλους εξελίσσεται μια αθόρυβη, αλλά βαθιά κοινωνική επιδείνωση. Είναι ακριβώς οι ευάλωτοι αυτής της κοινωνίας που πνίγονται από την μπότα της αισχροκέρδειας, η οποία δρα ανενόχλητη και στην ουσία υποδαυλίζεται από την κυβέρνηση που προσδοκά και θριαμβολογεί για το φορομπηχτικό φούσκωμα του ΑΕΠ.
Τι δεν μας λένε;

Πράγματι την 1η Ιανουαρίου 2027, για δεύτερη φορά ύστερα από 17 συναπτά έτη, όλοι οι συνταξιούχοι θα δουν αυξήσεις (2,8% σύμφωνα με το προσχέδιο του προϋπολογισμού) στις κύριες συντάξεις τους. Ομως πάνω από μισό εκατομμύριο εξ αυτών θα τις δουν κουτσουρεμένες εξαιτίας της επίδρασης που θα έχει (πάλι) η προσωπική διαφορά. Είναι ο νόμος Βρούτση (4670/2020) ο οποίος αντέγραψε τον νόμο Κατρούγκαλου (4387/2016) που φέρνει εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους να βλέπουν μηδενική ή ελάχιστη πραγματική αύξηση στην τσέπη τους παρά τις ονομαστικές αναπροσαρμογές.



Οπως αναφέρει σε ανακοίνωσή του το πάντα μαχητικό Ενιαίο Δίκτυο Συνταξιούχων (ΕΝΔΙΣΥ) κατά το 2026 εφαρμόστηκε ένας μερικός συμψηφισμός 50% επί του ποσού της αύξησης για όλους όσοι διέθεταν θετική προσωπική διαφορά, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι καμία κατηγορία δεν θα χάσει παντελώς τη στήριξη. Πλέον από την 1η Ιανουαρίου 2027 ο συμψηφισμός καταργείται οριστικά. Η ετήσια αύξηση θα αποδίδεται ακέραιη στο καθαρό ποσό της κύριας σύνταξης (εθνική και ανταποδοτική), ενώ η τυχόν εναπομείνασα προσωπική διαφορά θα παραμένει παγωμένη στο ύψος που είχε διαμορφωθεί, χωρίς να μειώνεται αλλά και χωρίς να αυξάνεται. Εδώ κρύβεται η παγίδα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΕΦΚΑ οι συνταξιούχοι που επηρεάζονται από το νέο καθεστώς ανέρχονται συνολικά σε περίπου 671.586. Ωστόσο χωρίζονται σε δύο διακριτές ομάδες:


Οι συνταξιούχοι με σχεδόν μηδενισμένη προσωπική διαφορά. Πρόκειται για περίπου 165.000 άτομα, που χάρη στις αυξήσεις των προηγούμενων ετών –και ιδιαίτερα εκείνης του 2,4% το 2026– κατάφεραν να εξαλείψουν πλήρως την προσωπική διαφορά τους. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν κυρίως όσοι είχαν μικρότερες διαφορές αρχικά (π.χ. από 0 έως 30 ή 50 ευρώ). Γι’ αυτούς τους 165.000 συνταξιούχους η προσωπική διαφορά έχει ενσωματωθεί πλήρως στη σύνταξή τους. Επομένως η νέα αύξηση του 2027 δεν θα υπολογιστεί απλώς επί του βασικού ποσού, αλλά επί του συνόλου των αποδοχών τους.









Σχεδόν μισό εκατομμύριο συνταξιούχοι που διατηρούν υψηλότερο υπόλοιπο προσωπικής διαφοράς, από 50 ευρώ έως και πάνω από 500 ευρώ. Αυτοί θα λάβουν κανονικά την αύξηση του 2027, η οποία σύμφωνα με τον προϋπολογισμό θα είναι της τάξεως του 2,8% στο σκέλος της εθνικής και ανταποδοτικής σύνταξης. Οσον αφορά την προσωπική διαφορά, θα παραμείνει σταθερή και αυτοτελής.



Πρακτικά σημαίνει ότι από το 2027 ο συνταξιούχος θα κρατά την προσωπική διαφορά που ήδη λαμβάνει και θα παίρνει επιπλέον ολόκληρη την αύξηση που αντιστοιχεί στην εθνική και την ανταποδοτική σύνταξή του. Η προσωπική διαφορά θα παραμένει ξεχωριστό ποσό: δεν θα αυξάνεται, αλλά ούτε θα μειώνεται για να «απορροφήσει» την ετήσια αύξηση. Αυτό προβλέπει η κατάργηση του συμψηφισμού από 1/1/2027 με το άρθρο 265 του ν. 5259/2025. Για να γίνει κατανοητό, ας δούμε ένα υποθετικό παράδειγμα, με την αύξηση 2,8% που αναφέρεται ως εκτίμηση για το 2027.

Ενας συνταξιούχος λαμβάνει στο τέλος του 2026 συνολικά 1.200 ευρώ μεικτά τον μήνα. Στο ενημερωτικό του αυτά χωρίζονται σε 1.000 ευρώ εθνική και ανταποδοτική σύνταξη και 200 ευρώ προσωπική διαφορά. Ο συγκεκριμένος συνταξιούχος θα κερδίσει 28 ευρώ μεικτά τον μήνα ή 336 ευρώ μεικτά σε δώδεκα μήνες. Τα 200 ευρώ της προσωπικής διαφοράς περιλαμβάνονται ήδη στη σύνταξή του· δεν αποτελούν καινούργιο επίδομα. Η ουσιαστική αλλαγή είναι ότι δεν θα χρειάζεται να περιμένει να μηδενιστεί η προσωπική διαφορά για να πάρει ολόκληρη την ετήσια αύξηση. Ο συμψηφισμός, που το 2026 περιορίστηκε, από το 2027 σταματά. Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: το 2,8% δεν εφαρμόζεται σε ολόκληρο το ποσό μαζί με την προσωπική διαφορά. Στο παράδειγμα υπολογίζεται στα 1.000 ευρώ, όχι στα 1.200. Επομένως η αύξηση του συνολικού μεικτού εισοδήματος είναι 2,33%, παρότι ο συντελεστής αύξησης της σύνταξης είναι 2,8%. Η προσωπική διαφορά εξακολουθεί να καταβάλλεται, αλλά παραμένει παγωμένη.
Πόσα μένουν στην τσέπη

Ο συνταξιούχος του παραδείγματός μας με μεικτή σύνταξη 1.200 ευρώ, από τα οποία 200 ευρώ αποτελούν προσωπική διαφορά, θα λάβει αύξηση 28 ευρώ εφόσον ο συντελεστής διαμορφωθεί στο 2,8%. Η αύξηση υπολογίζεται στα 1.000 ευρώ της εθνικής και ανταποδοτικής σύνταξης, ενώ η προσωπική διαφορά παραμένει αμετάβλητη. Ωστόσο αφαιρούνται 1,68 ευρώ για υγειονομική περίθαλψη και περίπου 5,79 ευρώ πρόσθετου φόρου, συνυπολογίζοντας τη μείωση της έκπτωσης φόρου. Ετσι το καθαρό μηνιαίο όφελος περιορίζεται στα 20,53 ευρώ, περίπου 246 ευρώ ετησίως. Ο υπολογισμός αφορά συνταξιούχο άνω των 65 ετών, χωρίς εξαρτώμενα παιδιά, άλλα εισοδήματα ή ειδικές φορολογικές απαλλαγές, με την ισχύουσα φορολογική κλίμακα και χωρίς επιβαρύνσεις τεκμηρίων ή ηλεκτρονικών δαπανών.

Αυτός είναι και ο λόγος που εκπρόσωποι των συνταξιούχων καταγγέλλουν ότι ο αποκλεισμός του ποσού της προσωπικής διαφοράς από το πεδίο εφαρμογής των αυξήσεων συνεπάγεται απώλειες για εκατοντάδες χιλιάδες δικαιούχους, οι οποίοι δεν λαμβάνουν την αύξηση στο 100% των συνολικών αποδοχών τους. Παράλληλα θέτουν επιτακτικά το ζήτημα της φορολόγησης, ζητώντας η προσωπική διαφορά να εξαιρεθεί και από τον υπολογισμό του φόρου εισοδήματος, προκειμένου να αποτραπεί η μηνιαία επιβάρυνση του εισοδήματός τους από τις φορολογικές κλίμακες.

Ομως υπάρχουν και οι επικουρικές συντάξεις. Παρότι το κόστος διαβίωσης καλπάζει, ένα κρίσιμο κομμάτι του συνταξιοδοτικού εισοδήματος παραμένει παγωμένο στο παρελθόν. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του συστήματος ΗΛΙΟΣ:

Μέση επικουρική σύνταξη: Σταθερά καθηλωμένη στα 196 ευρώ τον μήνα, διαγράφοντας μια πλήρως σταθερή πορεία χωρίς καμία αύξηση από το 2020 έως και τον Σεπτέμβριο του 2026.

Μέση κύρια σύνταξη: Διαμορφώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 στα 869 ευρώ, έναντι 845 ευρώ τον Σεπτέμβριο του 2025, σημειώνοντας ονομαστική αύξηση 2,8%.

Συνολικό συνταξιοδοτικό εισόδημα: Με τη συνδυαστική εικόνα κύριας και επικουρικής σύνταξης, το συνολικό μηνιαίο εισόδημα του μέσου συνταξιούχου διαμορφώθηκε από τα 1.041 ευρώ στα 1.065 ευρώ, καταγράφοντας ονομαστική αύξηση μόλις 2,3%.

Συνολική συνταξιοδοτική δαπάνη: Ανήλθε στα 25,7 δισ. ευρώ στο εννεάμηνο Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου 2026, αντιπροσωπεύοντας το 9,7% του ΑΕΠ και αυξημένη κατά 4,2% σε ετήσια βάση.

Πληθωρισμός: Τον Σεπτέμβριο του 2026 ο γενικός πληθωρισμός (ΕνΔΤΚ) ανήλθε στο 5,1%, ωθούμενος κυρίως από τις ανατιμήσεις στην ενέργεια (25,4%) και στις υπηρεσίες (6,4%).
Πληθωριστικό ροκάνισμα

Η ονομαστική στασιμότητα της μέσης επικουρικής σύνταξης στα 196 ευρώ μέσα σε ένα επίμονο πληθωριστικό περιβάλλον θέτει ευθέως ζήτημα προστασίας της αγοραστικής δύναμης των απόμαχων της εργασίας. Οταν ο γενικός πληθωρισμός τρέχει με 5,1% τον Σεπτέμβριο του 2026 και ο μέσος πληθωρισμός του εννεαμήνου διαμορφώνεται στο 3,8%, η διατήρηση των επικουρικών συντάξεων στο ίδιο ακριβώς ποσό εδώ και έξι χρόνια ισοδυναμεί με έμμεση αλλά βαρύτατη περικοπή.

Στην πράξη η ονομαστική μεταβολή του συνολικού εισοδήματος κατά 2,3% υπολείπεται καταφανώς των πραγματικών αναγκών. Οταν οι τιμές της ενέργειας αυξάνονται κατά 25,4% και οι τιμές των υπηρεσιών κατά 6,4%, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα συρρικνώνεται. Ο συνταξιούχος καλείται να καλύψει τις ίδιες βασικές ανάγκες με λιγότερα «πραγματικά» ευρώ στο ταμείο του.
Η ψαλίδα των ανατιμήσεων

Η πίεση στο νοικοκυριό του συνταξιούχου δεν προέρχεται μόνο από το ράφι του σουπερμάρκετ. Τα στοιχεία της Εκθεσης της Τράπεζας της Ελλάδος αποτυπώνουν μια ευρύτερη ανακατανομή βαρών στην οικονομία:

Αγορά ακινήτων και ενοίκια: Οι τιμές των διαμερισμάτων συνεχίζουν να αυξάνονται με ρυθμό 5,5% στο β΄ τρίμηνο του 2026, ενώ τα ενοίκια κατοικιών και εμπορικών ακινήτων διατηρούν ανοδική τροχιά. Για τους συνταξιούχους που δεν ιδιοκατοικούν η στεγαστική επιβάρυνση απορροφά πλέον το μεγαλύτερο τμήμα της κύριας σύνταξης.

Εταιρικά κέρδη έναντι αγοραστικής δύναμης: Ενώ η αποταμίευση των νοικοκυριών παρέμεινε σε αρνητικό έδαφος (-1,8% του ΑΕΠ το α΄ τρίμηνο του 2026), οι αποταμιεύσεις (διακρατηθέντα κέρδη) των μη χρηματοπιστωτικών εταιρειών αυξήθηκαν στο 8,1% του ΑΕΠ. Οπως σημειώνει η Τράπεζα της Ελλάδος, οι πληθωριστικές πιέσεις επέτρεψαν στις επιχειρήσεις να μετακυλίσουν τις αυξήσεις τιμών στους καταναλωτές, διευρύνοντας την ψαλίδα μεταξύ επιχειρηματικής κερδοφορίας και καταναλωτικής δυνατότητας των νοικοκυριών.

Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί η υγεία. Τον Σεπτέμβριο του 2026 η κατηγορία «Υγεία», σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, κατέγραψε ετήσια αύξηση τιμών 1,4%. Πίσω από αυτόν τον μέσο όρο όμως βρίσκονται μεγαλύτερες ανατιμήσεις σε επιμέρους αγαθά και υπηρεσίες. Οι τιμές των ιατρικών προϊόντων αυξήθηκαν κατά 4,2%, οι υπηρεσίες εξωνοσοκομειακής περίθαλψης κατά 3,6% και η νοσοκομειακή περίθαλψη κατά 2,1%. Για όλους όσοι χρειάζονται συχνά περίθαλψη και αν μη τι άλλο οι συνταξιούχοι τη χρειάζονται, οι αυξήσεις αυτές προσθέτουν πίεση σε δαπάνες που δύσκολα αναβάλλονται.
Ονομαστικά τα ποσά, πραγματική η φτωχοποίηση

Η εικόνα μιας οικονομίας που καταγράφει αναπτυξιακούς ρυθμούς 2%, πρωτογενή πλεονάσματα και πιστοληπτικές αναβαθμίσεις μπορεί να φέρνει πανηγύρια αλλά στην πράξη ακυρώνεται αφού η κοινωνική βάση δοκιμάζεται από την αισχροκέρδεια. Η καθήλωση της μέσης επικουρικής σύνταξης στα 196 ευρώ από το 2020 δεν αποτελεί απλώς στατιστική λεπτομέρεια. Αποτελεί το σύμπτωμα μιας πολιτικής που αφήνει απροστάτευτη μία κρίσιμη κοινωνική ομάδα. Τους συνταξιούχους που αριθμούν περίπου 2,5 εκατομμύρια ανθρώπους.

Οι ονομαστικές αυξήσεις που πόρρω απέχουν από το να προσεγγίσουν τις αυξήσεις σε στέγαση, τρόφιμα και φάρμακα μεταφράζεται σε πραγματική φτωχοποίηση. Για τον πολίτη η ικανότητά του να καλύπτει το ρεύμα, το ενοίκιο και τα φάρμακά του έχει χαθεί προ πολλού. Αυτό που μένει, όπως ισχυρίζεται και η Τράπεζα της Ελλάδος, είναι ότι ο πολίτης βλέπει το εισόδημά του να εξανεμίζεται μέχρι την 23η ημέρα εκάστου μηνός.