Οι επικριτές του Αμερικανού προέδρου λένε ότι θα μπορούσε να είχε αποφύγει τον πόλεμο αν την είχε διατηρήσει.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ έχει δεσμευτεί να εξασφαλίσει μια «πολύ καλύτερη» συμφωνία με το Ιράν από εκείνη που υπεγράφη από τον Μπαράκ Ομπάμα πριν από περισσότερο από μία δεκαετία.
Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.
Η συμφωνία αυτή, ευρέως γνωστή ως πυρηνική συμφωνία Ιράν του 2015, είχε σχεδιαστεί για να αποτρέψει το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Απαιτούσε από το Ιράν να περιορίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα με αντάλλαγμα την άρση οικονομικών κυρώσεων.
Ο Τραμπ αποσύρθηκε από τη συμφωνία κατά την πρώτη του θητεία, επαναφέροντας κυρώσεις και οδηγώντας το Ιράν να αυξήσει σημαντικά τις πυρηνικές του δραστηριότητες. Ο Τραμπ επιτέθηκε στο Ιράν τον περασμένο Ιούνιο και ξανά φέτος για να ανακόψει την πρόοδό του προς μια πιθανή ατομική βόμβα, την οποία το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει.
Οι επικριτές λένε ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να είχε αποφύγει έναν δαπανηρό πόλεμο αν είχε διατηρήσει τη συμφωνία του 2015, γνωστή επίσημα ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (Joint Comprehensive Plan of Action).
Σύμφωνα με τους NYT προειδοποιούν επίσης ότι ο Τραμπ μπορεί τελικά να αποδεχθεί όρους ελάχιστα καλύτερους από εκείνους που είχε εξασφαλίσει ο Ομπάμα πριν από πάνω από δέκα χρόνια.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τη Δευτέρα, ο Τραμπ κατέκρινε τη συμφωνία του 2015 ως «μία από τις χειρότερες συμφωνίες που έγιναν ποτέ σχετικά με την ασφάλεια της χώρας μας» και ως «έναν εγγυημένο δρόμο προς ένα πυρηνικό όπλο» για το Ιράν. Επίσης, την χλεύασε για την παράδοση 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε παλέτες με μετρητά στην Τεχεράνη.
Γιατί ο Πρόεδρος Ομπάμα ήθελε συμφωνία με το Ιράν;
Το Ιράν έχει επιμείνει ότι το δεκαετιών πυρηνικό του πρόγραμμα έχει ειρηνικούς σκοπούς, όπως έρευνα, ιατρική και ενέργεια. Όμως, ένα ειρηνικό πρόγραμμα μπορεί να επεκταθεί για στρατιωτική χρήση.
Μέχρι να αναλάβει ο Ομπάμα το 2009, δυτικοί αξιωματούχοι έβλεπαν ανησυχητικές ενδείξεις ότι το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν ενδιαφερόταν για πυρηνικά όπλα. Ο Ομπάμα, που είχε εκστρατεύσει με στόχο τον τερματισμό του πολέμου στο Ιράκ, ήταν απρόθυμος να χρησιμοποιήσει βία και ανησυχούσε επίσης ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να χτυπήσει τις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και να εμπλέξει τις ΗΠΑ σε νέο πόλεμο.
Το 2013 προσφέρθηκε να διαπραγματευτεί με την Τεχεράνη, η οποία είδε ευκαιρία να απαλλαγεί από τις οικονομικές κυρώσεις ΗΠΑ και Ευρώπης.
Η κυβέρνηση Ομπάμα ηγήθηκε διαπραγματεύσεων 20 μηνών μαζί με Ρωσία, Κίνα, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και Ευρωπαϊκή Ένωση. Στόχος ήταν το Ιράν να απέχει τουλάχιστον έναν χρόνο από την απόκτηση αρκετού πυρηνικού υλικού για βόμβα.
Πριν από τη συμφωνία, οι ΗΠΑ εκτιμούσαν ότι το Ιράν θα μπορούσε να φτάσει σε αυτό το σημείο μέσα σε δύο έως τρεις μήνες.
Κάποιοι αξιωματούχοι του Ομπάμα ήλπιζαν επίσης ότι η διπλωματία θα οδηγούσε σε θετικές αλλαγές στο Ιράν, ενισχύοντας μετριοπαθείς δυνάμεις και ανοίγοντας την οικονομία του.
Τι απαιτούσε η συμφωνία από το Ιράν;
Η συμφωνία απαιτούσε από το Ιράν να εγκαταλείψει το μεγαλύτερο μέρος του πυρηνικού του υλικού, να περιορίσει δραστικά τη δραστηριότητά του, να αποδεχθεί διεθνή επιτήρηση και να αποκηρύξει τα πυρηνικά όπλα.
Το Ιράν έστειλε εκτός χώρας το 98% του αποθέματος ουρανίου του. Πριν είχε αρκετό για 8–10 βόμβες· μετά όχι αρκετό ούτε για μία.
Επίσης, αποσυναρμολόγησε τα δύο τρίτα των φυγοκεντρητών του και συμφώνησε να λειτουργεί μόνο 5.060, με τα λιγότερο προηγμένα μοντέλα για δέκα χρόνια.
Δεν επιτρεπόταν εμπλουτισμός ή αποθήκευση ουρανίου στο υπόγειο εργοστάσιο Fordo για 15 χρόνια.
Η συμφωνία απαγόρευε εμπλουτισμό άνω του 3,67% έως το 2030 και αδρανοποίησε αντιδραστήρα πλουτωνίου.
Για έλεγχο, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) μπορούσε να επιτηρεί με κάμερες και επιθεωρητές.
Τι είπαν οι αντίπαλοι της συμφωνίας;
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η συμφωνία ήταν ελαττωματική επειδή πολλές ρυθμίσεις της έληγαν μετά από 15 χρόνια («sunset clauses»).
Λένε ότι ουσιαστικά επιτρέπει στο Ιράν να επεκτείνει το πυρηνικό του πρόγραμμα μετά το 2030. Οι αξιωματούχοι Ομπάμα απαντούν ότι το Ιράν δεν θα δεχόταν μεγαλύτερους περιορισμούς και ότι η συμφωνία κέρδισε πολύτιμο χρόνο.
Αντίθετα, με τον ισχυρισμό του Τραμπ ότι το Ιράν δεν δεσμεύτηκε ποτέ να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα, η συμφωνία αναφέρει ότι το Ιράν δεσμεύεται ότι «σε καμία περίπτωση δεν θα επιδιώξει, αναπτύξει ή αποκτήσει πυρηνικά όπλα».
Τι πήρε το Ιράν ως αντάλλαγμα;
Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους ήραν τις οικονομικές κυρώσεις που είχαν επιβληθεί για πάνω από μια δεκαετία.
Καταργήθηκαν κυρώσεις σε πετρέλαιο, ναυτιλία, τραπεζικό και ασφαλιστικό τομέα. Επίσης, αφαιρέθηκαν οι δευτερογενείς κυρώσεις που τιμωρούσαν τρίτες χώρες που συναλλάσσονταν με το Ιράν.
Το Ιράν μπόρεσε ξανά να πουλά πετρέλαιο, να δέχεται επενδύσεις και να αγοράζει προϊόντα, όπως ανταλλακτικά για αεροσκάφη.
Επίσης, απέκτησε πρόσβαση σε δεσμευμένα κεφάλαια στο εξωτερικό. Εκτιμάται ότι μπορούσε να έχει πρόσβαση σε περίπου 50 δισ. δολάρια, αν και οι επικριτές λένε ότι ήταν κοντά στα 100 δισ.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι μέρος των χρημάτων πήγε σε οργανώσεις όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούθι. Το Ιράν λέει ότι δεν έλαβε τα πλήρη οικονομικά οφέλη λόγω φόβου ξένων επενδυτών για κυρώσεις.
Τι ήταν τα «πακέτα με μετρητά»;
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα είναι η αποστολή 1,7 δισ. δολαρίων σε μετρητά στην Τεχεράνη.
Το 2016 οι ΗΠΑ έστειλαν μετρητά σε ξύλινες παλέτες, γεγονός που προκάλεσε έντονη κριτική.
Η κυβέρνηση Ομπάμα είπε ότι τα χρήματα σχετίζονταν με παλιά υπόθεση αγοράς όπλων πριν την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Το Ιράν είχε πληρώσει 400 εκατ. δολάρια για όπλα που δεν παραδόθηκαν και τα χρήματα είχαν συσσωρεύσει τόκους.
Οι ΗΠΑ κατέληξαν να πληρώσουν το ποσό μέσω διεθνούς διαιτησίας.
Τα μετρητά χρησιμοποιήθηκαν λόγω κυρώσεων που δεν επέτρεπαν τραπεζικές συναλλαγές.
Οι ΗΠΑ αρνούνται ότι επρόκειτο για «λύτρα», αλλά παραδέχονται ότι κράτησαν τα χρήματα μέχρι να απελευθερωθούν Αμερικανοί κρατούμενοι στο Ιράν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου