Ο Σπύρος Ψαρούδας, Γενικός Συντονιστής της περιβαλλοντικής οργάνωσης «Καλλιστώ» μιλά για τους κινδύνους που σηματοδοτούν τα δυστυχήματα με αρκούδες, για το τι πρέπει να γίνει για να προληφθούν, αλλά και για τις αντιεπιστημονικές θεωρίες της μείωσης του πληθυσμού των άγριων ζώων.
ΡεπορτάζΔήμητρα Τριανταφύλλου
Λίγες μόλις ημέρες μετά τα δύο διαδοχικά τροχαία στην Π.Ε. Κοζάνης, που απέβησαν μοιραία για δύο αρκούδες, ένα τρίτο περιστατικό έρχεται να προστεθεί στον τραγικό απολογισμό για την άγρια πανίδα της Δυτικής Μακεδονίας, αναδεικνύοντας τη σοβαρότητα της κατάστασης στο οδικό δίκτυο της περιοχής.
Το βράδυ της Κυριακής 15 Νοεμβρίου 2026 (γύρω στις 19:00), μια αρσενική αρκούδα ηλικίας περίπου 3 ετών και βάρους 60-70 κιλών παρασύρθηκε από διερχόμενο όχημα στους Λαχανόκηπους Καστοριάς, με αποτέλεσμα να χάσει ακαριαία τη ζωή της.
Στο σημείο έσπευσε το Δασαρχείο Καστοριάς και μέλος της Περιβαλλοντικής Οργάνωσης «Καλλιστώ», στο πλαίσιο της θεσμοθετημένης λειτουργίας των Ομάδων Άμεσης Επέμβασης, ενώ διενεργήθηκε νεκροψία από ιδιώτη κτηνίατρο και ελήφθη γενετικό υλικό για την ταυτοποίηση και καταγραφή του ζώου.
Την τρέχουσα περίοδο το είδος της καφέ αρκούδας βρίσκεται σε τροφικό στρες, καθώς προετοιμάζεται για τον χειμέριο λήθαργο. Για τον λόγο αυτό πραγματοποιεί μεγάλες μετακινήσεις προς αναζήτηση τροφής, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες διάσχισης δρόμων και άρα και τις πιθανότητες τροχαίου ατυχήματος
Ο Σπύρος Ψαρούδας, Γενικός Συντονιστής της Περιβαλλοντικής Οργάνωσης «Καλλιστώ», μίλησε στο in για τα αυξανόμενα τροχαία δυστυχήματα με αρκούδες, οι οποίες είναι προστατευόμενο είδος, στη Δυτική Μακεδονία, για τα έργα υποδομών που πρέπει να αναπτυχθούν στη συγκεκριμένη περιοχή και οι οργανώσεις ζητούν εδώ και χρόνια από την πολιτεία έτσι ώστε να αποτρέπονται τα περιστατικά, αλλά και για τη συμπεριφορά των οδηγών όταν σκοτώνουν ένα άγριο ζώο.

Τρία περιστατικά μέσα σε μια εβδομάδα
Σύμφωνα με τον κ. Ψαρούδα, δύο από τα περιστατικά συνέβησαν σε δευτερεύον οδικό δίκτυο.
Το τρίτο όμως συνέβη πάνω στην Εγνατία Οδό, σε σημείο χωρίς περίφραξη στον άξονα Σιάτιστα-Κοζάνη.
«Έχουμε ζητήσει ως περιβαλλοντική οργάνωση εδώ και χρόνια να προβλεφθεί σωστή περίφραξη σε εκείνη την περιοχή, όπως και στις άλλες που παραμένουν χωρίς την κατάλληλη περίφραξη και βέβαια να ληφθούν μέτρα για να έχουμε μείωση των ατυχημάτων και αύξηση της οδικής ασφάλειας» τονίζει ο κ. Ψαρούδας.
Όπως συνεχίζει να εξηγεί, η τοποθέτηση της περίφραξη είναι ευθύνη της πολιτείας, η οποία είτε θέτει τις προδιαγραφές (σε περίπτωση που ένας αυτοκινητόδρομος διαχειρίζεται από παραχωρησιούχο), είτε φροντίζει για τις περιπτώσεις εκείνες που την άμεση ευθύνη του δρόμου έχει το Υπουργείο Μεταφορών και Υποδομών ή η αρμόδια Περιφέρεια.
«Η οργάνωση ζητάει να παρθούν αυτά τα μέτρα από το 2015» σημειώνει ο γενικός συντονιστής της «Καλλιστώ».
Και συνεχίζει: «Ενδιαμέσως, έχουν ληφθεί κάποια μέτρα για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, αλλά δεν είναι προφανώς αρκετά. Τα υπάρχοντα έργα έγιναν μέσω προγραμμάτων LIFE, αλλά δεν είναι αυτό το οποίο θέλουμε από πλευράς μας».
Η χρονιά που χτύπησε το πρώτο καμπανάκι
Το 2010 παραδόθηκε στην κυκλοφορία ο οδικός άξονας Σιάτιστας – Καστοριάς, κάθετος στην Εγνατία Οδό.
«Είχε παραδοθεί χωρίς την κατάλληλη περίφραξη και χωρίς να έχουν ληφθεί μέτρα ασφάλειας για τροχαία με ζώα, με αποτέλεσμα μέσα σε μία μόνο χρονιά να έχουμε πολλά περιστατικά, 9 αν θυμάμαι σωστά» περιγράφει ο κ. Ψαρούδας.
Τα εννέα δυστυχήματα προκάλεσαν αναστάτωση τόσο στις Αρχές όσο και στις περιβαλλοντικές οργανώσεις.
« Ζητήσαμε παρέμβαση από την πολιτεία και μετά από πίεση που ασκήθηκε από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, μέσα από ένα έργο LIFE που τρέχαμε εκείνη την περίοδο στην περιοχή, τελικά περιφράχτηκε ο συγκεκριμένος άξονας και τα περιστατικά στο συγκεκριμένο σημείο έπεσαν στο μηδέν».
Ακολούθησαν άλλες δύο παρεμβάσεις με πρωτοβουλία της «Καλλιστώ» μέσω προγραμμάτων LIFE.
Tοποθετήθηκαν ειδικοί ανακλαστήρες, οι οποίοι δημιουργούν ένα οπτικό εφέ (τα φώτα του αυτοκινήτου πέφτουν πάνω στους ανακλαστήρες δεξιά και αριστερά του αυτοκινήτου), κάτι που αποτρέπει τα ζώα, τα οποία νομίζουν ότι βλέπουν έναν οπτικό φράχτη, από το να διασχίζουν τον δρόμο.
Τοποθετήθηκαν επίσης σημάνσεις για τους οδηγούς και ειδικά συστήματα αποτροπής από την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας σε συνεργασία με την Εγνατία Οδό Α.Ε. και κάποιους χορηγούς.
Τα έργα αφορούσαν το δημόσιο δευτερεύον οδικό δίκτυο, το οποίο δεν είναι περιφραγμένο.
Yπάρχουν επίσης και τα συστήματα με ειδικούς αισθητήρες τα οποία αντιλαμβάνονται την παρουσία ζώων κοντά στον αυτοκινητόδρομο και ενημερώνουν τον οδηγό που πλησιάζει σε εκείνο το σημείο μέσα από φωτεινές/έξυπνες πινακίδες
Αν ο οδηγός ανταποκριθεί και μειώσει ταχύτητα, ο συναγερμός σταματά. Αν όχι, οι έξυπνες πινακίδες ενεργοποιούν ένα δεύτερο σύστημα, το οποίο με ηχητικά μηνύματα τρομάζει τα ζώα και απομακρύνονται από τον δρόμο.
Στη συγκεκριμένη περιοχή λειτουργούν 5 τέτοιες πινακίδες σε ένα μήκος 40 χιλιομέτρων. Σύμφωνα με τον κ. Ψαρούδα «οι πινακίδες, χρειάζονται συντήρηση ενώ απαιτείται και επέκταση τους σε ευρύτερη κλίμακα, εκεί όπου γνωρίζουμε ότι υπάρχουν περάσματα ζώων».

Ποιες περιοχές είναι αθωράκιστες και ποια έργα πρέπει να γίνουν
Συνολικά, τα παραπάνω μέτρα μείωσαν τα περιστατικά. Ωστόσο, όπως τονίζει ο κ. Ψαρούδας: «Δεν φτάνουν για να λύσουμε οριστικά το πρόβλημα. Ετησίως καταγράφονται 5 έως 6 συγκρούσεις μεταξύ οχημάτων και άγριων ζώων στο οδικό δίκτυο της Δυτικής Μακεδονίας. Υπάρχουν και περιστατικά τα οποία δε γίνονται ποτέ γνωστά, δυστυχώς.
Πρέπει να ληφθούν μέτρα πρόσθετα γιατί τα έργα μέσω προγραμμάτων LIFE είναι πιλοτικά. Επί της ουσίας υποδεικνύουν τι πρέπει να κάνουν οι αρμόδιες αρχές, σε πιο εκτεταμένη κλίμακα».
Σύμφωνα με τον κ. Ψαρούδα, 200 χιλιόμετρα περίπου χρειάζεται να οχυρωθούν έτσι ώστε να προστατευτούν τα άγρια ζώα αλλά και οι οδηγοί.
Και ποια σημεία χρειάζονται αυτή τη στιγμή ενίσχυση; Ο κ. Ψαρούδας αναφέρει τις περιοχές.
«Υπάρχει το οδικό κομμάτι Σιάτιστα-Κοζάνη της Εγνατίας Οδού. Σε εκείνο το σημείο δεν είναι περιφραγμένη η Εγνατία Οδός. Και υπάρχει και το δευτερεύον οδικό δίκτυο, πέραν της Εγνατίας Οδού η οποία είναι ένας περιφραγμένος σε γενικές γραμμές αυτοκινητόδρομος, όπου τα σημεία που θέλουν θωράκιση είναι μεταξύ Αμυνταίου και Φλώρινας. Όπως επίσης και από Καστοριά μέχρι Νεστόριο. Υπάρχουν δηλαδή δευτερεύοντες οδικοί άξονες οι οποίοι πρέπει να κατοχυρωθούν ως περιοχές στις οποίες πρέπει να λάβουμε μέτρα. Έχει παρατηρηθεί ότι στα παραπάνω σημεία έχουμε συχνά ατυχήματα με άγρια ζώα».

Οι οδηγοί εγκαταλείπουν τα χτυπημένα-σκοτωμένα ζώα
Οι τρεις νεκρές αρκούδες που σκοτώθηκαν μέσα σε μία εβδομάδα είναι σύμφωνα με τον κ. Ψαρούδα, ένα καμπανάκι κινδύνου.
Ακόμα πιο λυπηρό και ανησυχητικό είναι πως οι οδηγοί δεν αναφέρουν το τροχαίο, εγκαταλείπουν το χτυπημένο/σκοτωμένο ζώο και αποχωρούν.
«Ίσως να έχει να κάνει με το ότι νιώθουν ενοχή ή με το ότι η ζημιά δεν ήταν πολύ μεγάλη για το όχημα τους οπότε δεν μπαίνουν στη διαδικασία να το αναφέρουν, φοβούμενοι, ίσως, επειδή ξέρουν ότι είναι προστατευόμενο είδος οι αρκούδες, μην βρουν τον μπελά τους» εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται οι οδηγοί, ο κ. Ψαρούδας.
Και όπως συμπληρώνει ο ίδιος: «ποτέ δεν βλέπουμε καταδίκη κάποιου οδηγού για ένα τέτοιο ατύχημα, ενώ θα έπρεπε».
Το σημαντικό για τους οδηγούς σύμφωνα με τον κ. Ψαρούδα, εκτός από την εγρήγορση που πρέπει να έχουν όταν οδηγούν στους παραπάνω άξονες, είναι να τηρούν τα επιτρεπόμενα όρια ταχύτητας, κάτι που δεν συμβαίνει πάντα.
