Τετάρτη, Νοεμβρίου 18, 2026

Η διαφθορά που φεύγει από την πόρτα και επιστρέφει από το παράθυρο

 
Από τον ΟΠΕΚΕΠΕ έως τις καταγγελίες για τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, η κυβέρνηση καλείται να απαντήσει όχι μόνο για όσα αποκαλύπτονται, αλλά κυρίως για όσα απέτυχε να αποτρέψει.
Μάγκυ Δούση
 


EUROKINISSI
 

H κυβέρνηση βρίσκεται συνεχώς αντιμέτωπη με σκάνδαλα, παραιτήσεις και καταγγελίες. Υπουργοί και στελέχη απομακρύνονται, ορισμένοι επιστρέφουν και νέες υποθέσεις έρχονται στο φως. Κι όμως, κάθε φορά που ξεκινά μια έρευνα, η κυβέρνηση ζητά να της αναγνωριστεί ότι καταπολεμά τη διαφθορά.

Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ είναι χαρακτηριστική. Οι καταγγελλόμενες παρανομίες εξελίχθηκαν επί χρόνια, ενώ η ΝΔ βρισκόταν στην εξουσία. Την κρίσιμη δικαστική διερεύνηση προώθησε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, αξιοποιώντας και καταγγελίες που είχαν προηγηθεί. Τώρα η κυβέρνηση παρουσιάζει τις ενέργειες που ακολούθησαν ως απόδειξη της αποφασιστικότητάς της. Το ερώτημα είναι απλό: πώς γίνεται μια κυβέρνηση να ζητά συγχαρητήρια επειδή αντιμετωπίζει προβλήματα που αναπτύχθηκαν και επί των ημερών της; Πού βρίσκονταν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί όλα αυτά τα χρόνια; Ποιος είχε την ευθύνη να αποτρέψει τις παρανομίες; Η καταπολέμηση της διαφθοράς αρχίζει από την πρόληψη, τους ουσιαστικούς ελέγχους και τη λογοδοσία. Και σε αυτά η κυβέρνηση οφείλει να δώσει απαντήσεις.


Ο αριθμός των αποχωρήσεων προσώπων από την κυβέρνηση τα τελευταία επτά χρόνια προκαλεί προβληματισμό. Υπουργοί, υφυπουργοί, γενικοί γραμματείς και στενοί συνεργάτες του πρωθυπουργού έχουν απομακρυνθεί έπειτα από αποκαλύψεις, καταγγελίες, ατυχείς δηλώσεις ή πολιτικές κρίσεις. Στις περιπτώσεις αυτές περιλαμβάνονται διαφορετικά περιστατικά, από την ανάληψη πολιτικής ευθύνης για τα Τέμπη έως τις παραιτήσεις που συνδέθηκαν με τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Οι λόγοι αποχώρησης διαφέρουν, όπως και η ευθύνη κάθε προσώπου. Η συχνότητα όμως αυτών των περιστατικών θέτει ένα σταθερό ερώτημα: με ποια κριτήρια επιλέγονται οι συνεργάτες του πρωθυπουργού και πόσο αποτελεσματικά ελέγχονται;

Υπάρχει μάλιστα και το φαινόμενο των επιστροφών. Ο Σταύρος Παπασταύρου αποχώρησε το 2024 και επέστρεψε στην κυβέρνηση το 2025. Ο Τάσος Χατζηβασιλείου παραιτήθηκε το 2025 με αφορμή τον ΟΠΕΚΕΠΕ και επέστρεψε το 2026, αφού η υπόθεσή του τέθηκε στο αρχείο.









Η αποκατάσταση ενός προσώπου όταν δεν προκύπτουν στοιχεία εις βάρος του είναι εύλογη. Οι διαφορετικοί χειρισμοί, ωστόσο, χρειάζονται εξήγηση. Πότε μια καταγγελία αρκεί για την απομάκρυνση ενός υπουργού και πότε η κυβέρνηση επιλέγει να τον στηρίξει;


Η πρόσφατη περίπτωση του υφυπουργού Ενέργειας Νίκου Τσάφου επαναφέρει το ερώτημα. Δημοσιεύματα αποκάλυψαν ότι κατείχε ομόλογα της ExxonMobil, εταιρείας που δραστηριοποιείται στις έρευνες υδρογονανθράκων στην Ελλάδα. Ο ίδιος δήλωσε ότι τα είχε αγοράσει το 2017 και τα πούλησε λίγες ημέρες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του τον Μάρτιο του 2025.

Η κυβέρνηση δήλωσε ότι καλύπτεται από τις εξηγήσεις του! Παραμένει, όμως, η ανάγκη να αποσαφηνιστεί αν είχαν τηρηθεί όλες οι διαδικασίες για την αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων. Η διαφάνεια απαιτεί κανόνες που εφαρμόζονται σε όλους, ανεξάρτητα από την πολιτική κάλυψη που διαθέτουν.

Στον ΟΠΕΚΕΠΕ, το πρόβλημα είναι ακόμα μεγαλύτερο. Οι έρευνες αφορούν ένα σύστημα παράνομων επιδοτήσεων, με σοβαρές ενδείξεις για οργανωμένες πρακτικές απάτης και εμπλοκή προσώπων με πολιτικές διασυνδέσεις. Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν διαδοχικές παραιτήσεις κυβερνητικών στελεχών. Η κυβέρνηση επικαλείται σήμερα τους ελέγχους και τις αλλαγές που προωθεί. Οφείλει ασφαλώς να διορθώσει όσα δεν λειτουργούσαν. Οφείλει όμως και να εξηγήσει πώς ένα τέτοιο σύστημα μπόρεσε να συνεχίσει να λειτουργεί επί χρόνια. Πόσες καταγγελίες είχαν γίνει; Ποιοι ενημερώθηκαν; Ποιοι είχαν την ευθύνη της εποπτείας; Ανάλογα ερωτήματα έχουν προκύψει και για την ΑΑΔΕ, έπειτα από δημοσιογραφικές αποκαλύψεις της εφημερίδας Documento για καταγγελλόμενη διαρροή πληροφοριών σχετικά με φορολογικούς ελέγχους προς επιχειρηματία που βρισκόταν υπό διερεύνηση. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, οι υπηρεσίες είχαν δεχθεί σχετικές καταγγελίες ήδη από το 2019. Η υπόθεση χρειάζεται πλήρη διερεύνηση, καθώς αφορά την αξιοπιστία των ίδιων των μηχανισμών που είναι υπεύθυνοι για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Αν ένας ελεγχόμενος μπορεί να ενημερώνεται για καταγγελίες και κινήσεις των ελεγκτικών υπηρεσιών, δημιουργείται σοβαρό πρόβλημα στη λειτουργία του κράτους. Το κρίσιμο ερώτημα αφορά τις δικλίδες ασφαλείας: ποιος παρακολουθεί τους ελεγκτές και ποιος ελέγχει ότι οι καταγγελίες διερευνώνται ανεπηρέαστα;

Η συζήτηση για τη διαφθορά φτάνει ακόμα και στους νόμους που ψηφίζονται. Το 2019 η κυβέρνηση άλλαξε τη νομοθεσία για την ποινική δίωξη συγκεκριμένων πράξεων απιστίας εις βάρος τραπεζών. Η ρύθμιση, γνωστή ως «ακαταδίωκτο των τραπεζιτών», προέβλεψε ότι για να κινηθεί η ποινική διαδικασία απαιτείται έγκληση από τον ίδιο τον χρηματοπιστωτικό οργανισμό. Πρόκειται για μια πρόσθετη προϋπόθεση δίωξης, την οποία η κυβέρνηση υποστήριξε ως αναγκαία για την ομαλή λειτουργία των τραπεζών. Δημιουργεί, ωστόσο, ένα ουσιαστικό ερώτημα: πόσο αποτελεσματικά μπορούν να ερευνηθούν πιθανές πράξεις απιστίας όταν η ποινική διαδικασία εξαρτάται από την πρωτοβουλία του ίδιου του οργανισμού που φέρεται να ζημιώθηκε;

Η ποιότητα των θεσμών κρίνεται και από τέτοιες νομοθετικές επιλογές. Από το πόσο ανεξάρτητοι είναι οι έλεγχοι και πόσο εύκολα μπορεί να αποδοθεί ευθύνη όταν υπάρχουν ενδείξεις παρανομίας.

Μέσα σε αυτή την πολιτική συγκυρία, η τελευταία δημοσκόπηση της Pulse παρουσιάζει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα. Στο ερώτημα ποιο κόμμα μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τη διαφθορά, η Νέα Δημοκρατία συγκεντρώνει 22%, η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη 11% και το ΠΑΣΟΚ 10,5%. Η ΝΔ βρίσκεται πρώτη, παρά τις σοβαρές υποθέσεις που έχουν απασχολήσει την κυβέρνησή της. Βέβαια, το 22% απέχει πολύ από την πλειοψηφία των πολιτών. Δείχνει όμως ότι κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να πείσει περισσότερο. Eδώ βρίσκεται ίσως το πιο ανησυχητικό πολιτικό ερώτημα: Έχουμε αρχίσει να συνηθίζουμε τη διαφθορά; Οι συνεχείς αποκαλύψεις έχουν μειώσει την ευαισθησία μας απέναντι σε τέτοια φαινόμενα; Ή μήπως οι πολίτες θεωρούν ότι το πρόβλημα αφορά συνολικά το πολιτικό σύστημα και δυσκολεύονται να εμπιστευθούν οποιονδήποτε για την αντιμετώπισή του;

Η δημοσκόπηση από μόνη της δεν δίνει απάντηση. Αποκαλύπτει, όμως, το μεγάλο έλλειμμα εμπιστοσύνης που αντιμετωπίζει η αντιπολίτευση, ακόμη και σε έναν τομέα όπου η κυβέρνηση έχει δεχθεί έντονη κριτική.

Επτά χρόνια διακυβέρνησης αποτελούν επαρκές διάστημα για να αξιολογηθούν οι επιλογές προσώπων, η λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών και η αποτελεσματικότητα της λογοδοσίας. Οι παραιτήσεις, οι διαγραφές και οι επανατοποθετήσεις στελεχών είναι πολιτικά γεγονότα που απαιτούν εξηγήσεις. Οι καταγγελίες χρειάζονται διερεύνηση και οι αποδεδειγμένες παρανομίες απόδοση ευθυνών. Οι θεσμοί οφείλουν να λειτουργούν εγκαίρως, πριν μια υπόθεση μετατραπεί σε δημόσιο σκάνδαλο. Μια κυβέρνηση κρίνεται και από τα σκάνδαλα που αποτρέπει, από τους ελέγχους που λειτουργούν και από τις ευθύνες που αναλαμβάνει όταν οι μηχανισμοί της αποτυγχάνουν.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη ζητά να της αναγνωριστεί ότι αντιμετωπίζει τη διαφθορά. Οι πολίτες έχουν κάθε λόγο να απαιτούν εξηγήσεις και για τις συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή αναπτύχθηκε και η αντιπολίτευση έχει απέναντί της μια εξίσου σοβαρή πρόκληση, να πείσει ότι διαθέτει σχέδιο για πραγματική διαφάνεια και λογοδοσία. Όσο αυτό δεν συμβαίνει, η κυβέρνηση θα εξακολουθεί να προηγείται στις συγκρίσεις ακόμη και για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που τη βαραίνουν περισσότερο, ακόμα και για τη διαφθορά.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου