Η Τεχεράνη επιδιώκει να μετατρέψει τη στρατιωτική πίεση σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ
Takeawaysby Protothema AIΤο Ιράν επιδιώκει να μετατρέψει την επιβίωσή του σε αναγνώριση περιφερειακού ρόλου, αντί να νικήσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ.
Η αμερικανική πρόταση ζητά παύση εμπλουτισμού ουρανίου και περιορισμό πυραύλων, με αντάλλαγμα ελάφρυνση κυρώσεων, αλλά το Ιράν την απέρριψε ως «μαξιμαλιστική».
Η ιρανική αντιπρόταση αποσκοπεί στην αναγνώριση ειδικής κυριαρχικής αρμοδιότητας επί των Στενών του Ορμούζ, μετατρέποντας τη φθορά σε διαπραγματευτικό μοχλό.
Η προσπάθεια του Ιράν να επιβάλει πολιτικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ θα σήμαινε στρατηγική ανατροπή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Ακόμη και υπό πίεση, το Ιράν διαθέτει τον μοχλό των Στενών του Ορμούζ, καθιστώντας την Τεχεράνη απαραίτητη σε κάθε διαπραγμάτευση για την παγκόσμια ενεργειακή ροή.Το σενάριο μοιάζει σήμερα σχεδόν εκτός κάδρου. Και όμως, ακριβώς επειδή είναι τόσο δύσκολο, αξίζει να εξεταστεί. Όχι ως πρόβλεψη, αλλά ως άσκηση στρατηγικής ανάγνωσης. Διότι σε αυτόν τον πόλεμο, η νίκη δεν θα μετρηθεί μόνο σε κατεστραμμένους εκτοξευτές, νεκρούς διοικητές και χτυπημένες υποδομές. Θα μετρηθεί και στο ποιος θα επιβάλει στο τέλος τον πολιτικό ορισμό της πραγματικότητας. Και εκεί βρίσκεται η πιο λεπτή ιρανική φιλοδοξία. Όχι να νικήσει τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ στο πεδίο - αυτό είναι εκτός αναλογίας ισχύος - αλλά να επιβιώσει αρκετά, να κρατήσει ανοιχτό το κόστος για τους αντιπάλους του και να μετατρέψει την ίδια την επιβίωσή του σε αναγνώριση περιφερειακού ρόλου.
Η αμερικανική πρόταση των 15 σημείων, που διαβιβάστηκε μέσω Πακιστάν, δείχνει ακριβώς το περίγραμμα αυτής της μάχης. Η Ουάσιγκτον ζητά παύση εμπλουτισμού ουρανίου, περιορισμό ή ξήλωμα κρίσιμων πυραυλικών δυνατοτήτων, τερματισμό της στήριξης προς περιφερειακούς συμμάχους και επαναλειτουργία των στενών του Ορμούζ, με αντάλλαγμα ελάφρυνση κυρώσεων και ένα μονοπάτι εξόδου από την πολεμική κλιμάκωση. Η πρώτη ιρανική απάντηση ήταν αρνητική. Όχι μόνο επειδή η πρόταση κρίθηκε «μαξιμαλιστική», αλλά επειδή από την οπτική της Τεχεράνης ισοδυναμεί με παράδοση μετά από πόλεμο χωρίς εγγυήσεις.
Η ιρανική αντιπρόταση
Η ιρανική λογική κινείται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση. Η Τεχεράνη δεν απαντά ως ηττημένο μέρος που αναζητεί απλώς όρους ανακωχής. Απαντά ως δύναμη που επιχειρεί να μετατρέψει τη φθορά της σε διαπραγματευτικό μοχλό. Οι όροι που αποδίδονται στην ιρανική πλευρά - αποζημιώσεις, εγγυήσεις ότι δεν θα συνεχιστούν τα πλήγματα, παύση στοχοποίησης αξιωματούχων και, κυρίως, αναγνώριση ειδικής κυριαρχικής αρμοδιότητας επί των Στενών του Ορμούζ - δεν συνιστούν τεχνική αντιπρόταση. Συνιστούν προσπάθεια αναδιατύπωσης του ίδιου του πολέμου.
Η Τεχεράνη λέει, επί της ουσίας, ότι δεν αρκεί να σταματήσουν οι επιθέσεις. Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η ασφάλεια της ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη περνά αναγκαστικά μέσα από εκείνη. Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Διότι αν το πυρηνικό πρόγραμμα είναι το επίσημο casus belli, το Ορμούζ είναι η πραγματική γεωοικονομική λεπίδα που το Ιράν κρατά στον λαιμό της διεθνούς αγοράς. Και γι’ αυτό η αντιπρότασή του δεν αφορά μόνο την επιβίωση του καθεστώτος. Αφορά τη θεσμοποίηση της χρησιμότητάς του.
Το Ορμούζ δεν είναι ένα ακόμη κομβικό πέρασμα
Εδώ ακριβώς αρχίζει το σχεδόν απίθανο σενάριο. Το Ιράν έχει ήδη ενημερώσει τα Ηνωμένα Έθνη και τον IMO ότι «μη εχθρικά» πλοία μπορούν να διέρχονται από τα Στενά, εφόσον συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές και δεν συνδέονται με εχθρικές ενέργειες κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Αυτό από μόνο του είναι μια μονομερής απόπειρα αλλαγής καθεστώτος σε έναν από τους κρισιμότερους διεθνείς θαλάσσιους διαδρόμους. Η διεθνής αρχή για τέτοια στενά είναι η διέλευση transit passage, όχι ένα σύστημα αδειών, πολιτικού ελέγχου και επιλεκτικής πρόσβασης από το παράκτιο κράτος.
Με απλά λόγια, αν οι ΗΠΑ έφταναν ποτέ - έστω έμμεσα, έστω σε μια θολή διπλωματική διατύπωση - να αναγνωρίσουν στην Τεχεράνη αποκλειστικό ρυθμιστικό ρόλο ή «πρωτοκαθεδρία» στο Ορμούζ, δεν θα είχαμε μια περιορισμένη παραχώρηση αποκλιμάκωσης. Θα είχαμε στρατηγική ανατροπή του καθεστώτος ελεύθερης ναυσιπλοΐας σε διεθνές στενό. Θα σήμαινε ότι η Ουάσιγκτον δέχεται πως ένα αναθεωρητικό κράτος, αφού χρησιμοποίησε πυραύλους, νάρκες, drones, ασφάλιστρα πολέμου και επιλεκτική διέλευση, απέσπασε τελικά πολιτική αναγνώριση του δικαιώματός του να φιλτράρει την παγκόσμια ενεργειακή ροή. Παράλληλα μέσα από την συγκεκριμένη διατύπωση όσο «θολή» κι αν είναι αυτή το Ιράν δεδομένα θα μετατρεπόταν από τον de facto εχθρό όλων στην περιοχή στον αδιαμφισβήτητα ισχυρότερο «παίχτη» σε μία ζώνη πέρα και πάνω από την Μέση Ανατολή.
Μια νίκη χωρίς θρίαμβο
Κάπου εκεί γεννιέται το παράδοξο του τίτλου. Το Ιράν θα μπορούσε να χάσει στο πιο ορατό επίπεδο και να κερδίσει στο βαθύτερο. Να έχει υποστεί βαριά πλήγματα στην αεράμυνα, στην υποδομή, στην αλυσίδα διοίκησης, ίσως και στο εσωτερικό κύρος του καθεστώτος, αλλά ταυτόχρονα να έχει επιβάλει μια νέα πραγματικότητα: ότι χωρίς συνεννόηση με την Τεχεράνη δεν ανοίγει ξανά πλήρως η βασική βαλβίδα του παγκόσμιου πετρελαίου και LNG. Αυτό θα ήταν ήττα στο στρατιωτικό επίπεδο, αλλά τεράστια νίκη στο στρατηγικό. Η Τεχεράνη δεν θα είχε σπάσει την αμερικανική ισχύ. Θα είχε όμως κάμψει την αμερικανική αρχή. Και για καθεστώτα που ξέρουν ότι δεν μπορούν να επιβληθούν συμμετρικά, αυτή είναι η ανώτερη μορφή κέρδους: να επιβάλουν στον ισχυρό όχι την ήττα, αλλά την αναπροσαρμογή.
Γιατί όμως είναι σχεδόν αδύνατο;
Γι’ αυτό ακριβώς το σενάριο παραμένει σχεδόν απίθανο. Μια τέτοια αμερικανική παραδοχή θα ισοδυναμούσε με γεωπολιτική αυτοϋπονόμευση. Θα τραυμάτιζε τη θεμελιώδη αμερικανική θέση περί ελευθερίας ναυσιπλοΐας. Θα ανησυχούσε βαθιά τους αραβικούς συμμάχους του Κόλπου, οι οποίοι δεν μπορούν να δεχθούν ότι η ενεργειακή και εμπορική τους επιβίωση θα εξαρτάται θεσμικά από την ιρανική καλή θέληση. Θα έστελνε επίσης ένα επικίνδυνο μήνυμα πολύ πέρα από τον Περσικό Κόλπο: από την Ερυθρά Θάλασσα έως τη Νότια Σινική Θάλασσα, κάθε δύναμη που ελέγχει ένα chokepoint θα μπορούσε να συμπεράνει ότι η επιλεκτική αποσταθεροποίηση αποδίδει. Οτι δηλαδή αν κλείσεις αρκετά αποτελεσματικά μια θαλάσσια αρτηρία, μπορείς στο τέλος να αποσπάσεις όχι απλώς διαπραγμάτευση, αλλά και αναγνώριση. Για την Ουάσινγκτον αυτό θα ήταν βραχυπρόθεσμη αποκλιμάκωση με μακροπρόθεσμο στρατηγικό κόστος. Και ακριβώς γι’ αυτό, όσο κι αν το Ιράν θα ήθελε να μετατρέψει το Ορμούζ από διεθνές πέρασμα σε μηχανισμό πολιτικής αδειοδότησης, η αμερικανική αποδοχή ενός τέτοιου πλαισίου θα παραμείνει το όριο που δύσκολα θα διαβεί οποιοσδήποτε Λευκός Οίκος.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι άλλο. Το Ιράν δεν χρειάζεται να επιτύχει αυτό το σχεδόν αδύνατο για να έχει ήδη αποδείξει κάτι σημαντικό. Ότι ακόμη και υπό τεράστια στρατιωτική πίεση, εξακολουθεί να διαθέτει έναν μοχλό που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει. Και ότι όσο το Ορμούζ παραμένει σημείο όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και κρίσιμο μέρος του LNG, η Τεχεράνη θα προσπαθεί να μετατρέπει κάθε κρίση ασφαλείας σε διαπραγμάτευση ισχύος. Οχι επειδή μπορεί να νικήσει τους πάντες. Αλλά επειδή μπορεί να πείσει ότι κανείς δεν μπορεί να κλείσει τον λογαριασμό χωρίς εκείνη. Αυτό δεν είναι ακόμη νίκη. Είναι όμως ο πιο επικίνδυνος ορισμός του «χάνει κερδίζοντας».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου