Στη σκιά των δύο πολέμων που μαίνονται στα σύνορα της Ευρώπης πραγματοποιήθηκε η μαραθώνια, 12ωρη σύνοδος κορυφής της ΕΕ, με τους ηγέτες να εμφανίζονται ανίκανοι να δώσουν ουσιαστικές λύσεις — είτε στο μέτωπο της Ουκρανίας είτε σε αυτό της Μέσης Ανατολής, όπως αναφέρει το Politico σε ανάλυσή του.
Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.
►Οι «υπνοβάτες» των Βρυξελλών οδηγούν την ΕΕ σε μια επικίνδυνη ενεργειακή κρίση
Η εικόνα αδυναμίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις ήταν πιο εμφανής από ποτέ. Ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και η ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι — μαζί με ακόμη 24 ηγέτες — περιορίστηκαν σε διαφωνίες, αδράνεια και δηλώσεις χωρίς αντίκρισμα, την ώρα που οι βομβαρδισμοί και οι επιθέσεις συνεχίζονταν.
«Σε αυτές τις ιδιαίτερα ταραγμένες στιγμές, είναι πιο κρίσιμο από ποτέ να διατηρηθεί η διεθνής τάξη που βασίζεται σε κανόνες», δήλωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο οποίος προήδρευσε της συνόδου στις Βρυξέλλες. «Η εναλλακτική είναι το χάος — ο πόλεμος στην Ουκρανία και η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή». Ωστόσο, πέρα από τις δηλώσεις, δεν υπήρξε ουσιαστική δράση.
Την ώρα που η Τεχεράνη ενέτεινε τις επιθέσεις της στους γείτονές της, επηρεάζοντας ακόμη και τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης, το Κίεβο εξαπέλυε πλήγματα σε ρωσικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ο Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσιγκτον αστειευόταν για την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ μαζί με την ιάπωνα πρωθυπουργό, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναλώθηκαν σε τεχνικές συζητήσεις για το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών — ένα θέμα που, αν και συνδέεται με την ενεργειακή κρίση, σίγουρα πάντως δεν αποτελεί ζήτημα το οποίο αντανακλά τη γεωπολιτική ισχύ της Ευρώπης.
►Οι εξελίξεις την 21η μέρα του πολέμου στο Ιράν στο LIVE BLOG του iEidiseis
Στο ζήτημα του Ιράν, οι «27» παραδέχθηκαν εμμέσως ότι δεν διαθέτουν ούτε την επιρροή ούτε τη βούληση για ουσιαστική παρέμβαση. Αντίθετα, για την Ουκρανία — όπου η ΕΕ θεωρητικά έχει ισχυρότερο ρόλο — οι εσωτερικές διαφωνίες εμπόδισαν την έγκριση πακέτου στήριξης ύψους 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο.
Σύμφωνα με ευρωπαίο αξιωματούχο, «δεν υπήρχε κοινή προθυμία εμπλοκής» στο ζήτημα του Ιράν, αποτυπώνοντας το κλίμα που επικράτησε πίσω από τις κλειστές πόρτες της συνόδου.
Μάλιστα, ο Φρίντριχ Μερτς φέρεται να εξέφρασε ανησυχία ότι η ενασχόληση με το Ιράν αποπροσανατολίζει από την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής οικονομίας — που ήταν και ο αρχικός στόχος της συνόδου — πριν οι διεθνείς εξελίξεις ανατρέψουν πλήρως την ατζέντα.
Όπως σχολίασε χαρακτηριστικά αξιωματούχος της ΕΕ, «ο κόσμος έμοιαζε πολύ διαφορετικός στο Alden Biesen», αναφερόμενος στην πρόσφατη συνάντηση για την ανταγωνιστικότητα στο εμβληματικό βελγικό κάστρο. Από τότε, όμως, ο πόλεμος με το Ιράν και το αδιέξοδο στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας — μετά και την υπαναχώρηση του ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν — άλλαξαν ριζικά τις προτεραιότητες της Ευρώπης.
Ευρώπη: «Δεν είναι δικός μας πόλεμος»
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι το Ιράν έμεινε εντελώς εκτός συζήτησης στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ. Στο τραπέζι τέθηκε εκ νέου το ενδεχόμενο αποστολής γαλλικών πολεμικών πλοίων για την προστασία των Στενών του Ορμούζ, ενός κομβικού διαύλου για τη διεθνή διακίνηση πετρελαίου, τον οποίο η Τεχεράνη έχει ουσιαστικά μπλοκάρει, απειλώντας με επιθέσεις σε πλοία.
Η πρόταση φέρεται να εξετάζεται ακόμη και με πιθανή στήριξη από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. «Έχουμε ξεκινήσει μια διερευνητική διαδικασία και θα δούμε τις επόμενες ημέρες αν υπάρχουν πιθανότητες επιτυχίας», δήλωσε ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν.
Παρά τις συζητήσεις, ωστόσο, η τελική ανακοίνωση της συνόδου απέφυγε οποιαδήποτε σαφή δέσμευση για νέα στρατιωτική αποστολή, περιοριζόμενη σε γενικές αναφορές για ενίσχυση των ήδη υπαρχουσών ναυτικών επιχειρήσεων της ΕΕ στην περιοχή.
Με το πέρας των πολύωρων συνομιλιών, το συμπέρασμα για πολλούς ήταν απογοητευτικό: η Ευρώπη εμφανίζεται με περιορισμένη ισχύ — αλλά και βούληση — να επηρεάσει τις εξελίξεις.
«Η Μέση Ανατολή μας επηρεάζει άμεσα — αλλά είμαστε πραγματικά παίκτες σε αυτό το παιχνίδι;», διερωτήθηκε χαρακτηριστικά ευρωπαίος αξιωματούχος που συμμετείχε στις συνομιλίες. «Υπάρχουν πολλές δηλώσεις και τοποθετήσεις, αλλά υπάρχει ουσιαστικός ρόλος για την Ευρώπη στη λύση;», συνέχισε με νόημα.
Την ίδια απαισιόδοξη γραμμή φέρεται να μετέφερε και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, η οποία -σύμφωνα με διπλωματικές πηγές- προειδοποίησε τους ηγέτες με μια χαρακτηριστική φράση: «Το να ξεκινήσεις έναν πόλεμο είναι σαν μια ερωτική σχέση — είναι εύκολο να μπεις, αλλά δύσκολο να βγεις».
Μετάφραση: Αυτός δεν είναι πόλεμος της Ευρώπης — και δεν πρόκειται να γίνει.
Έτσι, όπως παραδέχθηκε σκωπτικά ευρωπαίος αξιωματούχος, η ΕΕ κατέληξε για ακόμη μία φορά στη γνώριμη τακτική: «να κάνει αυτό που κάνει πάντα» — δηλαδή να εκδίδει προσεκτικά διατυπωμένες, αλλά περιορισμένης επιρροής, δηλώσεις.
Καίγονται τεράστια κοιτάσματα φυσικού αερίου και η Ευρώπη συζητά για το… Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών
Η στάση της Ευρώπης δεν πέρασε απαρατήρητη από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, οι επιλογές της ΕΕ προκάλεσαν την έντονη δυσαρέσκεια του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, όταν κορυφαίοι ευρωπαίοι απεσταλμένοι απέρριψαν το αίτημά του για ενεργή συμβολή στην ασφάλεια του Στενό του Ορμούζ.
Παρά την κλιμακούμενη ένταση, τα τελικά συμπεράσματα της συνόδου κορυφής κινήθηκαν σε γνώριμα μονοπάτια, περιοριζόμενα σε γενικές εκκλήσεις για «αποκλιμάκωση» και «συγκράτηση», χωρίς συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, επιβεβαιώνοντας τη μέχρι τώρα στάση των «27».
Και όλα αυτά ενώ το Κατάρ προειδοποιούσε ότι ενδέχεται να μην μπορέσει να τηρήσει τις συμφωνίες προμήθειας υγροποιημένου φυσικού αερίου προς ευρωπαϊκές χώρες όπως το Βέλγιο και η Ιταλία. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τις επιθέσεις του Ιράν, το οποίο — απαντώντας σε αμερικανο-ισραηλινά πλήγματα — εξαπέλυσε βαλλιστικούς πυραύλους, προκαλώντας σοβαρές ζημιές που φτάνουν σχεδόν στο 20% της εξαγωγικής ικανότητας LNG της χώρας του Κόλπου.
Παρά το αυξανόμενο ενεργειακό σοκ, οι ευρωπαίοι ηγέτες αφιέρωσαν μεγάλο μέρος των διαβουλεύσεων σε ζητήματα κλιματικής πολιτικής, με επίκεντρο το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS), το οποίο αρκετά κράτη-μέλη επιδιώκουν να αναθεωρήσουν.
«Το να λέμε ότι το ETS είναι το μεγαλύτερο ζήτημα, ενώ μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου καίγονται, είναι τουλάχιστον παράδοξο», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ.
Από την πλευρά της, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι οι επιπτώσεις της σύγκρουσης ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια της Μέσης Ανατολής. Όπως τόνισε, ο πιο άμεσος αντίκτυπος εντοπίζεται στον ενεργειακό εφοδιασμό και στις τιμές, ανακοινώνοντας παράλληλα έκτακτα μέτρα για τον περιορισμό του κόστους — από φορολογικές ελαφρύνσεις έως ενίσχυση επενδύσεων στο ETS.
Καρφιά Όρμπαν κατά Ευρώπης – «Η στρατηγική της είναι απλά τρελή»
Αν μη τι άλλο, η πολύωρη σύνοδος κορυφής της ΕΕ ανέδειξε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τα σημεία όπου οι πόλεμοι σε Ιράν και Ουκρανία διασταυρώνονται — κυρίως στο πεδίο της ενέργειας και των γεωπολιτικών ισορροπιών.
Σε μια ενδεχομένως τελευταία του παρουσία σε ευρωπαϊκό συμβούλιο, μετά από 16 χρόνια στην εξουσία, ο ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά της στρατηγικής της ΕΕ για την ενεργειακή κρίση. «Η συμπεριφορά και η στρατηγική που επιδεικνύουν οι Ευρωπαίοι εδώ είναι απλά τρελή», δήλωσε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι η Ένωση θα πρέπει να στραφεί στην αγορά ρωσικού πετρελαίου για να «επιβιώσει».
Ο Όρμπαν βρίσκεται στο επίκεντρο της έντασης, καθώς έχει μπλοκάρει το πακέτο δανεισμού ύψους 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο, λόγω διαφωνιών για έναν κατεστραμμένο αγωγό που μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο μέσω ουκρανικού εδάφους προς την Ουγγαρία και άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης.
Η στάση του δεν άλλαξε ούτε κατά τη διάρκεια της συνόδου, ενώ βρήκε και μερική κατανόηση από την ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, η οποία δήλωσε ότι αντιλαμβάνεται τη θέση του.
Καθώς η απογοήτευση μέσα στην αίθουσα έφτανε στο αποκορύφωμά της, πολλοί ηγέτες επέκριναν έντονα τον ούγγρο πρωθυπουργό, σύμφωνα με τον σουηδό πρωθυπουργό Ούλφ Κρίστερσον. «Δεν έχω ξανακούσει τόσο σκληρή κριτική για κάποιον», ανέφερε χαρακτηριστικά στους δημοσιογράφους.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Φρίντριχ Μερτς, σημειώνοντας ότι οι ηγέτες ήταν «βαθιά αναστατωμένοι» με τη στάση της Ουγγαρίας, προειδοποιώντας πως η κρίση αυτή θα αφήσει «μόνιμο σημάδι» στις ευρωπαϊκές σχέσεις.
Παρά την πίεση, ο Όρμπαν δεν μετακινήθηκε από τη θέση του, με αποτέλεσμα το ζήτημα του δανείου να παραπεμφθεί στην επόμενη σύνοδο κορυφής. Μέχρι τότε, η Ουγγαρία θα μπορούσε να έχει νέο ηγέτη, ή τουλάχιστον έναν παλιό που δεν θα είναι απελπισμένος για ψήφους.
Άδειο το «ταμείο» της Συνόδου
Το τελικό «ταμείο» για την ΕΕ ήταν πενιχρό: ούτε στο μέτωπο του Ιράν ούτε σε αυτό της Ουκρανίας υπήρξε ουσιαστική πρόοδος. Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις ότι οι συνομιλίες θα μπορούσαν να παραταθούν όλη τη νύχτα ή ακόμη και να συνεχιστούν σε δεύτερη ημέρα λόγω της κρισιμότητας των εξελίξεων, όλα ολοκληρώθηκαν πριν τα μεσάνυχτα.
Έπειτα από 12 ώρες διαβουλεύσεων, οι ευρωπαίοι ηγέτες είχαν ελάχιστα να παρουσιάσουν στους πολίτες τους. Όπως παραδέχθηκε ο Ούλφ Κρίστερσον, «υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή», ενώ το βέτο του Όρμπαν για τη χρηματοδότηση προς την Ουκρανία «παραμένει σε ισχύ, κάτι που προκαλεί έντονη δυσαρέσκεια — τόσο σε εμάς όσο και στο Κίεβο».
Και κάπως έτσι, η σύνοδος ολοκληρώθηκε — χωρίς απαντήσεις, χωρίς αποφάσεις και με την Ευρώπη να μοιάζει πιο διχασμένη από ποτέ απέναντι σε δύο κρίσιμα μέτωπα…
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου