Οι Κυκλάδες, το «White Coast» της Μήλου (μετά το Σαρακήνικο) και το Αιγαίο πέλαγος της πολεοδομικής ασυδοσίας - Εν αναμονή των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων καταστρέφονται εδώ και δεκαετίες τα πιο όμορφα φυσικά τοπία της Ελλάδας
Νίκος Κακαβούλης
Ηλένα Κρητικού
Το «ΘΕΜΑ» ανοίγει και διεθνοποιεί τη συζήτηση για την προστασία της αυθεντικότητας του φυσικού τοπίου των Κυκλάδων. Οκτώ διακεκριμένοι στον τομέα τους επαγγελματίες καταθέτουν τις προσωπικές τους προσεγγίσεις που, παρότι διαφέρουν, συνθέτουν στο τέλος ένα σύγχρονο αφήγημα για την αναγκαιότητα διαφύλαξης της κυκλαδίτικης ακτογραμμής, αυτού του σπάνιου στοιχείου που σαγηνεύει τα εκατομμύρια των τουριστών, τα διεθνή media και τα κοινωνικά δίκτυα.
Σήμερα υπάρχουν γνωστά case studies και πρακτικές που είτε έχουν προστατεύσει, είτε έχουν καταστρέψει εμβληματικά τουριστικά τοπία σε παγκόσμια κλίμακα.
Πάνω σε αυτό το υπόβαθρο, επιδραστικοί δημοσιογράφοι μεγάλων διεθνών media, που επηρεάζουν μεγάλες ταξιδιωτικές αγορές, έμπειροι αρχιτέκτονες, αλλά και ένας καταξιωμένος χαρτογράφος μονοπατιών συμφωνούν ότι τόσο η Ελλάδα όσο και οι Κυκλάδες ειδικότερα έχουν ανάγκη από ένα απλό, κατανοητό και διαφανές πλαίσιο κανόνων που θα περιχαρακώνει σταθερά τη νησιωτική πολεοδομική χωροταξία και δεν θα αφήνει περιθώρια παρερμηνειών και αλλοίωσης του τοπίου.
Ρέιτσελ ΧάουαρντΣυγγραφέας και ταξιδιωτική συντάκτρια («Condé Nast Traveller», «Travel + Leisure»)
«Σταματήστε να δίνετε άδειες που θα κάνουν την Ελλάδα Costa del Sol»- Oταν γράφετε για την Ελλάδα για όσους πιστεύουν πως τα έχουν δει όλα, ποια είναι η αδιαπραγμάτευτη υπόσχεση που τους δίνετε - το συναίσθημα για το οποίο έρχονται πέρα από τα αξιοθέατα;
Η αμεσότητα. Η αυθόρμητη ζεστασιά των ανθρώπων, η αποστομωτική λαμπρότητα του φωτός, η ωμή ομορφιά των τοπίων που σε χτυπάει κατευθείαν στην καρδιά. Η απογυμνωμένη από τα στολίδια της πολυτέλειας εμπειρία. Η χαρά των απλών απολαύσεων. Για μένα, η Ελλάδα είναι αυτό: η απίθανη αίσθηση ότι είσαι ζωντανός.
- Πότε ένας προορισμός περνά από το «σφύζει από ζωή» στο «δεν αντέχεται»;
Oταν αρχίζουν να δένουν τα κρουαζιερόπλοια στο λιμάνι. Οι κρουαζιέρες δεν αφήνουν ουσιαστικό, μόνιμο όφελος στους προορισμούς, προκαλούν ανυπολόγιστη ζημιά στο περιβάλλον και ασκούν τεράστια πίεση στις τοπικές υποδομές. Ενα δεύτερο καμπανάκι είναι η άφιξη των μεγάλων ξενοδοχειακών αλυσίδων: δείχνει ότι η αυθεντικότητα έχει μετατραπεί σε προϊόν προς συσκευασία. Ως δημοσιογράφος της παλιάς σχολής είμαι επίσης επιφυλακτική με τους influencers. Τα social media έχουν καταστρέψει πολλά μέρη στην Ελλάδα, για παράδειγμα το Σαρακήνικο στη Μήλο και την Καλντέρα στη Σαντορίνη. Αν θέλεις να παραμείνεις αυθεντικός, δεν θέλεις να γίνεις viral.
- Η Ελλάδα παλεύει με το νέο χωροταξικό πλαίσιο. Αν μεταφράζαμε την πολιτική σε εμπειρία, με τι μοιάζει ο καλός σχεδιασμός για ταξιδιώτες που νοιάζονται για την ομορφιά, την άνεση και την αυθεντικότητα;
Η κυβέρνηση έχει λανθασμένες προτεραιότητες. Μια πραγματικά στρατηγική επένδυση θα σήμαινε χρηματοδότηση για ανθεκτικότητα στην κλιματική κρίση, για αγροτική παραγωγή και για υποδομές που στηρίζουν τα εισοδήματα και την ευημερία των τοπικών κοινωνιών όλο τον χρόνο. Το να ξεπουλάς την ανεκτίμητη ακτογραμμή και τα νησιά της Ελλάδας στον υψηλότερο πλειοδότη δεν είναι ούτε συνετό ούτε βιώσιμο. Οι παράκτιες ζώνες προστατεύονται από το Σύνταγμα και πρέπει να παραμείνουν προστατευμένες. Το ίδιο ισχύει και για τις περιοχές Natura.
Παραδοσιακά επαγγέλματα και προϊόντα που εξαρτώνται από τη σωστή διαχείριση της γης εξαφανίζονται στο όνομα της ανάπτυξης. Στην Ιο, για παράδειγμα, βοσκοί αναγκάζονται να πουλήσουν τα κοπάδια τους επειδή οι βοσκότοποι εκποιούνται για να χτιστούν κιτς θέρετρα με ψεύτικους καταρράκτες και πισίνες σε σχήμα καρδιάς. Στη Σαντορίνη η γη είναι τόσο ακριβή και το νερό τόσο σπάνιο που σύντομα ίσως να μην υπάρχουν πια αμπελώνες. Από την πλευρά του ταξιδιώτη, αν δεν μπορείς να επισκεφτείς ένα τοπικό τυροκομείο ή ένα οινοποιείο ή να φας ψάρι που το έφερε μόλις ο ψαράς, η εμπειρία σου θα είναι λιγότερο ουσιαστική και άψυχη.
- Κάποιοι προορισμοί (Μήλος, Σπέτσες κ.ά.) από καλά κρυμμένο μυστικό πέρασαν στο παγκόσμιο προσκήνιο. Τι προστατεύει έναν τόπο από το να γίνει αντίγραφο κάθε άλλης ηλιόλουστης παραθαλάσσιας ακτής;
Οι τοπικές αρχές και κοινότητες παίζουν κρίσιμο ρόλο: να διαφυλάξουν και να αναδείξουν τα δικά τους μοναδικά χαρακτηριστικά. Πολύ συχνά, όμως, παραμερίζονται από πολιτικές από πάνω, οι οποίες δεν λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις τοπικές ανάγκες. Κοιτάξτε τη Σίκινο: ο δήμαρχος θέλει να απαγορεύσει τις πισίνες, τις ξαπλώστρες και τα μεγάλα ξενοδοχεία και οι κάτοικοι τον στηρίζουν. Ποιος θα κερδίσει άραγε;
- Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα για να προστατευτεί η μακροπρόθεσμη γοητεία της Ελλάδας -ένας κανόνας, μια προτεραιότητα, μια κόκκινη γραμμή-, ποιο θα ήταν και γιατί;
Θα σταματούσα να δίνω άδειες για τεράστια resorts που κινδυνεύουν να μετατρέψουν την Ελλάδα σε δεύτερη Κόστα δελ Σολ (σ.σ.: παράκτια περιοχή στην Ανδαλουσία της Ισπανίας). Τα μεγάλα ξενοδοχεία, που συχνά ανήκουν σε διεθνή funds, επιβαρύνουν κρίσιμους πόρους όπως το νερό και η στέγαση. Ταυτόχρονα φουσκώνουν τις τιμές κάνοντας τους προορισμούς απρόσιτους για τους Ελληνες και τους ταξιδιώτες μεσαίου βαλαντίου.
Αντί γι’ αυτό, η Ελλάδα θα μπορούσε να ακολουθήσει το παράδειγμα των Βαλεαρίδων Νήσων (σ.σ.: επίσης στην Ισπανία), που έχουν απαγορεύσει τα νέα ξενοδοχεία. Θα επέτρεπα μόνο νέες μονάδες έως 25 δωμάτια, θα απαγόρευα τις ιδιωτικές πισίνες και θα έθετα αυστηρότερους κανόνες για τη βιώσιμη δόμηση και τον σεβασμό της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.
- Τα ταξιδιωτικά Μέσα, ειδικά αυτά με τα οποία συνεργάζεστε, μπορούν να μετατρέψουν έναν απλό ψίθυρο σε μαζική τάση. Πώς γράφετε σήμερα υπεύθυνα και τι θα λέγατε στους Ελληνες που φοβούνται ότι η χώρα μπορεί να χάσει ακριβώς όσα την έκαναν τόσο αγαπητή;
Νιώθω πράγματι διχασμένη ως ταξιδιωτική συντάκτρια σε μια εποχή υπερτουρισμού και ανεξέλεγκτης ανάπτυξης. Προσπαθώ να θέτω αυτά τα ζητήματα στα κείμενά μου και να εστιάζω στις καλές πρακτικές - υπάρχουν πολλοί άνθρωποι και τόποι στην Ελλάδα που προσφέρουν υπεύθυνο, αναγεννητικό τουρισμό. Αγαπώ την Ελλάδα περισσότερο από κάθε άλλο μέρος στον κόσμο, οπότε προσπαθώ να χρησιμοποιώ τη φωνή μου για να προστατεύσω όσα με έκαναν να την ερωτευτώ.
Νίκολα ΤσίλτονΤαξιδιωτική συντάκτρια («Condé Nast Traveller», «Afar», «Departures», «The Times»)
«Η μαγεία της Ελλάδας είναι το αναλλοίωτο τοπίο της»Το νέο Χωροταξικό οφείλει και επιβάλλεται να είναι προσανατολισμένο στη διατήρηση ακριβώς αυτής της «ελληνικότητας» της Ελλάδας που κάνει τόσους -κι εμένα μαζί- να επιστρέφουν ξανά και ξανά, παρότι υπάρχουν αμέτρητοι άλλοι μεσογειακοί προορισμοί. Πρόκειται για μια ποιότητα που είναι δύσκολο να μετρηθεί ή να περιγραφεί με αριθμούς· όμως εκεί κρύβεται η μαγεία. Στη μικρή ταβέρνα πάνω στο κύμα. Στο παλιό καφενείο. Στο μαγαζάκι που κρατά η ίδια οικογένεια εδώ και γενιές. Στο καινούριο μπαρ που έστησε ένα νέο, ανήσυχο ζευγάρι. Σε εκείνα τα ανεπιτήδευτα μέρη, όχι απαραιτήτως καλογυαλισμένα, αλλά γεμάτα καρδιά. Θα ήταν τραγωδία να δούμε τέτοιους χώρους να βάζουν λουκέτο κάτω από την πίεση από πιο τουριστικοκεντρικές επιχειρήσεις. Γιατί όταν χαθεί ο χαρακτήρας δεν ανακτάται - δεν ξαναφτιάχνεται με design, ούτε αγοράζεται με επένδυση.
Ισως λοιπόν έχει έρθει η στιγμή η Ελλάδα να στρέψει το βλέμμα πέρα από τα γνώριμα hot spots και προς μέρη που για καιρό έμειναν εκτός κάδρου. Στην Ιαπωνία, για παράδειγμα, όπου κορυφαίοι προορισμοί όπως το Κιότο ασφυκτιούν από τον υπερτουρισμό, κερδίζει έδαφος μια στρατηγική ενίσχυσης του περιφερειακού τουρισμού: για να τονωθούν οι τοπικές οικονομίες, να γίνουν ελκυστικές σε επισκέπτες που επιστρέφουν ξανά και να προωθηθούν και άλλες όψεις της χώρας, πέρα από τις στερεοτυπικές, viral εικόνες. Η Ναοσίμα είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα: ένα άλλοτε μολυσμένο βιομηχανικό νησί, που σήμερα συγκαταλέγεται στους πιο περιζήτητους προορισμούς σύγχρονης τέχνης στον κόσμο. Ενα ακόμη παράδειγμα είναι το «Fogo Island Inn» στη Νέα Γη του Καναδά. Δεν είναι απλώς ένα ακόμα πολυτελές ξενοδοχείο· είναι μια κοινωνική επιχείρηση, όπου το πλεόνασμα επανεπενδύεται στην ίδια την κοινότητα του νησιού. Πρόκειται για ένα ιδιοφυές μοντέλο: δείχνει πώς ο τουρισμός μπορεί να ενισχύσει μια οικονομία δεμένη με τον τόπο αξιοποιώντας το φυσικό, ανθρώπινο και πολιτισμικό κεφάλαιο και προσφέροντας στους επισκέπτες κάτι βαθιά ριζωμένο στον προορισμό.
Βαγγέλης ΣτυλιανίδηςΑρχιτέκτονας
«Ορισμένα νησιά ας αναπτυχθούν όπως η Μύκονος. Κάποια, όμως, να γίνουν φυσικά πάρκα»Στη δημόσια συζήτηση για την τουριστική ανάπτυξη των Κυκλάδων, η έννοια της προστασίας του τοπίου συχνά συνδέεται με έναν έντονο ρομαντισμό για το «ελληνικό καλοκαίρι», σημειώνει ο έμπειρος αρχιτέκτονας Βαγγέλης Στυλιανίδης. Τοποθετείται κριτικά απέναντι σε αυτή την προσέγγιση, θεωρώντας ότι συγκαλύπτει τα πραγματικά διλήμματα που αντιμετωπίζουν τα νησιά σήμερα.
«Το αισθητικό είναι αυτό που βλέπουμε όλοι και γι’ αυτό διαμαρτυρόμαστε. Πίσω όμως από το αισθητικό υπάρχουν πολύ σοβαρότερα ζητήματα, που έχουν να κάνουν με τη διαχείριση της φύσης». Φέρνει ως παράδειγμα τα υπόσκαφα: «Μια τάση δόμησης ιδιαίτερα επιβαρυντική για το περιβάλλον, καθώς δεν αποδομούνται ποτέ, γιατί είναι βαθιά μέσα στο χώμα με τρομερό οπλισμένο σκυρόδεμα. Το μοναδικό τους πλεονέκτημα είναι ότι δεν ενοχλούν αισθητικά, κάτι που όμως δεν παρηγορεί για τα υπόλοιπα».
«Η συζήτηση για τις Κυκλάδες δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο τοπίο», λέει, «το θέμα είναι να βοηθήσουμε τους κατοίκους να ζήσουν αξιοπρεπώς. Περιοχές που σήμερα προβάλλονται ως "παράδεισοι" ήταν μέχρι πρόσφατα νησιά όπου για να πάρεις μια φραντζόλα ψωμί έπρεπε να ξεκινήσεις με γαϊδούρι».
«Πρέπει να αποφασίσουμε: ή θέλουμε τουρισμό στα νησιά -γιατί, δυστυχώς, δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι άλλο ως χώρα- ή τα νησιά θα γίνουν φυσικά πάρκα. Και τότε πρέπει να απαντήσουμε ποιος θα τα πληρώνει: εμείς, η UNESCO, δεν ξέρω ποιος, ώστε να διατηρούν, με τους κατοίκους μέσα, τον χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία τους. Αν αναπτυχθούν τουριστικά, αυτό σημαίνει αναπόφευκτα ριζική αλλοίωση του οικιστικού περιβάλλοντος λόγω κλίμακας».
Κατά τη γνώμη του θα ήταν προτιμότερο να υπάρξει μια συνειδητή πολιτική επιλογή διαφοροποίησης: ορισμένα νησιά να αναπτυχθούν εντατικά, ακόμη και με όρους υπερανάπτυξης τύπου Μυκόνου, ενώ άλλα να διατηρηθούν με αυστηρούς περιορισμούς, λειτουργώντας ως περιβαλλοντικά πάρκα. «Το λέω σκληρά, αλλά για μένα η μόνη λύση είναι να φτιαχτούν οργανωμένα τουριστικά συγκροτήματα. Εκεί μπορούμε να περιορίσουμε τον αριθμό και το μέγεθός τους και τα κέρδη αυτής της δραστηριότητας να επιστρέφονται σε σημαντικό ποσοστό στους κατοίκους απευθείας και όχι μόνο μέσω της φορολογίας».
Κατά τον Βαγγέλη Στυλιανίδη, το βασικό πρόβλημα δεν είναι η απουσία θεσμικού πλαισίου, αλλά η εφαρμογή του. «Υπάρχουν εργαλεία, απλώς δεν εφαρμόζονται», λέει, επισημαίνοντας την ανάγκη για σοβαρά Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και αυστηρή τήρηση των κανόνων.
Στελίν ΒολάντιςΔιευθύντρια του «Town & Country»
«Προστατεύστε την αυθεντική ομορφιά, όχι το στερεότυπο»Αν αγαπάς την Ελλάδα, οφείλεις να βοηθήσεις να διευρυνθεί η συζήτηση γύρω από αυτήν, να γίνει πιο πλούσια και πιο πολυσυλλεκτική. Και με αφορμή το νέο Χωροταξικό, να μιλήσεις για την ομορφιά και την Ιστορία της πέρα από στερεότυπα. Να το κάνεις όχι μόνο θεωρητικά, αλλά έμπρακτα, βιώνοντας καλοκαίρια στη Νότια Ελλάδα -όχι μόνο στις Κυκλάδες ή στην Αθήνα-, με εμπειρίες στις άγνωστες γωνιές της και με χειμώνες στον Βορρά. Η Ελλάδα σίγουρα δεν είναι μόνο καλοκαιρινός προορισμός. Και δεν είναι μόνο το μπλε και το λευκό. Οσο πιο ξεκάθαρα και επίμονα περάσει αυτό το μήνυμα, τόσο περισσότεροι επισκέπτες θα το ακούσουν και τόσο περισσότεροι θα ταξιδέψουν στη χώρα με άλλον ρυθμό και πιο σοφιστικέ επιλογές.
Είναι αλήθεια ότι ο τουρισμός της Ελλάδας εκτοξεύεται, και αυτό σαφέστατα είναι μια μοναδική ευκαιρία για επισκέπτες και ντόπιους. Τώρα, όμως, είναι η ώρα που χρειάζεται να φροντίσουμε όλοι μαζί να μη συρρέουν οι ίδιοι άνθρωποι, την ίδια περίοδο, στα ίδια (και τα ίδια) μέρη. Είναι μια δύσκολη εξίσωση, όμως για όσους αναρωτιούνται πού τελικά αξίζει να πας, η συμβουλή μου είναι απλή: υπάρχει ένας απλός δείκτης, οι ίδιοι οι Ελληνες. Το καμπανάκι χτυπά όταν αποφεύγουν έναν προορισμό επειδή δεν αντέχεται από την πολυκοσμία. Ευτυχώς, οι εναλλακτικές στην Ελλάδα είναι αναρίθμητες.
Στέφανος ΨημένοςΧαρτογράφος μονοπατιών
«Το τοπίο είναι η ταυτότητα κάθε τόπου»Για τον χαρτογράφο και μελετητή μονοπατιών Στέφανο Ψημένο, η συζήτηση για το μέλλον των Κυκλάδων ξεκινά από την παραδοχή ότι ο τουρισμός αποτελεί σήμερα το βασικό, αν όχι το μοναδικό όχημα οικονομικής ανάπτυξης των νησιών αυτών. Ωστόσο, ο ίδιος επιμένει ότι η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι ενιαία, ούτε άκριτη. Κάθε νησί διαθέτει μια ιδιαίτερη ταυτότητα, που αποτελεί το πραγματικό του συγκριτικό πλεονέκτημα.
«Η Ανάφη, για παράδειγμα, προσελκύει επισκέπτες διότι υπάρχει ένα αδιατάρακτο τοπίο χωρίς δόμηση, δεν υπάρχουν δρόμοι, υπάρχουν πολλά μονοπάτια. H Μήλος ξεχωρίζει για το ιδιαίτερο γεωλογικό τοπίο και την εντυπωσιακή ακτογραμμή της. Τέτοιου είδους χαρακτηριστικά καθορίζουν την επιλογή ενός προορισμού αντί για έναν άλλο», επισημαίνει.
Στο πλαίσιο αυτό, ο πεζοπορικός τουρισμός αναδεικνύεται ως μια ρεαλιστική και βιώσιμη εναλλακτική. Οπως εξηγεί, αυτοί οι επισκέπτες έρχονται άνοιξη και φθινόπωρο -επεκτείνοντας χρονικά την τουριστική μας σεζόν-, διαθέτουν «καλό πορτοφόλι» και αναζητούν αυθεντικές εμπειρίες. «Οι άνθρωποι που έρχονται και αναζητούν την εμπειρία θα μείνουν σε ξενώνα και όχι σε ξενοδοχείο, θα επιλέξουν τοπικά προϊόντα και τοπικές γεύσεις».
Κεντρικό ρόλο σε αυτό το τουριστικό μοντέλο παίζουν τα μονοπάτια, τα οποία ωστόσο βρίσκονται σήμερα σε καθεστώς αβεβαιότητας. «Ενα μονοπάτι απλά εξαφανίζεται γιατί γίνεται δρόμος για να χτιστεί το ξενοδοχείο. Δεν υπάρχει θεσμοθετημένο πλαίσιο για την προστασία, τη σήμανση και τη συντήρησή τους». Η ανάγκη για τη δημιουργία ενός Εθνικού Δικτύου Μονοπατιών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη αυτού του τύπου τουρισμού.
Παναγιώτης Τουρνικιώτηςκαθηγητής Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ
«Η γη των νησιών είναι πολιτιστικό αγαθό»Χωρίς αμφιβολία, ο τουρισμός υπήρξε για τα νησιά των Κυκλάδων μάννα εξ ουρανού, λέει ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής Παναγιώτης Τουρνικιώτης. Ωστόσο επισημαίνει ότι πλέον έχει ξεπεραστεί το όριο. «Αυτή τη στιγμή πάμε προς μια καταστροφική υπέρβαση. Αργά ή γρήγορα θα περιοριστεί ο τουρισμός γιατί ο υπερτουρισμός θα αποτρέπει τον προορισμό». Οπως εξηγεί, όταν ένας προορισμός μετατρέπεται σε ένα πλήρως τυποποιημένο τουριστικό προϊόν, όταν όλα μοιάζουν ίδια, όταν το τοπίο, οι κλίμακες και οι ρυθμοί ισοπεδώνονται, χάνεται αυτό που έκανε τον τόπο ξεχωριστό, χάνεται η ταυτότητά του.
«Είναι άλλο πράγμα να πας κάπου και να είσαι κάπου, και είναι άλλο πράγμα να πας κάπου για διακοπές και να μην έχει σημασία πού. Στο τέλος δεν είσαι πουθενά, είσαι κάπου για διακοπές και δεν έχει σημασία πού. Αυτό θα είναι μεγάλη απώλεια για έναν τόπο και για μια χώρα. Εάν θεωρήσουμε ότι αυτό το οποίο αγαπήσαμε στα νησιά του Αιγαίου ή στις όμορφες παραλίες της Πελοποννήσου είναι ένα αγνό, καθαρό τοπίο, μια φύση, μια γεωλογική δομή, ακρωτήρια με τους βράχους τους να γράφουν στη δύση του ηλίου και να κυματίζει επάνω τους ο αφρός της θάλασσας, θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτό δεν είναι το ίδιο με ένα μεγάλο resort. Εχουμε, λοιπόν, ανάγκη τεράστιας προστασίας της κληρονομιάς που έχουμε, γιατί αυτή θα μας μείνει, ενώ η μόδα των resorts μπορεί να τελειώσει και μετά θα ψάχνουμε να βρούμε τρόπους για το πώς θα τα γκρεμίσουμε ή πώς θα τα επαναχρησιμοποιήσουμε».
Ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης εντοπίζει τη ρίζα του προβλήματος στις κεντρικές πολιτικές επιλογές των τελευταίων δεκαετιών. Οπως υποστηρίζει, προστατεύτηκαν οι παραδοσιακοί οικισμοί, αλλά όχι τα φυσικά τοπία, ενώ επιτράπηκε η εκτός σχεδίου δόμηση με χωροταξικά σχήματα που «διευκόλυναν τη διασπορά της οικοδομής του τουρισμού σε όλο το φυσικό τοπίο των νησιών». Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, προτείνει μια «σχεδόν ολική παύση της δόμησης εκτός οριοθετημένων οικισμών. Η ανάπτυξη θα έπρεπε να συγκεντρώνεται σε οικισμούς με υποδομές και σαφές σχέδιο, όχι να εξαπλώνεται αποσπασματικά στο τοπίο. Δυσκολευόμαστε να κοιτάξουμε μακριά. Σχεδιάζουμε σαν το αύριο να είναι σαν το σήμερα για πάντα. Οι τάσεις αλλάζουν, ενώ οι κατασκευές και οι αλλοιώσεις στο τοπίο παραμένουν».
Θεωρεί θεμελιώδες ζήτημα την ευθύνη της Πολιτείας. Οπως λέει, όταν μιλάμε για τη γη των νησιών, «δεν είναι απλά ιδιωτική γη, αλλά και ένα κοινό πολιτιστικό αγαθό». Και ακριβώς γι’ αυτό καταλήγει ότι «η ίδια η Πολιτεία θα πρέπει να οργανώσει αυστηρούς κανόνες», θέτοντας όρια εκεί όπου η εκμετάλλευση απειλεί να καταστρέψει κάτι που ανήκει σε όλους.
Δρ Σεντά Ντομανίτς ΣεκμένΤαξιδιωτική συντάκτρια και δημιουργός του οδηγού
«Monday to Sunday Book», πρώην διευθύντρια της «Vogue» Τουρκίας
«To πνεύμα των Κυκλάδων πνίγεται από την υπερανάπτυξη»Το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι η έλλειψη γοητείας· είναι η υπερσυγκέντρωση. Ο χωροταξικός σχεδιασμός χρειάζεται να στηρίξει ενεργά την ανακατανομή της ζήτησης: να περιορίσει την ανάπτυξη στα κορεσμένα νησιά και παράλληλα να κατευθύνει με σκέψη, αλλά κυρίως με μέτρο, μια χαμηλού αποτυπώματος τουριστική βιομηχανία σε λιγότερο προβεβλημένες περιοχές. Προορισμοί όπως τα Ζαγοροχώρια, τα Τζουμέρκα και η Εύβοια διαθέτουν τοπία, πολιτισμό και εποχικότητα με βάθος, κι όμως παραμένουν αόρατα για τους διεθνείς επισκέπτες.
O νέος σχεδιασμός οφείλει, πάνω απ’ όλα, να προστατεύσει το πνεύμα των νησιών. Στη Μύκονο, στη Σαντορίνη και την Κω η πυκνότητα, η κλίμακα και η ταχύτητα της ανάπτυξης έχουν αποδυναμώσει την ελκυστικότητά τους. Οταν ένα νησί μετατρέπεται σε ένα ασφυκτικό θέαμα από μεγάλα ξενοδοχεία, beach clubs και βραχυχρόνιες μισθώσεις, η εμπειρία περνά από τη χαρά της ανακάλυψης στην προσπάθεια για αποφυγή.
Γιολάντα ΕντουαρντςΤαξιδιωτική συντάκτρια και δημιουργός του «Yolo Journal»
«Ο τουρισμός θα πέσει όταν ο τόπος πάψει να μοιάζει πια με Ελλάδα»Η ανάπτυξη χωρίς την απαραίτητη προσοχή για τον τόπο είναι αναμφίβολα ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Ωστόσο, στην Ελλάδα -όπου ο κόσμος ταξιδεύει ακριβώς επειδή δεν είναι υπεραναπτυγμένη- η ανάγκη προστασίας της γίνεται πιο κρίσιμη από ποτέ. Δεν είναι μόνο θέμα αισθητικής ή αξιών· είναι, στην ουσία, μια μακροπρόθεσμη οικονομική εξίσωση: τι γίνεται όταν ο τουρισμός αρχίσει να υποχωρεί επειδή ο τόπος δεν μοιάζει πια με την Ελλάδα; Οι ταξιδιώτες τους οποίους όλοι θέλουν -αυτούς που ξοδεύουν, που ενδιαφέρονται για τον πολιτισμό, που επιστρέφουν- δεν έρχονται εδώ για να δουν τις ίδιες μεγάλες μονάδες στοιβαγμένες η μία δίπλα στην άλλη. Ερχονται επειδή η Ελλάδα είναι όμορφη. Και η ιστορία δείχνει πόσο εύκολα αυτή η ομορφιά μπορεί να υπονομευτεί: πολλοί προσπερνούν τη Ρόδο ή μένουν μόνο ένα βράδυ, σε διέλευση, επειδή η κακή ανάπτυξη της δεκαετίας του ’80 άφησε μόνιμο αποτύπωμα. Κάτι ανάλογο ακούς συχνά και για την Κω. Από την άλλη, νησιά όπως η Πάτμος και η Σύμη δείχνουν τι σημαίνει να διατηρείς την ταυτότητά σου: έχουν απήχηση που, αντί να ξεθυμαίνει, ενισχύεται. Στη Μήλο, πάλι, χτυπάει το καμπανάκι. Oταν άρχισα να πηγαίνω εκεί το 2015 για ένα άρθρο στο «Condé Nast Traveller», υπήρχαν μόνο λίγα ξενοδοχεία επιπέδου και -τουλάχιστον στις ΗΠΑ- δεν ήταν ακόμα θέμα συζήτησης. Σήμερα θυμίζει μικρή Σαντορίνη: γεμάτη Αμερικανούς που τσακώνονται για φωτογραφίες για το Instagram, για τις οποίες εξάλλου ήρθαν εξαρχής.
Αυτός ο τουρισμός που ακολουθεί τη μόδα δεν χτίζει πιστότητα με τον τόπο. Δεν έρχεται για να επιστρέψει· έρχεται για να προλάβει. Και φοβάμαι πως αυτή η λογική, όσο κερδοφόρα κι αν μοιάζει βραχυπρόθεσμα, φθείρει την εμπειρία, φθηναίνει τον προορισμό και στην τελική δεν είναι βιώσιμη. Ας ελπίσουμε ότι το Χωροταξικό θα δώσει ουσιατικές λύσεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου