Περιθωριοποιημένη γεωπολιτικά, η γηραιά Ήπειρος καλείται τώρα να διαχειριστεί την αύξηση των προσφυγικών ροών και τον κίνδυνο τρομοκρατικών επιθέσεων.
Βασιλική Πουρλιώτη
AP ImagesΗ στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή αποτελεί την αφορμή για να έρθει στην επιφάνεια η υποχώρηση της ευρωπαϊκής διπλωματικής επιρροής. Μια ήπειρος που ιστορικά διεκδικούσε ρόλο εγγυητή της σταθερότητας βιώνει σήμερα βαθιά θεσμική κρίση. Η ΕΕ, που το 2015 καθοδήγησε τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, σήμερα περιορίζεται σε ρόλο παρατηρητή λαμβάνοντας ενημέρωση για τις αμερικανοϊσραηλινές επιδρομές ελάχιστα λεπτά πριν από την έναρξή τους.
Η γεωπολιτική αυτή περιθωριοποίηση πυροδότησε εσωτερική κρίση, καθώς η απουσία κοινής γραμμής οδήγησε σε ανοιχτές θεσμικές συγκρούσεις. Χωρίς επίσημη ευρωπαϊκή συναίνεση, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ταυτίστηκε ρητορικά με την Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ ζητώντας «αξιόπιστη μετάβαση» στην Τεχεράνη, αποδεχόμενη ίσως μια ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.
Παράλληλα, προχώρησε στη σύγκληση του Security College, ενός ειδικού σχήματος του Κολεγίου των Επιτρόπων για θέματα ασφαλείας, σε μια προσπάθεια να ελέγξει κεντρικά τη διαχείριση της κρίσης. Η κίνηση αυτή προκάλεσε οργή σε διπλωμάτες και ευρωβουλευτές, οι οποίοι την κατήγγειλαν για υφαρπαγή εξουσιών. Την κατηγόρησαν ότι παρέκαμψε τον ύπατο εκπρόσωπο και τα κράτη-μέλη, παίρνοντας αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής που δεν της αναλογούν, την ώρα που οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διαφωνούσαν ακόμη και για τη νομιμότητα των επιθέσεων.
Το ρήγμα έγινε ρήξη
Η αδυναμία διαμόρφωσης ενιαίας ευρωπαϊκής στάσης μετατράπηκε γρήγορα σε ανοιχτή ρήξη. Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ κατήγγειλε τις επιθέσεις ως παράνομες και απαγόρευσε τη χρήση των ισπανικών βάσεων από τα αμερικανικά αεροσκάφη, προκαλώντας την απειλή εμπορικού εμπάργκο από τον Ντόναλντ Τραμπ. Έπειτα από παλινωδίες, η Μαδρίτη τελικά ανακοίνωσε ότι καταπλέει στην Κύπρο η φρεγάτα «Χριστόφορος Κολόμβος».
Από την άλλη πλευρά η σιωπή του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς αποτύπωσε τον διπλωματικό εγκλωβισμό του Βερολίνου. Υπό τον φόβο αμερικανικών οικονομικών αντιποίνων η Γερμανία επέλεξε μια εξαιρετικά προσεκτική προσέγγιση, με τον Μερτς να δηλώνει ότι δεν είναι η κατάλληλη ώρα για «μαθήματα στους συμμάχους».
Σε αυτό το διχασμένο τοπίο, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν συντάχθηκε με τη Μαδρίτη, ανακοινώνοντας παράλληλα την ενίσχυση του γαλλικού πυρηνικού οπλοστασίου, ανοίγοντας βηματισμό για «πυρηνική ομπρέλα» στην Ευρώπη.
Το ρήγμα διαπερνά και το ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό, αποκαλύπτοντας βαθιές ιδεολογικές αντιφάσεις. Τα ανατολικά κράτη όπως η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής επικροτούν τις επιθέσεις, βλέποντας την Τεχεράνη ως τροφοδότη της ρωσικής πολεμικής μηχανής.
Στον Νότο η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ακροβατεί μεταξύ της επιδίωξης να διατηρήσει άριστες σχέσεις με την κυβέρνηση Τραμπ και της εσωτερικής συνοχής απέναντι σε μια κοινωνία ιστορικά αντίθετη σε εξωστρεφείς στρατιωτικές εμπλοκές.
Ακόμη και η ευρωπαϊκή ακροδεξιά, που παραδοσιακά επενδύει στην εθνική κυριαρχία, βιώνει εσωτερικό διχασμό. Σκληροπυρηνικοί εθνικιστές, όπως ο Βρετανός επικεφαλής του Reform UK Νάιτζελ Φάρατζ και ο Ολλανδός ηγέτης του ακροδεξιού PVV Χέιρτ Βίλντερς, πανηγυρίζουν ανοιχτά για τα πλήγματα κατά του ισλαμικού καθεστώτος. Αντιθέτως, η γερμανική AfD και η γαλλική Εθνική Συσπείρωση της Μαρίν Λεπέν εμφανίζονται διχασμένες, καθώς η αντι-ισλαμική ρητορική τους συγκρούεται με την πάγια θέση τους κατά των ξένων στρατιωτικών παρεμβάσεων.
Οι ασύμμετρες απειλές
Η διπλωματική διχόνοια συνέπεσε με τη μεταφορά του πολέμου στο ευρωπαϊκό κατώφλι. Η απόφαση του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ να διαθέσει βρετανικές βάσεις για «αμυντικές» επιχειρήσεις προκάλεσε την προειδοποίηση της Τεχεράνης ότι κάθε στρατιωτική διευκόλυνση καθιστά τη φιλοξενούσα χώρα εμπόλεμο μέρος. Αυτό επιβεβαιώθηκε όταν ιρανικής κατασκευής drone έπληξε τη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι της Κύπρου, αναγκάζοντας τη Λευκωσία να διαχωρίσει εσπευσμένα τη θέση της, την ώρα που Γαλλία και Ελλάδα ανέπτυσσαν κατεπειγόντως φρεγάτες και αντιαεροπορικά συστήματα στο νησί.
Πέρα από τη στρατιωτική κινητοποίηση, η Ευρώπη προετοιμάζεται για δύο φλέγοντα ζητήματα. Το πρώτο αφορά την εμφάνιση ενός νέου μεταναστευτικού κύματος. Η Υπηρεσία Ασύλου της ΕΕ προειδοποίησε ότι τυχόν γενικευμένη αποσταθεροποίηση του Ιράν, μιας χώρας 90 εκατομμυρίων κατοίκων που ήδη φιλοξενεί 2,5 εκατομμύρια Αφγανούς πρόσφυγες, θα μπορούσε να πυροδοτήσει προσφυγικές ροές ικανές να επισκιάσουν τις κρίσεις των προηγούμενων δεκαετιών.
Το δεύτερο αφορά την εσωτερική ασφάλεια των ευρωπαϊκών κρατών. Ο θάνατος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ οδήγησε στην έκδοση φετφά (θρησκευτικό διάταγμα που συχνά λειτουργεί ως εντολή εξόντωσης) από Ιρανούς κληρικούς, οι οποίοι καλούν σε «ιερό πόλεμο» εναντίον αμερικανικών και ισραηλινών στόχων. Η ανησυχία των δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών για ενεργοποίηση ιρανικών «πυρήνων εν υπνώσει» στην Ευρώπη εντείνεται λόγω δύο περιστατικών στη Βόρεια Αμερική: μιας στοχευμένης επίθεσης σε γυμναστήριο Ιρανού αντικαθεστωτικού στο Οντάριο του Καναδά, καθώς και μιας πολύνεκρης επίθεσης σε μπαρ του Τέξας από ένοπλο που έφερε ιρανικά σύμβολα. Τα γεγονότα αυτά έθεσαν τις αντιτρομοκρατικές υπηρεσίες σε χώρες όπως η Γερμανία και η Βρετανία σε κατάσταση ύψιστου συναγερμού, επιχειρώντας να προλάβουν αιματηρά αντίποινα από τα εκτεταμένα δίκτυα των Φρουρών της Επανάστασης, τα οποία έχουν αποδεδειγμένο ιστορικό δράσης εντός των ευρωπαϊκών συνόρων.
Το άθροισμα αυτών των εξελίξεων καταδεικνύει το αδιέξοδο των Βρυξελλών. Ενώ η Κομισιόν αναλώνεται στη σύγκληση έκτακτων επιτροπών για να κατευνάσει τον πανικό στις αγορές ενέργειας και τα κράτη-μέλη διαπληκτίζονται για το αν θα επιτρέψουν τη διέλευση αμερικανικών βομβαρδιστικών, η ΕΕ συνειδητοποιεί ότι επωμίζεται το κόστος μιας σύρραξης που αδυνατεί να ελέγξει και σύρεται να εμπλακεί σε αυτήν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου