Πολλά είναι τα εγκαταλελειμμένα κτίρια στο κέντρο της Αθήνας, αστικά και βιομηχανικά, που μαρτυρούν ιστορίες από μια άλλη εποχή η οποία έχει σχεδόν ξεχαστεί σήμερα.
Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.
Ένα από αυτά βρίσκεται στην οδό Αχαρνών, στο ύψος του Αγίου Ελευθερίου. Όποιος έχει περάσει από εκεί σίγουρα έχει δει ένα ψηλό φουγάρο δίπλα σε ένα μακρόστενο, τσιμεντένιο κτίριο με σπασμένα τζάμια και γκράφιτι.
Για τους περισσότερους είναι απλώς ένα ακόμη ερείπιο. Για όσους όμως ξέρουν, πρόκειται για το παλιό εργοστάσιο «Νίνα», την παλιά βιοτεχνία κουμπιών.
Δίπλα του, τα απομεινάρια ενός ακόμη βιομηχανικού γίγαντα: της Ανώνυμης Μεταξοβιομηχανικής Εταιρείας Δ. Ναθαναήλ και Σια. Δύο εργοστάσια που σημάδεψαν την περιοχή των Πατησίων, τότε που η Αχαρνών δεν ήταν απλώς ένας πολυσύχναστος άξονας, αλλά μια ζώνη παραγωγής.
Τα δύο εργοστάσια απασχολούσαν πάνω από 1.200 εργαζόμενους και συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάπτυξη της περιοχής. Ακόμη και η στάση του Ηλεκτρικού «Άγιος Ελευθέριος» δημιουργήθηκε λαμβάνοντας υπόψη τη βιομηχανική συγκέντρωση.
Η ιστορία του εργοστασίου με τα κουμπιά
Η βιοτεχνία κουμπιών «Νίνα» λειτούργησε από τη δεκαετία του 1940 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Σε τρεις ορόφους, συνολικής επιφάνειας περίπου 3.000 τ.μ., παράγονταν κουμπιά κάθε μεγέθους και χρώματος, αλλά και διακοσμητικά εξαρτήματα ένδυσης: πόρπες, αγκράφες, καρφίτσες. Η κεντρική διάθεση γινόταν από το κατάστημα της εταιρείας στην οδό Ερμού.
Στο εσωτερικό του εργοστασίου, μέχρι πριν λίγα χρόνια, παρέμεναν ακόμη μηχανήματα κοπής και συσκευασίας, βαρέλια με χρωστικές σε σκόνη, καλούπια και πάγκοι εργασίας. Στους επάνω ορόφους, εκατομμύρια κουμπιά χυμένα στο πάτωμα έχουν δημιουργήσει ένα πολύχρωμο «χαλί».
Σήμερα, αποτελεί πεδίο ενδιαφέροντος για urbex, τη λεγόμενη αστική εξερεύνηση (urban exploration), χαρίζοντας πολλά ινσταγκραμικά κλικ.
Το εργοστάσιο Ναθαναήλ και τα Τρία Αστέρια
Ακριβώς δίπλα, η μεταξοβιομηχανία του Ναθαναήλ, που ιδρύθηκε το 1926, υπήρξε από τις πρώτες μονάδες μεταξιού στην Αθήνα. Το φουγάρο της με τα τρία μαύρα αστέρια – έμβλημα της επιχείρησης – έγινε σήμα κατατεθέν της περιοχής.
Οι εργάτριες είχαν διδαχθεί την τέχνη της μεταξουργίας στη Μονή Καλογραιών στην Καλαμάτα, ενώ η επιχείρηση γνώρισε ακμή τις δεκαετίες του ’50 και ’60, πριν κλείσει οριστικά τη δεκαετία του ’70, αδυνατώντας να ανταγωνιστεί τα συνθετικά υφάσματα.
Τα «Τρία Αστέρια» δεν έμειναν μόνο στη βιομηχανία. Το όνομα πέρασε και στον τοπικό αθλητικό σύλλογο που ιδρύθηκε μεταπολεμικά. Σήμερα ο σύλλογος συνεχίζει με τμήματα μπάσκετ, βόλεϊ και σκακιού, διατηρώντας ζωντανή μια ιστορική αναφορά που ξεκινά από το φουγάρο με τα τρία αστέρια.
Η φωτιά το 2023
Το 2023 ξέσπασε φωτιά στο εγκαταλελειμμένο εργοστασιακό συγκρότημα. Οι φλόγες εκδηλώθηκαν σε όροφο γεμάτο σκουπίδια και πλαστικά, ενώ χρειάστηκε η επέμβαση της Πυροσβεστικής με οχήματα και προσωπικό για να τεθεί υπό έλεγχο.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που σημειωνόταν πυρκαγιά στον χώρο, γεγονός που προκάλεσε ερωτήματα για τα αίτια. Το κτίριο είχε κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί ως καταφύγιο από άστεγους και τοξικοεξαρτημένους, ενώ τα σημάδια λεηλασίας και βανδαλισμών ήταν ήδη εμφανή.
Μετά τη φωτιά, η ακριβής κατάσταση του εσωτερικού δεν είναι απολύτως γνωστή. Aπό ό,τι φαίνεται, πάντως, από νεαρό urbex influencer που το επισκέφτηκε το 2024 πέρα από τα σημεία που έχει περάσει εμφανώς η πυρκαγιά, δεν έχουν αλλάξει και πολά.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι κάθε χρόνος εγκατάλειψης – και κάθε τέτοιο περιστατικό – απομακρύνει λίγο περισσότερο την πιθανότητα διάσωσης στοιχείων της βιομηχανικής του μνήμης.
Μελλοντική αξιοποίηση
Σε άλλες χώρες της Ευρώπης, όπως η Κροατία, παλιά βιομηχανικά συγκροτήματα της πρώην Γιουγκοσλαβίας έχουν αποτελέσει πεδίο ανάπτυξης του λεγόμενου urbex τουρισμού, μιας μορφής εξερεύνησης εγκαταλελειμμένων χώρων που συχνά συνοδεύεται από φωτογραφικά πρότζεκτ και πολιτιστικές παρεμβάσεις.
Στην Αθήνα, η συζήτηση για το μέλλον τέτοιων κτιρίων είναι πιο σύνθετη. Από τη μία, η αξιοποίηση θα μπορούσε να δώσει ζωή σε έναν χώρο-σύμβολο της βιομηχανικής ιστορίας της πόλης: ένα βιομηχανικό μουσείο, ένας πολυχώρος πολιτισμού, μια σχολή σχεδίου και ενδυματολογίας.
Από την άλλη, σε μια περίοδο που η πίεση της αγοράς ακινήτων είναι έντονη, δεν λείπει ο προβληματισμός για το ενδεχόμενο μιας «εξευγενισμένης» ανάπτυξης, που θα οδηγούσε σε περαιτέρω gentrification και ενίσχυση της βραχυχρόνιας μίσθωσης τύπου Airbnb.
Ίσως, τελικά, το πιο δύσκολο «κούμπωμα» να μην είναι αυτό των εκατομμυρίων κουμπιών που έμειναν πίσω, αλλά εκείνο ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον της ίδιας της γειτονιάς.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου