Shutterstock
Γράφει οΣωτήρης Χαραλαμπόπουλος
Τα πράσινα μάτια είναι το σπανιότερο φυσικό χρώμα ματιών στον κόσμο, καθώς απαντώνται μόλις στο 2% του παγκόσμιου πληθυσμού, σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας. Η σπανιότητά τους οφείλεται σε έναν περίπλοκο συνδυασμό γονιδίων, ο οποίος επηρεάζει την ποσότητα και τον τρόπο κατανομής της μελανίνης στην ίριδα.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το IFLScience, μέχρι πριν από περίπου 10.000 χρόνια, σχεδόν όλοι οι άνθρωποι στη Γη είχαν καστανά μάτια. Αυτό άλλαξε όταν μία τυχαία μετάλλαξη, ή πιθανώς περισσότερες, άρχισε να περιορίζει την παραγωγή μελανίνης στην ίριδα, ανοίγοντας τον δρόμο για το φάσμα των πιο ανοιχτών χρωμάτων ματιών που παρατηρούνται σήμερα.
Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.
Έτσι, σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας, τα πράσινα μάτια υπάρχουν μόλις στο 2% του παγκόσμιου πληθυσμού. Το ποσοστό είναι κάπως υψηλότερο σε ορισμένες χώρες, όπως οι ΗΠΑ, όπου περίπου το 9% του πληθυσμού έχει πράσινα μάτια, ωστόσο παραμένουν το πιο σπάνιο χρώμα στις περισσότερες ανθρώπινες πληθυσμιακές ομάδες. Στην κατηγορία αυτή δεν περιλαμβάνονται οι κοκκινωπές ή «βιολετί» ίριδες που εμφανίζονται περιστασιακά σε άτομα με αλμπινισμό.
Γιατί τα πράσινα μάτια είναι τόσο σπάνια
Η σπανιότητα των πράσινων ματιών εξηγείται κυρίως από τη γενετική. Για πολλά χρόνια επικρατούσε η απλουστευμένη αντίληψη ότι ένα μόνο γονίδιο καθορίζει το χρώμα των ματιών. Πολλοί, για παράδειγμα, είχαν διδαχθεί ότι τα καστανά μάτια είναι κυρίαρχο χαρακτηριστικό, τα μπλε υπολειπόμενο και ότι η εξήγηση σταματά εκεί.
Στην πραγματικότητα, όμως, όπως συμβαίνει συχνά στη γενετική, τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα. Δεν είναι, άλλωστε, αδύνατο δύο γονείς με μπλε μάτια να αποκτήσουν παιδί με καστανά μάτια.
Όλα τα χρώματα ματιών, από το σκούρο καστανό έως το μελί, το μπλε και το πράσινο, εξαρτώνται τελικά από την ποσότητα μελανίνης που παράγεται στην ίριδα. Η διαδικασία αυτή είναι περίπλοκη, καθώς δεκάδες γονίδια συμμετέχουν και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους με σύνθετους τρόπους.
Περίπου το 75% του χρώματος των ματιών καθορίζεται από το γονίδιο OCA2, το οποίο σχετίζεται με την παραγωγή της μελανίνης, της βασικής σκούρας καστανής χρωστικής. Πιο συγκεκριμένα, το OCA2 εμπλέκεται στην ωρίμανση των μελανοσωμάτων, δηλαδή των κυτταρικών δομών που παράγουν και αποθηκεύουν τη μελανίνη.
Ένα ακόμη σημαντικό γονίδιο είναι το HERC2, το οποίο εμφανίζεται σε διαφορετικές παραλλαγές και μπορεί να οδηγήσει το OCA2 να παράγει λιγότερη μελανίνη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πιο ανοιχτόχρωμα μάτια. Οι διαφορετικοί συνδυασμοί αυτών και άλλων γονιδίων αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, δημιουργώντας ένα πολύπλοκο, αλλά εντυπωσιακό, γενετικό αποτέλεσμα.
Όπως αναφέρεται σε επιστημονική δημοσίευση στο περιοδικό Eye, «γνωρίζουμε πλέον ότι το χρώμα των ματιών είναι στην πραγματικότητα ένα σύνθετο γενετικό χαρακτηριστικό, που περιλαμβάνει την αλληλεπίδραση ορισμένων βασικών γονιδίων και πολλών δευτερευόντων γονιδίων».
Τα πράσινα μάτια δεν περιέχουν πράσινη χρωστική
Στην περίπτωση των πράσινων ματιών, οι άνθρωποι πρέπει να φέρουν έναν λεπτό και συγκεκριμένο συνδυασμό γονιδίων, ο οποίος παράγει ακριβώς τη σωστή ποσότητα ανοιχτής καστανής χρωστικής.
Το ενδιαφέρον είναι ότι τα πράσινα μάτια δεν περιέχουν καθόλου πράσινη χρωστική. Η χαρακτηριστική τους απόχρωση επηρεάζεται επίσης από τη λιπόχρωμη, μία κιτρινωπή λιποδιαλυτή χρωστική που ευθύνεται και για το χρώμα του κρόκου του αυγού και του βουτύρου, σε συνδυασμό με μικρές ποσότητες καστανής χρωστικής. Όταν το φως αντανακλάται από αυτές τις χρωστικές με συγκεκριμένο τρόπο, διασκορπίζεται και δημιουργεί την χαρακτηριστική πράσινη εμφάνιση που βλέπουμε.
Παρόμοιο φαινόμενο παρατηρείται και στα μπλε μάτια, αλλά χωρίς τη λιπόχρωμη. Εκεί, η σχεδόν πλήρης απουσία χρωστικής σημαίνει ότι το διασκορπισμένο φως επιστρέφει κυρίως στα μικρότερα, μπλε μήκη κύματος, με τρόπο ανάλογο με το φαινόμενο που κάνει τον ουρανό να φαίνεται μπλε.
Ο συνδυασμός που δημιουργεί το πιο σπάνιο χρώμα ματιών
Τα πράσινα μάτια παραμένουν τα σπανιότερα επειδή η επίτευξη αυτής της ακριβούς γενετικής ισορροπίας απαιτεί έναν πολύ συγκεκριμένο συνδυασμό παραλλαγών σε πολλά γονίδια. Χρειάζεται, δηλαδή, αρκετή καστανή χρωστική ώστε να δοθεί βάθος στην απόχρωση, αλλά και επαρκής λιπόχρωμη ώστε να προκύψουν οι κιτρινωποί τόνοι που, σε συνδυασμό με τη διάχυση του φωτός, δημιουργούν το πράσινο αποτέλεσμα.
Αν και τα χρώματα των ματιών μπορούν να ταξινομηθούν σε γενικές κατηγορίες, κανένας άνθρωπος δεν έχει ακριβώς το ίδιο χρώμα ματιών με κάποιον άλλο. Αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά μια ίριδα, θα διαπιστώσει ότι αποτελείται από ένα πλούσιο μείγμα αποχρώσεων, κηλίδων και μικρών χρωματικών μοτίβων, με σχεδόν ατελείωτη ποικιλία.
Η μοναδικότητα των ματιών κάθε ανθρώπου οφείλεται εν μέρει στην πολυπλοκότητα των γονιδίων που εμπλέκονται στη χρώση της ίριδας, αλλά και σε αναπτυξιακούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, οι οποίοι διαμορφώνουν με την πάροδο του χρόνου την υφή και τη δομή της. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ακόμη και οι μονοζυγωτικοί δίδυμοι δεν μπορούν να ξεγελάσουν έναν σαρωτή ίριδας ώστε να θεωρήσει ότι πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου