Στήνουν παιδεία για λίγους με το εθνικό απολυτήριο

 
Μαθητές και εκπαιδευτικοί καταγγέλλουν ότι η πομπώδης μεταρρύθμιση μετατρέπει το δημόσιο σχολείο σε μόνιμο κέντρο εξετάσεων για όσους αντέχουν.
Δημήτρης Κούλαλης
 

ΚΩΣΤΑΣ ΤΖΟΥΜΑΣ/EUROKINISSI


Επί ποδός πολέμου βρίσκονται μαθητές, εκπαιδευτικοί και γονείς. Αφορμή των επικείμενων κινητοποιήσεων ο διάλογος για το εθνικό απολυτήριο. Οπως καταγγέλλουν οι ίδιοι στο Documento, το νέο απολυτήριο μετατρέπει το σχολείο σε μόνιμο κέντρο εξετάσεων, ενώ ταυτόχρονα μπουκώνει με χρήμα τα φροντιστήρια. Παράλληλα, τονίζουν ότι αποτελεί άλλον έναν «κόφτη» στη μόρφωση. Οχι μόνο γιατί οι γονείς δεν γνωρίζουν αν θα μπορούν να δίνουν τόσα χρήματα (για όλα τα κρίσιμα μαθήματα) από την Α΄ μέχρι και τη Γ΄ λυκείου, αλλά και γιατί την ίδια ώρα που τα παιδιά τους θα ανεβαίνουν τον τριετή εξεταστικό γολγοθά, κάποια άλλα θα μπορούν με μερικές δεκάδες χιλιάδες ευρώ να σπουδάζουν ιατρική, με χαμηλότερη βαθμολογία, στα κολέγια που βάφτισε «πανεπιστήμια» ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
«Καταστροφικός τρόπος εξέτασης»

Για τον μαθητή Βασίλη Μ. ο νέος τρόπος εξέτασης θα είναι καταστροφικός για τις επόμενες γενιές, αφού θα συσσωρεύει ακόμη περισσότερο άγχος από αυτό που ήδη προκαλούν οι πανελλήνιες. Σημειώνει στο Documento: «Προσωπικά βιώνω ήδη έντονο άγχος και το ενδεχόμενο να μετρούν και τα διαγωνίσματα τετραμήνου θα το έκανε αφόρητο. Παράλληλα, το κόστος για τις οικογένειές μας είναι αβάσταχτο, γιατί χωρίς φροντιστήρια ή ιδιαίτερα μαθήματα από την Α΄ έως τη Γ΄ λυκείου είναι σχεδόν αδύνατο να πετύχεις».


Επισημαίνει δε ότι τα παραπάνω θα γίνουν εντονότερα μετά την πρόβλεψη του υπουργείου Παιδείας ότι το 100% των θεμάτων των ενδοσχολικών εξετάσεων της Α΄ και της Β΄ λυκείου θα προέρχεται από την τράπεζα θεμάτων. Μάλιστα, σύμφωνα με την υπουργό, η τράπεζα θα εμπλουτιστεί με 2.500 χιλιάδες νέα θέματα. «Μαθητές και καθηγητές κυνηγούν μια ύλη που δεν τελειώνει» σχολιάζει σχετικά ο μαθητής. Και ολοκληρώνει: «Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι να μην καταλαβαίνουμε το μάθημα και να καταφεύγουμε ξανά στα φροντιστήρια. Αυτό υποβαθμίζει το σχολείο και εξαντλεί ψυχικά τους μαθητές».

Εκπαιδευτικές πηγές εξηγούσαν στο Documento ότι θεωρητικά το εθνικό απολυτήριο αποτελεί ένα κατοχυρωμένο απολυτήριο λυκείου, ο βαθμός του οποίου προκύπτει από συνδυασμό ενδοσχολικής αξιολόγησης και πανεθνικών εξετάσεων. Στόχος είναι το απολυτήριο αυτό να κατέχει αυτοτελή αξία και να μη λειτουργεί απλώς ως «παράρτημα» των πανελληνίων, επισημαίνουν.






Στα υπέρ του προσμετρούνται μεταξύ άλλων:


Η παιδαγωγικότερη αξιολόγηση μέσω του συνδυασμού γραπτών εξετάσεων, εργασιών, προφορικής εξέτασης και συνεχούς επίδοσης που ευνοεί τη βαθύτερη μάθηση και όχι την αποστήθιση.

Το ισχυρότερο και πιο αξιόπιστο απολυτήριο που αποκτά πραγματική αξία για σπουδές και εργασία, όχι μόνο τυπικό χαρακτήρα.

Η διεθνής συμβατότητα, καθώς το ελληνικό σύστημα έρχεται πιο κοντά σε ευρωπαϊκά μοντέλα (π.χ. International Baccalaureate – ΙΒ), διευκολύνοντας την κινητικότητα των μαθητών.

Ενημερωτικό σημείωμα του υπουργείου ανέφερε ότι η συζήτηση γύρω από το εθνικό απολυτήριο αποτελεί διάλογο διάρκειας εννέα μηνών, χωρίς αιφνιδιασμό στην παιδεία και χωρίς προειλημμένες αποφάσεις, με σαφή θεσμικά όρια και συγκεκριμένη μεθοδολογία. Κύριος στόχος, είπε σε ενημέρωση συντακτών η υπουργός Σοφία Ζαχαράκη, είναι να σπάσει το μοντέλο «όλα σε μια στιγμή», χωρίς καμία υποχώρηση όμως στην αξιοπιστία και την ποιότητα των πανελλαδικών εξετάσεων. Αυτές δεν καταργούνται και δεν αλλάζουν στο παρόν στάδιο. Επιπλέον, ο στόχος του υπουργείου είναι η διαμόρφωση «ενός αξιόπιστου, δίκαιου και κοινωνικά αποδεκτού» συστήματος.

Στο ενημερωτικό σημείωμα διευκρινίζεται ακόμη ότι ο διάλογος δεν «αποτελεί εξαγγελία νομοσχεδίου», ότι οι αλλαγές αφορούν τους μαθητές που σήμερα βρίσκονται στη Β΄ γυμνασίου και ότι η συζήτηση θα διαρκέσει μέχρι και τον Οκτώβριο του 2026, με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών, Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ), γονέων, μαθητών, εκπαιδευτικών, κομμάτων κ.ά. Μάλιστα τονίζεται από το υπουργείο ότι το απολυτήριο δεν φέρνει «αύξηση της εξεταστικής πίεσης» προς τους μαθητές. Ο χρονικός ορίζοντας των αλλαγών προσώρας τοποθετείται στο 2027-2028 και θα αφορά τους μαθητές Α΄ λυκείου της περιόδου.
«Εντείνεται το μαρτύριο των παιδιών»

Τη δική τους άποψη καταθέτουν στο Documento οι γονείς. Οπως λέει η Μαρία Αναγνώστου, μητέρα μαθήτριας, είναι δεδομένο ότι ο εξετασιοκεντρικός χαρακτήρας του σημερινού σχολείου δεν λύνεται με περισσότερες εξετάσεις. Η ίδια εξηγεί ότι το παιδί μπαίνει από πολύ μικρή ηλικία στη λογική ότι «πρέπει να είναι τέλειο σε όλα» και να ζει με διαρκές άγχος. «Εντείνεται το μαρτύριο των παιδιών», αντί για άλλες λύσεις, όπως η κατοχύρωση βαθμολογίας σε ένα μάθημα και συνέχεια της προσπάθειας την επόμενη χρονιά, αναφέρει. Και σημειώνει ότι τα παραπάνω συμβαίνουν ενώ παραμένει η τράπεζα θεμάτων, τα βιβλία μένουν ίδια, υπάρχουν κενά εκπαιδευτικών και η ύλη μοιάζει ατελείωτη. «Σε αυτό το πλαίσιο, εγώ και ο άντρας μου βάζουμε βαθιά το χέρι στην τσέπη για περισσότερα φροντιστήρια πριν από τη Γ΄ λυκείου».

Κύκλοι ενώσεων γονέων αναφέρουν στο Documento ότι ειδικά η κυριαρχία της τράπεζας θεμάτων στα διαγωνίσματα εξαφανίζει την ελάχιστη δυνατότητα που είχαν μέχρι τώρα οι εκπαιδευτικοί να επιλέγουν θέματα με βάση τον ρυθμό της τάξης και το διαπιστωμένο από τους ίδιους επίπεδο των μαθητών τους.
«Η μάθηση μεταφέρεται έξω από το σχολείο»

Εντονα προβληματισμένος είναι και ο Δημήτρης Κουτσομπόλης, γενικός γραμματέας της Ενωσης Γονέων Αιγάλεω. Αναφέρει ότι ανακύπτει σοβαρός κίνδυνος περαιτέρω ενίσχυσης της εξάρτησης των μαθητών από τα φροντιστήρια και την παραπαιδεία, μια εξάρτηση που –όπως λέει– και σήμερα υπάρχει, αλλά κυρίως για τα μαθήματα της κατεύθυνσης που επιλέγει ένας μαθητής. Το κέντρο βάρους της προετοιμασίας μεταφέρεται τελικά εκτός σχολείου, σημειώνει. Επίσης, διαπιστώνει ότι, αντί να ενδυναμώνεται ο παιδαγωγικός ρόλος της σχολικής τάξης, καλλιεργείται η αίσθηση ότι η επιτυχία προϋποθέτει πρόσθετη, ιδιωτικά χρηματοδοτούμενη υποστήριξη σχεδόν για όλα τα μαθήματα, δημιουργώντας νέες ανισότητες. Αυτό γιατί δεν έχουν όλοι οι μαθητές τις ίδιες οικονομικές δυνατότητες, υπογραμμίζει.

Καταληκτικά, δηλώνει στο Documento ότι το δημόσιο σχολείο «κινδυνεύει να υποβαθμιστεί σε τυπικό πλαίσιο αξιολόγησης, η ουσιαστική μάθηση μεταφέρεται και πάλι έξω από αυτό, ενώ απομακρύνεται από τον στόχο της ισότητας και της καθολικής πρόσβασης στη γνώση».
«Σημασία θα έχει μόνο ό,τι εξετάζεται»

Αντιρρήσεις εκφράζουν και εκπαιδευτικοί. «Περισσότερες εξετάσεις σημαίνουν περισσότερα φροντιστήρια, άρα ο μαραθώνιος της Γ΄ λυκείου θα διαρκεί πλέον τρία χρόνια» λέει στο Documento ο Δημήτρης Μαριόλης, διδάκτορας Ιστορίας και πρόεδρος του Α΄ Συλλόγου Αθηνών ΠΕ. Σημειώνει μάλιστα ότι θα μειωθούν όχι μόνο οι εισακτέοι στα ΑΕΙ, αλλά και τα παιδιά που θα τελειώνουν το λύκειο. Οπως εξηγεί: «Ολόκληρο το λύκειο θα μετατραπεί σε ένα απέραντο εξεταστικό κέντρο, όπου σημασία θα έχει μόνο ό,τι εξετάζεται. Από την άλλη, το IΒ μετατρέπεται στο υπέρτατο κίνητρο για όσους έχουν τα χρήματα να το αγοράσουν. Αυτοί θα διαλέξουν τη λεωφόρο της εισόδου στα ιδιωτικά κολέγια ΑΕΙ, χωρίς περιορισμούς. Οι υπόλοιποι θα δοκιμάσουν την τύχη τους στο ανηφορικό μονοπάτι του εξεταστικού Μινώταυρου με τις πανελλήνιες εξετάσεις να περιμένουν στην έξοδο».

Με λίγα λόγια, το εθνικό απολυτήριο, όπως προηγουμένως και ο «κόφτης» της ελάχιστης βάσης εισαγωγής (ΕΒΕ) στα ΑΕΙ, φαίνεται να αποτελεί έναν ακόμη ταξικό φραγμό στην πιστοποίηση της μόρφωσης και την ανέλιξη των παιδιών με λαϊκή κοινωνική προέλευση. Μέχρι τώρα η στόχευση φαινόταν να αφορά την είσοδο στο πανεπιστήμιο ως αποκλειστικό προνόμιο της ελίτ. Με τα δεδομένα όμως του ρεπορτάζ, ίσως, όχι στο μακρινό μέλλον, να αποτελέσει «πολυτέλεια» και το απολυτήριο λυκείου. Γιατί όχι σε μερικά χρόνια και το ίδιο το δικαίωμα στην υποχρεωτική εκπαίδευση; Ο ψυκτικός από το Περιστέρι, ως κυβερνητική πολιτική.
Επιφυλάξεις και βολές από την αντιπολίτευση

Τo Documento ζήτησε σχολιασμό των εξελίξεων από το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ και τον ΣΥΡΙΖΑ. Οι τρεις πολιτικές δυνάμεις ανταποκρίθηκαν στο αίτημά μας.

Ο Στέφανος Παραστατίδης, βουλευτής και υπεύθυνος του ΚΤΕ Παιδείας ΠΑΣΟΚ, σημείωσε: «Τον Ιούνιο του 2024, το ΠΑΣΟΚ πήρε την πρωτοβουλία να ανοίξει ο εθνικός διάλογος για το Εθνικό Απολυτήριο.Η σύμφωνη, επί της αρχής, γνώμη των κομμάτων της αντιπολίτευσης οδήγησε τότε, παρά την αρχική επιφύλαξη της κυβέρνησης, στην απόφαση της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής για την έναρξη εθνικού διαλόγου, στη βάση της πρότασης του ΠΑΣΟΚ.

Κατόπιν, τον Σεπτέμβριο του 2024, η ίδια κυβέρνηση, και δια στόματος Πρωθυπουργού, ανακοίνωσε την έναρξη διαλόγου για το Εθνικό Απολυτήριο – ενός διαλόγου που είχε ήδη προαποφασιστεί και επικυρωθεί κατά τη θεσμική κοινοβουλευτική διαδικασία. Αυτό, από μόνο του, αποτελεί μία απόπειρα επικοινωνιακής εξαπάτησης των πολιτών, με σκοπό να αποδείξει ο κ. Μητσοτάκης ότι αυτός είναι ο «μεταρρυθμιστής» και δεν σύρεται από πρωτοβουλίες άλλων κομμάτων. Και βεβαίως, αποδεικνύει την επικοινωνιακή και μόνο πρόθεση της κυβέρνησης, καθώς το Εθνικό Απολυτήριο υπήρχε στο πρόγραμμά της από το 2019, αλλά ουδέποτε τόλμησε να προχωρήσει στις απαραίτητες αλλαγές, με ανυπολόγιστο κόστος για την παιδεία της χώρας και συνέπεια τη ραγδαία άνοδο της ιδιωτικής εκπαίδευσης. Ακολούθησε παύση μηνών και σήμερα, με όρους ξανά αμιγώς επικοινωνιακούς, η κυβέρνηση ανακοινώνει, από το Μέγαρο Μαξίμου και όχι από την Επιτροπή της Βουλής, την έναρξη του διαλόγου, υπηρετώντας προφανώς τον (προ)εκλογικό σχεδιασμό της ΝΔ.

Εμείς θα επιμείνουμε στην ουσία, γιατί πιστεύουμε ότι μία πολιτική μεταρρύθμιση δεν πρέπει να αποφασίζεται στον βωμό της επικοινωνίας και του κομματικού συμφέροντος, αλλά να απευθύνεται με αξιοπιστία στο πολιτικό σύστημα και να αναζητά – ιδίως στην παιδεία – τις μέγιστες δυνατές συναινέσεις που θα διασφαλίζουν την επιτυχία της μεταρρύθμισης. Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ πέτυχε τη σύμφωνη γνώμη όλων των κομμάτων (πλην ΚΚΕ), διότι επιλέξαμε να μην καταθέσουμε δική μας συγκεκριμένη πρόταση, αλλά να περιγράψουμε την αιτιολογική βάση για το ξεκίνημα ενός ουσιαστικού, ανοιχτού, αξιόπιστου και δημοκρατικού διαλόγου, χωρίς δεσμεύσεις και προειλημμένες αποφάσεις, αλλά με οδικό χάρτη, σαφές χρονοδιάγραμμα και ουσιαστικό αποτέλεσμα που θα αναβαθμίζει την εκπαίδευση της χώρας.

Σήμερα, η κυβέρνηση μιλάει για την έναρξη διαλόγου αλλά ταυτόχρονα με διαρροές που αναφέρονται συγκεκριμένα και λεπτομερώς σε όλες τις βασικές πτυχές της μεταρρύθμισης, επιχειρεί να διαμορφώσει ένα δεσμευτικό πλαίσιο που δεν βοηθά στην ούτε στην προαγωγή του διαλόγου ούτε στην διαμόρφωση των αναγκαίων συναινέσεων.Εμείς θα συμμετάσχουμε στον διάλογο, όχι ως σχολιαστές του όποιου κυβερνητικού σχεδίου αλλά καταθέτοντας τις δικές μας προτάσεις σε τρία βασικά θέματα:

– την αναβάθμιση του Λυκείου και την κατοχύρωση της μορφωτικής του αυτοτέλειας,

– την κατάργηση των Πανελλαδικών υπό τη σημερινή τους άδικη μορφή,

– τη μείωση της δυσβάστακτης οικονομικής επιβάρυνσης της ελληνικής οικογένειας για την εκπαίδευση των παιδιών της.

Θα είμαστε παρόντες, με προτάσεις, με σχέδιο, με ανοιχτά αυτιά αλλά και καθαρή φωνή. Μακριά από στείρες κομματικές αντιπαραθέσεις, αλλά μαχητικά απέναντι στην προσπάθεια να μετατραπεί ο ευαίσθητος χώρος της εκπαίδευσης σε παίγνιο στο πεδίο των κυβερνητικών επικοινωνιακών αντιπερισπασμών και σκοπιμοτήτων. Με την πυξίδα μας να παραμένει αταλάντευτα στην κατεύθυνση μιας Παιδείας που λειτουργεί ως μοχλός απελευθέρωσης δυνατοτήτων και όχι ως μηχανισμός αναπαραγωγής ανισοτήτων».

Ο Γιάννης Δελής, βουλευτής ΚΚΕ και εκπαιδευτικός, δήλωσε: «Ένας ακόμα «διάλογος» για την παιδεία ξεκινά από την κυβέρνηση της ΝΔ. Έχουν προηγηθεί αρκετοί τέτοιοι «διάλογοι» από όλες τις κυβερνήσεις. Τα αποτελέσματά τους οι λαϊκές οικογένειες τα ζουν και τα πληρώνουν καθημερινά: εντατικοποίηση, υποβάθμιση της γνώσης, περισσότερα φίλτρα, περισσότερες ανισότητες, κατηγοριοποίηση σχολείων και μαθητών.

Αυτή είναι η πείρα και τα ωραία λόγια δεν τη σβήνουν. O νέος «διάλογος» αφορά στο Λύκειο και το λεγόμενο Εθνικό Απολυτήριο. Η κατάσταση, όμως, του Λυκείου δεν είναι ούτε τυχαία ούτε αποτέλεσμα «παθογενειών» του εκπαιδευτικού συστήματος, όπως λέγεται. Είναι συνειδητό προϊόν των κυβερνητικών πολιτικών όλων των τελευταίων χρόνων.

Την ευθύνη φέρουν η ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ που με κοινό στρατηγικό προσανατολισμό μετέτρεψαν το Λύκειο σε έναν διαρκή εξεταστικό μαραθώνιο, αποσπασμένο από τη γενική μόρφωση και τις πραγματικές μορφωτικές ανάγκες της νεολαίας. Και δεν είναι τυχαίο ότι η ΝΔ επικαλείται τη συναίνεσή τους. Το λεγόμενο, όμως, «Εθνικό Απολυτήριο» δεν αναβαθμίζει το Λύκειο. Το μετατρέπει σε ένα απέραντο εξεταστικό κέντρο, με εξετάσεις πανελλαδικού τύπου από την Α’ Λυκείου, όπου η μόρφωση υποτάσσεται στον βαθμό, η διδασκαλία στα SOS και η γνώση στη λογική της αγοράς και της «ατομικής ευθύνης».

Απέναντι σε αυτή την πολιτική δε χωρούν αυταπάτες. Δε χρειάζεται άλλος ένας «διάλογος» για το πώς θα εφαρμοστεί καλύτερα η ίδια αντιδραστική κατεύθυνση.

Χρειάζεται σύγκρουση και πάλη για ένα Λύκειο που θα μορφώνει ολόπλευρα, χωρίς εξεταστικούς φραγμούς, χωρίς ταξικές διακρίσεις, χωρίς το άγχος της συνεχούς “αξιολόγησης”.

Το ΚΚΕ στηρίζει με όλες του τις δυνάμεις την εναντίωση στο Εθνικό Απολυτήριο, στην αναθεώρηση του άρθρου 16, όπως και σε κάθε αντιλαϊκή αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης».

Από την πλευρά του ο Διονύσης Καλαματιανός, βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ και δικηγόρος, τόνισε: «Η κυβέρνηση επενδύει και πάλι στην επικοινωνία, όχι στην ουσία. Όλα όσα διαρρέει για το εθνικό απολυτήριο που σχεδιάζει δεν συνιστούν σοβαρή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση αλλά ένα ακόμη επικοινωνιακό τέχνασμα.

Ο δήθεν «εθνικός διάλογος» που επικαλείται δεν μπορεί να κρύψει και σε αυτή την περίπτωση την ανεπάρκειά της. Ειδικότερα, δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς προτείνει, πώς σκοπεύει να το εφαρμόσει και το κυριότερο, πώς θα εγγυηθεί την ισοτιμία μεταξύ των μαθητών. Αν το Λύκειο μετατραπεί σε ένα διαρκές εξεταστικό κέντρο, ποιος θα υπερασπιστεί τον παιδαγωγικό του ρόλο; Πώς θα αποφευχθεί η ένταση του ανταγωνισμού μέσα στην τάξη; Θα υπάρχει δεύτερη ευκαιρία για όσους δεν τα καταφέρνουν; Θα παραμείνει «κόφτης» όπως η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής; Οι ειδικοί αξιολογητές των εξετάσεων στο νέο σύστημα τι διαφορετικό θα έχουν σε σχέση με τους αξιολογητές των σημερινών πανελλαδικών εξετάσεων;

Απαντήσεις για όλα αυτά δεν έχουμε, γεγονός που μας οδηγεί στη βάσιμη πεποίθηση ότι το εθνικό απολυτήριο που σχεδιάζει η κυβέρνηση θα μετατρέψει το Λύκειο σε ένα εξετασιοκεντρικό και εξαντλητικό σχολείο, που θα αυξήσει την πίεση στους μαθητές και θα βαθύνει τις κοινωνικές ανισότητες.

Η δική μας θέση είναι ξεκάθαρη. Υποστηρίζουμε την ανάγκη ενός συστήματος πρόσβασης στη δημόσια τριτοβάθμια εκπαίδευση διαφορετικού από το σημερινό μοντέλο των πανελλαδικών εξετάσεων, που θα βασίζεται στις σύγχρονες παιδαγωγικές αρχές, την κοινωνική δικαιοσύνη και τις πραγματικά ίσες ευκαιρίες. Ένα σύστημα αξιοκρατικό, αξιόπιστο και αδιάβλητο. Σε αυτό το πλαίσιο, προτείνουμε και την ελεύθερη πρόσβαση σε Τμήματα και Σχολές, όπου αυτό είναι εφικτό. Το Λύκειο πρέπει να συμβάλει στην ουσιαστική μόρφωση των παιδιών και στην καλλιέργειά τους με ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, και όχι στην αποστήθιση και την μονομερή ανάπτυξη δεξιοτήτων.

Η δημόσια εκπαίδευση χρειάζεται ολοκληρωμένο σχέδιο και σοβαρότητα, όχι αποσπασματικές εξαγγελίες και επικοινωνιακούς χειρισμούς. Γιατί το μέλλον των παιδιών μας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πεδίο πειραματισμών και εντυπώσεων, αλλά ως κορυφαία εθνική ευθύνη».