Ο «χρυσός κανόνας» για την ιδιωτικοποίηση του συντάγματος

 
Ο Κυριάκος Μητσο­τάκης εγκλω­βίζει την πολι­τική σκηνή στα δικά του μέτρα και στα­θμά αλλά και μπα­ζώ­νει θεσμικά τον νεο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμό.
Παναγιώτα Μπίτσικα
 


(ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ/EUROKINISSI


Υπάρ­χουν δια­φο­ρε­τι­κές οπτι­κές για τους πολι­τι­κούς λόγους που οδήγη­σαν την κυβέρ­νηση της ΝΔ να ανοίξει το ζήτημα της συνταγ­μα­τι­κής ανα­θε­ώ­ρη­σης. Η στροφή στην ψευ­δε­πίγραφη θεσμι­κότητα απο­τε­λεί το τελευ­ταίο κατα­φύγιο της δια­κυ­βέρ­νη­σης Μητσο­τάκη που η επτα­ε­τία της έχει στιγ­μα­τι­στεί από αντι­λαϊκά μέτρα, από «επι­τε­λικό» γκρέμι­σμα θεσμών του «κράτους δικαίου», κατα­στολή και εκτε­τα­μένη δια­φθορά. Μάλι­στα η μάσκα του μεταρ­ρυ­θμι­σμού φοριέται ευσχήμως επι­χει­ρώ­ντας να συγκρα­τήσει η ΝΔ την κυβερ­νη­τική φθορά. Πασπα­λίζουν και με συνταγ­μα­τική άχνη ακρο­κε­ντρώ­ους, μην τους χάσουν κι αυτούς στη φθίνουσα πορεία που ακο­λου­θεί η κυβέρ­νηση Μητσο­τάκη. Κυρίως όμως είναι η φαρ­διά πλα­τιά υπο­γραφή μιας ταξικά προ­σα­να­το­λι­σμένης υπέρ των μεγάλων οικο­νο­μι­κών συμ­φε­ρόντων παρέμ­βα­σης. Επι­δι­ώ­κε­ται να υπάρ­ξει συνταγ­μα­τική κατο­χύρωση αντι­δρα­στι­κών επι­λο­γών, από την άρση της μονι­μότη­τας των δημο­σίων υπαλ­λήλων και την ιδι­ω­τι­κο­ποίηση της ανώ­τα­της παι­δείας (άρθρο 16) μέχρι και τη δημο­σιο­νο­μική πει­θαρ­χία για τα ελλείμ­ματα και το χρέος.

Παράθυρο ευκαι­ρίας δεν είναι μόνο ο κατα­κερ­μα­τι­σμός των κεντρο­α­ρι­στε­ρών δυνάμεων που κάνει την κυβέρ­νηση να εμφα­νίζε­ται ως επι­σπεύδουσα συνταγ­μα­τι­κών αλλα­γών και τον πρω­θυ­πουργό σαν οικο­δε­σπότη συνταγ­μα­τι­κού δια­λόγου. Είναι και το ότι ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και όχι μόνο πίνουν νερό στο όνομα της αστι­κής θεσμι­κότη­τας και έχουν χτίσει αφη­γήματα επί αφη­γη­μάτων για τη σωτήρια ΕΕ (μια άλλη ΕΕ) και τον εξα­νθρω­πι­σμό του καπι­τα­λι­σμού. Κι έτσι αυτό που κάνουν είναι να κερ­δίζουν χρόνο με προ­τάσεις, προ­σπερ­νώ­ντας την παρούσα προ­τείνουσα Βουλή για συναίνεση ώστε στη δεύτερη Βουλή, την ανα­θε­ω­ρη­τική που θα προ­κύψει από τις εκλο­γές, να απαι­τούνται μεγάλες πλειο­ψη­φίες 180 ψήφων.


Ομως οι παλιοί φουρ­να­ραίοι της αστι­κής νομι­μότη­τας ξέρουν να επι­λέγουν τον χρόνο για να κάνουν «μπε­γλέρι» και το σύνταγμα. Βλέπουν μπρο­στά, με την πολε­μική οικο­νο­μία να συνο­δεύει τις επι­λο­γές τους και να εξα­σφα­λίζει πελάτες χωρίς να δια­κυ­βεύε­ται ο προ­σα­να­το­λι­σμός των πόρων προς κοι­νω­νι­κές ανάγκες ακόμη κι αν οι κρίσεις επι­βάλ­λουν να δοθεί «ψωμί», «παι­δεία», «υγεία».

Με τον λεγόμενο «χρυσό δημο­σιο­νο­μικό κανόνα» στο σύνταγμα τίθε­νται εν αμφι­βόλω κοι­νω­νικά δικαι­ώ­ματα αλλά και περιο­ρίζε­ται η ελευ­θε­ρία εκλεγ­μένης κυβέρ­νη­σης με δια­φο­ρε­τικό προ­σα­να­το­λι­σμό ως προς το μείγμα της οικο­νο­μι­κής πολι­τι­κής. Το βέβαιο είναι ότι ο χρυ­σός δημο­σιο­νο­μι­κός κανόνας περι­λαμ­βάνε­ται στην «κανο­νι­κότητα» των συνθη­κών της ΕΕ (όριο δημο­σιο­νο­μι­κών δαπα­νών είτε με νόμο είτε μέσα στο σύνταγμα) και η συνταγ­μα­τική κατο­χύρωσή του νεο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού και του αυταρ­χι­σμού υπό τις νέες συνθήκες κρίσεων έχει βρει και στην Ελλάδα τους πρόθυ­μους.


Για τη συνταγ­μα­τική ανα­θε­ώ­ρηση τοπο­θε­τούνται στο Documento ο Ακρίτας Καϊδα­τζής, ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Συνταγ­μα­τι­κού Δικαίου ΑΠΘ, ο Δημήτρης Καλ­τσώ­νης, καθη­γη­τής Θεω­ρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανε­πι­στήμιο και ο Ξενο­φών Κοντιάδης, συνταγ­μα­το­λόγος, καθη­γη­τής στο Πάντειο Πανε­πι­στήμιο.

Δημο­κρα­τία άδειο κέλυ­φος
Του Δημήτρη Καλτσώνη

Οι προ­τάσεις της κυβέρ­νη­σης για τη συνταγ­μα­τική ανα­θε­ώ­ρηση συνι­στούν μνη­μείο υπο­κρι­σίας και αντι­δη­μο­κρα­τι­κού ανα­χρο­νι­σμού και οπι­σθο­δρόμη­σης. Η κυβέρ­νηση έχει δείξει ότι δεν τρέφει κανένα σεβα­σμό στο σύνταγμα. Το ποδο­πατά οπο­τε­δήποτε την εμπο­δίζει στην προ­ώ­θηση των άνο­μων συμ­φε­ρόντων της ολι­γαρ­χίας. Ετσι έπραξε με το άρθρο 16 (ιδι­ω­τικά «πανε­πι­στήμια»), με το άρθρο 19 (απόρ­ρητο των επι­κοι­νω­νιών), με την ψήφιση των μνη­μο­νίων τα οποία έχουν σαρώ­σει κυριο­λε­κτικά τα συνταγ­μα­τικά δικαι­ώ­ματα.

Τι επι­δι­ώ­κει τώρα με την ανα­θε­ώ­ρηση; Να περιο­ρίσει ακόμη περισ­σότερο τη δημο­κρα­τία, να την κατα­στήσει απο­λύτως προ­σχη­μα­τική. Η πρόθεσή της να εντάξει στο σύνταγμα τον λεγόμενο «χρυσό δημο­σιο­νο­μικό κανόνα» το απο­δει­κνύει. Αυτό πρα­κτικά σημαίνει ότι το σύνταγμα θα απα­γο­ρεύει στην όποια κοι­νο­βου­λευ­τική πλειο­ψη­φία να νομο­θε­τήσει με τρόπο που θα αυξάνει τις κοι­νω­νι­κές δαπάνες, που θα αμφι­σβη­τεί έστω και στοι­χει­ω­δώς τις πολι­τι­κές που φτω­χο­ποιούν τον λαό και ευνο­ούν την πλου­το­κρα­τική ολι­γαρ­χία. Αν βρε­θεί στο μέλ­λον μια τέτοια πλειο­ψη­φία, τότε οι συντη­ρη­τι­κές δυνάμεις στη Βουλή και τη Δικαιο­σύνη θα θυμη­θούν το σύνταγμα και θα υπο­στη­ρίζουν ότι δεν επι­τρέπει να δια­τα­ρα­χτεί η λιτότητα. Μια τέτοια Βουλή, που δεν θα έχει τη στοι­χει­ώδη αυτή δυνα­τότητα να νομο­θε­τεί όπως θέλει, δεν θα είναι Βουλή, θα είναι απλούστατα κοροϊδία, φύλλο συκής της ολι­γαρ­χίας.

Σε αυτό πρέπει να προ­στε­θούν δύο στοι­χεία. Η πρόθεση κατάρ­γη­σης της μονι­μότη­τας των δημο­σίων υπαλ­λήλων που, αν προ­χω­ρήσει, θα σημάνει τη δημιουρ­γία ενός ακραία πελα­τεια­κού κράτους. Κάθε κυβέρ­νηση θα ξηλώ­νει τους υπαλ­λήλους για να βάλει τους δικούς της, όπως ακρι­βώς γινόταν μέχρι το 1911, όταν ο Βενι­ζέλος κατο­χύρωσε συνταγ­μα­τικά τη μονι­μότητα. Κι αυτό η κυβέρ­νηση το ονο­μάζει εκσυγ­χρο­νι­στική, όχι ανα­χρο­νι­στική παρέμ­βαση.

Επι­πλέον, με το νομο­σχέδιο για την επέκταση της επι­στο­λι­κής ψήφου θα πλη­γεί περαι­τέρω η μυστι­κότητα της ψηφο­φο­ρίας. Αρα ακόμη και η στοι­χει­ώ­δης προ­ϋπόθεση της όποιας δημο­κρα­τι­κής δια­δι­κα­σίας θα υπο­νο­μευ­τεί. Τι μένει από τη δημο­κρα­τία αν η ψήφος δεν είναι απο­λύτως μυστική, αν οι πελα­τεια­κές σχέσεις την καθο­ρίζουν και αν η Βουλή δεν μπο­ρεί να ψηφίσει παρά μόνο πολι­τι­κές λιτότη­τας για τον λαό; Ενα άδειο κέλυ­φος.

Η πρόκληση είναι μεγάλη. Κανένα κόμμα που θέλει να αυτο­προσ­διο­ρίζε­ται ως δημο­κρα­τικό δεν πρέπει να τη δεχτεί. Η αντι­πο­λίτευση πρέπει απο­λύτως να απο­νο­μι­μο­ποι­ήσει τη δια­δι­κα­σία αυτή, να την καταγ­γείλει και να απο­χω­ρήσει. Μην ξεχνάμε ότι πρόκει­ται για μια Βουλή που λει­τουρ­γεί αντι­συ­νταγ­μα­τικά, με 297 βου­λευ­τές.

Προ­ο­πτικά απαι­τείται, νομίζω, η ριζική αλλαγή του συσχε­τι­σμού των κοι­νω­νι­κών και πολι­τι­κών δυνάμεων για μια νέου τύπου δημο­κρα­τία που θα είναι πλήρως απαλλαγ­μένη από τις παθο­γένειες του παρόντος και του παρε­λθόντος και που θα θέτει στο επίκε­ντρο τις λαϊκές τάξεις: με κατο­χύρωση της ανε­ξαρ­τη­σίας (χωρίς δηλαδή τις δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ και της ΕΕ), εμβάθυνση της αντι­προ­σω­πευ­τι­κής δημο­κρα­τίας, εισα­γωγή θεσμών άμε­σης δημο­κρα­τίας, απο­κα­τάσταση και διεύρυνση των ελευ­θε­ριών αλλά κυρίως με ένα εθνικό δημο­κρα­τικό σχέδιο ανε­ξάρ­τη­της οικο­νο­μι­κής ανάπτυ­ξης, ριζι­κής ανα­δια­νο­μής του κοι­νω­νι­κού πλούτου προς όφε­λος των λαϊκών τάξεων, εξάλει­ψης των κοι­νω­νι­κών ανι­σο­τήτων, που σήμερα διευ­ρύνο­νται. Είναι ώρα να ανοίξει στην κοι­νω­νία μια συζήτηση για ένα τέτοιο δημο­κρα­τικό, μοντέρνο σχέδιο του 21ου αιώνα.
Η συνταγ­μα­τική κατο­χύρωση της δημο­σιο­νο­μι­κής πει­θαρ­χίας εγείρει ζητήματα δημο­κρα­τίας
Του Ξενοφώντα Κοντιάδη

Στην επι­στολή που έστειλε ο πρω­θυ­πουρ­γός στους βου­λευ­τές της Νέας Δημο­κρα­τίας, ανοίγο­ντας τον διάλογο για τη συνταγ­μα­τική ανα­θε­ώ­ρηση, ανα­φέρε­ται μεταξύ άλλων και σε «επαρκή εχέγ­γυα» για τη δημο­σιο­νο­μική ισορ­ρο­πία και βιω­σι­μότητα, ανα­φε­ρόμε­νος προ­φα­νώς στον λεγόμενο χρυσό δημο­σιο­νο­μικό κανόνα.

Η υπο­χρέωση των κρα­τών-μελών να απο­φεύγουν τα υπερ­βο­λικά δημο­σιο­νο­μικά ελλείμ­ματα, ως προ­ϋπόθεση για τη στα­θε­ρότητα του ενιαίου νομίσμα­τος, προ­βλέπε­ται στο άρθρο 126 της Συνθήκης για τη Λει­τουρ­γία της Ευρω­παϊκής Ενω­σης, στο οποίο κατο­χυ­ρώ­νο­νται επίσης οι αρμο­διότη­τες της Επι­τρο­πής και του Συμ­βου­λίου της Ευρω­παϊκής Ενω­σης για την άσκηση ελέγ­χου στη δημο­σιο­νο­μική κατάσταση των κρα­τών-μελών και οι σχε­τι­κές δια­δι­κα­σίες υπερ­βο­λι­κού ελλείμ­μα­τος σε περίπτωση απόκλι­σης των δημο­σιο­νο­μι­κών μεγε­θών.

Ηδη η Γερ­μα­νία, η οποία ανέλαβε την πρω­το­βου­λία για τις προη­γούμε­νες ενω­σια­κές ρυθμίσεις και απο­φάσεις, είχε θεσπίσει τη συνταγ­μα­τική ρήτρα δημο­σιο­νο­μι­κής πει­θαρ­χίας στην ανα­θε­ώ­ρηση του συντάγ­μα­τός της το 2009, με έναρξη ισχύος από το 2016. Η νέα ρήτρα αυστη­ρο­ποίησε την προη­γούμενη συνταγ­μα­τική ρύθμιση, η οποία απα­γόρευε ετήσιο κρα­τικό δανει­σμό μεγα­λύτερο από το ύψος των δαπα­νών του ομο­σπον­δια­κού προ­ϋπο­λο­γι­σμού που αφο­ρούσε δημόσιες επεν­δύσεις. Αυτό τον «χρυσό δημο­σιο­νο­μικό κανόνα» σε διάφο­ρες μορ­φές είχαν ήδη ενσω­μα­τώ­σει ή περιέλα­βαν αργότερα στα συντάγ­ματά τους και άλλα ευρω­παϊκά κράτη όπως η Ελβε­τία, η Ιτα­λία, η Ισπα­νία και η Πολω­νία.

Η συνταγ­μα­το­ποίηση της δημο­σιο­νο­μι­κής πει­θαρ­χίας συνε­πάγε­ται περιο­ρι­σμούς της δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής, οι οποίοι δεν θα επέτρε­παν στην κυβέρ­νηση και τη νομο­θε­τική εξου­σία να αντι­με­τω­πίσουν εκείνους τους οικο­νο­μι­κούς κύκλους που επι­τάσ­σουν την αύξηση των κρα­τι­κών δαπα­νών προ­κει­μένου να ενι­σχυ­θεί η ζήτηση, να επι­τευ­χθεί ώθηση στην ανάπτυξη και παράλ­ληλα να δια­σφα­λι­στεί η κοι­νω­νική συνοχή. Η δέσμευση για «τυφλή» τήρηση των δημο­σιο­νο­μι­κών δει­κτών ανε­ξάρ­τητα από τις δια­κυ­μάν­σεις της οικο­νο­μίας, στε­ρώ­ντας από την κυβέρ­νηση εργα­λεία αντι­με­τώ­πι­σης απρόβλε­πτων εξε­λίξεων, δεν συνι­στά μόνο επι­βολή και παγίωση μιας συγκε­κρι­μένης αντίλη­ψης για την οικο­νο­μική πολι­τική, αλλά παρου­σιάζει επίσης ζητήματα συμ­βα­τότη­τας με τη δημο­κρα­τική αρχή, αφού περιο­ρίζει υπέρ­με­τρα τις επι­λο­γές του νομο­θέτη και της νομι­μο­ποι­η­μένης κυβέρ­νη­σης.

Οι αλλοι­ώ­σεις που έχει υπο­στεί η εθνική συνταγ­μα­τική τάξη από τον ενα­γκα­λι­σμό της με την ευρω­παϊκή οικο­νο­μική δια­κυ­βέρ­νηση είναι σημα­ντι­κές. Η Συνθήκη για τη Στα­θε­ρότητα, τον Συντο­νι­σμό και τη Δια­κυ­βέρ­νηση στην ΟΝΕ έχει επι­κυ­ρω­θεί με νόμο από το 2012 και συνε­πώς απο­λαμ­βάνει υπερ­νο­μο­θε­τι­κής ισχύος σύμ­φωνα με το άρθρο 28 του συντάγ­μα­τος. Από αυτή την άποψη, η συνταγ­μα­τική κατο­χύρωση του χρυ­σού δημο­σιο­νο­μι­κού κανόνα φαίνε­ται εκ πρώ­της όψεως περιττή. Ωστόσο, με τη ρητή κατο­χύρωσή του στο σύνταγμα θα επέφερε απρόβλε­πτες άτυ­πες μετα­βο­λές στο περιε­χόμενο πολ­λών συνταγ­μα­τι­κών δια­τάξεων, καθώς και στον δικα­στικό έλεγχο της συνταγ­μα­τι­κότη­τας των νόμων.
Προϊόν αμη­χα­νίας, εκθέτει πολ­λα­πλά
Του Ακρίτα Καϊδατζή

Η πρόταση συνταγ­μα­τι­κής ανα­θε­ώ­ρη­σης που εξήγ­γειλε ο πρω­θυ­πουρ­γός υπό την ιδιότητά του ως προ­έδρου της ΚΟ της Νέας Δημο­κρα­τίας είναι, εμφα­νώς, προϊόν θεσμι­κής και πολι­τι­κής αμη­χα­νίας. Συρ­ραφή τετριμ­μένων ιδεών χωρίς κεντρικό άξονα και ειρμό, με μονα­δικό «προ­σόν» τη δυνα­τότητα επι­κοι­νω­νια­κής –και δευ­τε­ρευ­όντως συμ­βο­λι­κής– αξιο­ποίη­σής τους. Και επίσης δου­λική απο­μίμηση της ανα­θε­ώ­ρη­σης του 2001, χωρίς ωστόσο τον συναι­νε­τικό δικομ­μα­τι­σμό που υπήρξε προ­ϋπόθεσή της. Μάλ­λον ανα­σφάλεια και άγχος υπο­δη­λώ­νει παρά αυτο­πε­ποίθηση για τη δημιουρ­γία θεσμι­κού γεγο­νότος με την κίνηση της ανα­θε­ω­ρη­τι­κής δια­δι­κα­σίας.

Μεγάλα αλλά κούφια συνθήματα – δεν λείπουν φυσικά οι, παντα­χού παρούσες εσχάτως, τεχνητή νοη­μο­σύνη και κλι­μα­τική κρίση. Ανι­στόρη­τος, απε­ρίσκε­πτος και εμμο­νι­κός μεταρ­ρυ­θμι­σμός. Αδυ­να­μία κατα­νό­η­σης του θεσμι­κού περι­βάλ­λο­ντος –εθνι­κού, ευρω­παϊκού και διε­θνούς– και των μεγάλων τάσεων και ροών της επο­χής μας. Η ποιότητα της εξαγ­γε­λθείσας πρότα­σης είναι τόσο χαμηλή που εκθέτει πολ­λούς και πολ­λα­πλά.

Εκθέτει, καταρ­χάς, το κόμμα της Νέας Δημο­κρα­τίας. Που σε καμία από τις προη­γούμε­νες προ­τάσεις της –η τελευ­ταία μόλις το 2018– δεν είχε φτάσει να αμφι­σβη­τήσει τα θεμέλια της φιλε­λεύθε­ρης δημο­κρα­τίας γενικά και ειδι­κότερα του συντάγ­μα­τος του 1975, θεσμι­κού τέκνου του ιδρυτή της. Η αμφι­σβήτηση της μονι­μότη­τας βάλ­λει ευθέως κατά του θεσμού της δημο­σιο­ϋπαλ­λη­λίας, χωρίς την οποία δεν νοείται δημόσια διοίκηση. Μας γυρίζει στο κομ­μα­τικό κράτος-λάφυρο, που πιστεύαμε ότι έχουμε αφήσει προ πολ­λού πίσω μας. Είναι ειρω­νικό και τρα­γικό ταυ­τόχρονα ότι ο πρω­θυ­πουρ­γός αρέσκε­ται να εμφα­νίζει εαυ­τόν ως συνε­χι­στή της κλη­ρο­νο­μιάς του Ελευ­θε­ρίου Βενι­ζέλου, η σημα­ντι­κότερη συμ­βολή του οποίου στην οικο­δόμηση κράτους υπήρξε η κατο­χύρωση της μονι­μότη­τας στο σύνταγμα του 1911.

Εκθέτει, περαι­τέρω, όσους συμ­βου­λεύουν τον πρω­θυ­πουργό περί τα συνταγ­μα­τικά – ο γενι­κός γραμ­μα­τέας του είναι από τους καλύτε­ρους συνταγ­μα­το­λόγους που έχουμε. Αγγίζει τα όρια της γελοιότη­τας να προ­βάλ­λε­ται ως σκο­πός της συνταγ­μα­τι­κής ανα­θε­ώ­ρη­σης η πρόκληση της «ανα­ζήτη­σης προ­σι­τής στέγης», τη στιγμή που το κοι­νω­νικό δικαίωμα στη στέγαση κατο­χυ­ρώ­νε­ται στο σύνταγμα (άρθρο 21 παρ. 4) ήδη από το 1975, αλλά ουδέποτε αξιο­ποι­ήθηκε από την κυβέρ­νηση της Νέας Δημο­κρα­τίας για την αντι­με­τώ­πιση της πρω­το­φα­νούς στε­γα­στι­κής κρίσης, που εν πολ­λοίς οφείλε­ται σε δικές της πολι­τι­κές.

Εκθέτει επίσης όσους –καλόπι­στα κάποιοι, ας το δεχτούμε– εξάντλη­σαν κάθε επιείκεια και ανοχή στις συνταγ­μα­τι­κές παρε­κτρο­πές κυβέρ­νη­σης και πλειο­ψη­φίας, με απο­κο­ρύφωμα τη συγκάλυψη του μεγα-σκαν­δάλου των παρα­κο­λου­θήσεων και του εγκλήμα­τος των

Τεμπών, που οδήγη­σαν σε πλήρη ευτε­λι­σμό τις συνταγ­μα­τι­κές δια­τάξεις για το απόρ­ρητο των επι­κοι­νω­νιών (άρθρο 19) και την ευθύνη υπουρ­γών (άρθρο 86). Και φυσικά η πρόταση είναι κόλα­φος για το Συμ­βούλιο της Επι­κρα­τείας, που, ενώ έσπευσε να επι­κυ­ρώ­σει τη νομο­θε­τική άρση της απα­γόρευ­σης ιδι­ω­τι­κών πανε­πι­στη­μίων (άρθρο 16), βλέπει τώρα τον πρω­θυ­πουργό να χαρα­κτη­ρίζει την απα­γόρευση «σκληρή» και να ομο­λο­γεί την ανάγκη ανα­θε­ώ­ρη­σής της.

Πολι­τικά, τέλος, η πρόταση εκθέτει –ακρι­βέστερα, επι­δι­ώ­κει να εκθέσει– το ΠΑΣΟΚ, στο οποίο είναι μάλ­λον προ­φα­νές ότι απευ­θύνε­ται προ­νο­μιακά προ­κει­μένου να το εγκλω­βίσει σε ένα «δίλημμα του φυλα­κι­σμένου», αν εκμαιεύσει τη συναίνεσή του έστω και σε μικρό μέρος των προ­τα­θέντων.

Η πολι­τική κοινή λογική υπο­δει­κνύει πως τα κόμ­ματα της –δημο­κρα­τι­κής, του­λάχι­στον– αντι­πο­λίτευ­σης θα αρνη­θούν οποια­δήποτε σύμπραξη ή συζήτηση καν μιας πρότα­σης ανα­θε­ώ­ρη­σης με μάλ­λον εμφανή τον χαρα­κτήρα της θεσμι­κής παγίδας. Και, αν μη τι άλλο, θα δια­σφα­λίσουν ότι κανένα άρθρο, ακόμη κι αν επί της ουσίας συμ­φω­νούν με την ανα­θε­ώ­ρησή του, δεν θα υπερ­ψη­φι­στεί με 180 ή περισ­σότε­ρες ψήφους στην παρούσα Βουλή ώστε να μη δοθεί λευκή επι­ταγή στην επόμενη πλειο­ψη­φία, όποια κι αν είναι αυτή. Σε δια­φο­ρε­τική περίπτωση, μάλ­λον θα είναι άξια της τύχης τους.