Οι συνθήκες που επικρατούν όμως στο δευτερεύον οδικό δίκτυο της Δυτικής Μακεδονίας είναι ανά φάσεις απαιτητικές.
«Ειδικά στη αρχή ή προς το τέλος της ημέρας, η κατάσταση είναι πιο επικίνδυνη διότι και η κινητικότητα των άγριων ζώων αυξάνεται και η ορατότητα είναι περιορισμένη. Ειδικά το απόγευμα προς το βράδυ, όπου δεν έχει προλάβει να συνηθίσει το μάτι του οδηγού ακόμα στο μειωμένο φως» περιγράφει ο κ. Ψαρούδας.
Σε κάθε περίπτωση η σύγκρουση ενός οχήματος με ένα τόσο μεγάλο ζώο θέτει σε κίνδυνο και τις ανθρώπινες ζωές, όχι μονάχα τα ζώα.
Πόσες είναι οι αρκούδες στην Ελλάδα
Εκτιμήσεις του 2022 προσδιορίζουν τον αριθμό των αρκούδων στην περιοχή της Καστοριάς και στο βόρειο τμήμα της Κοζάνης, κοντά στη Σιάτιστα, ανάμεσα στις 170 με 200.
Σε πανελλαδικό επίπεδο οι αρκούδες εκτιμάται πως είναι από 760 έως 770.
«Οι πληθυσμοί αυτών των ειδών είναι πολύ σημαντικοί γιατί αφορούν κορυφαίους θηρευτές. Η αρκούδα όπως και ο λύκος είναι δείκτες υγείας των οικοσυστημάτων. Η παρουσία αυτών των ειδών έχει επίδραση και σε άλλα είδη και στη βιοποικιλότητα συνολικότερα. Άρα, έχει μεγάλη σημασία, η προστασία τους» εξηγεί ο κ. Ψαρούδας.
Δυστυχώς, κατά τον συντονιστή της «Καλλιστώ», δεν είναι λίγες οι φορές που ακούγονται αντιεπιστημονικές απόψεις για την παρουσία των αρκούδων στη χώρα μας.
«Ακούγονται απλουστευτικές θεωρίες, όπως το να μειώσουμε τον πληθυσμό των άγριων ζώων. Πράγματι, υπάρχει η παράμετρος της αύξησης τους. Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει ότι η λύση είναι να μειωθεί ο πληθυσμός των ζώων. Είναι σαν να λέμε ότι για να μειωθούν τα τροχαία ατυχήματα εντός Αττικής πρέπει να μειωθεί ο αριθμός των κατοίκων. Είναι παράλογο».
O κ. Ψαρούδας υπογραμμίζει μάλιστα πως ο πληθυσμός των άγριων ζώων αυξάνεται για συγκεκριμένους λόγους.
«Το γεγονός σχετίζεται με κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις σε όλη την Ευρωπαϊκή Ήπειρο. Εγκαταλείπονται ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές και ταυτόχρονα αστικοποιείται το περιβάλλον γύρω από τις πόλεις. Αποτέλεσμα, να αυξάνεται ο αριθμός των οπληφόρων φυτοφάγων ζώων, δηλαδή ζαρκάδια, αγριογούρουνα, ελάφια. Παράλληλα αυξάνεται και ο πληθυσμός των θηρευτών τους εφόσον υπάρχει διαθέσιμη φυσική λεία. Υπάρχουν και άλλοι παράγοντες για τους οποίους τα άγρια ζώα κάνουν ολοένα και πιο συχνή την παρουσίας τους στις πόλεις, όπως η αύξηση των οδικών αξόνων. Και είναι και θέμα διαχείρισης των απορριμμάτων. Ένα λόγος που πλησιάζουν περισσότερο στις περιοχές γύρω από τις πόλεις είναι γιατί τα άγρια ζώα τρώνε από τα απορρίμματα.»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου